અર્ધચન્દ્રૈશ્ચ ચન્દ્રૈશ્ચ મત્સ્યૈઃ સમૃગપક્ષિભિઃ । પુષ્પૈશ્ચ વિવિધૈશ્ચિત્રં મણિરત્નૈશ્ચ સર્વશઃ
એ રથ અર્ધચંદ્ર, પૂર્ણચંદ્ર, માછલી, પશુ, પક્ષી, વિવિધ ફૂલો અને સર્વપ્રકારના મણિ-મોતીથી સર્વત્ર સુંદર રીતે શોભાયમાન હતો.
તરુણાદિત્યસઙ્કાશં બૃહન્તં ચારુદર્શનમ્ । મણિહેમવિચિત્રાઙ્ગં સુધ્વજં સુપતાકિનમ્
તે રથ યુવાન સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવતો, વિશાળ અને મનોહર દેખાતો, મણિ અને સોનાથી અલંકૃત, સુંદર ધ્વજ અને ઉત્તમ પટાકા ધરાવતો હતો.
સૂપસ્કરમનાધૃષ્યં વૈયાઘ્રપરિવારણમ્। યશોઘ્નં પ્રત્યમિત્રાણાં યદૂનાં નન્દિવર્ધનમ્
આ શહેર મજબૂત કિલ્લાબંધીવાળું અને અપરાજેય હતું, વાઘ જેવાં યોદ્ધાઓથી ઘેરાયેલું, દુશ્મનોની પ્રતિષ્ઠા નાશ કરતી અને યદુઓની કીર્તિ વધારતી હતી.
વાજિભિઃ શૈબ્યસુગ્રીવમેધપુષ્પબલાહકૈઃ । સ્નાતૈઃ સંપાદયામાસુઃ સંપન્નૈઃ સર્વસંપદા
શૈબ્ય, સુગ્રીવ, મેધ, પુષ્પ અને બલાહક નામના ઘોડાઓ, બધા સ્નાન કરાવેલા અને શુભ ચિહ્નોથી શોભતા, એમણે રથ તૈયાર કર્યો.
મહિમાનં તુ કૃષ્ણસ્ય ભૂય એવાભિવર્ધયન્। સુઘોષઃ પતગેન્દ્રેણ ધ્વજેન યુયુજે રથઃ
કૃષ્ણની મહિમા વધુ વધારવા માટે સાત્યકી એ રથ પર પતંગોના રાજા ગરુડવાળો ધ્વજ બાંધી દીધો.
તં મેરુશિખરપ્રખ્યં મેઘદુન્દુભિનિસ્વનમ્ । આરુરોહ રથં સૌરિર્વિમાનમિવ કામગમ્
સૌરીએ એ રથ પર આરોહણ કર્યું, જે મેરુ પર્વતની ચોટી જેવું ઊંચું અને મેઘના ગર્જન જેવું ધ્વનિ કરતું હતું, જાણે ઇચ્છાથી ચાલતું દેવવિમાન હોય.
તતઃ સાત્યકિમારોપ્ય પ્રયયૌ પુરુષોત્તમઃ। પૃથિવીં ચાન્તરિક્ષં ચ રથઘોષેણ નાદયન્
પછી સાત્યકીને બેસાડીને પુરુષોત્તમએ રથના ઘોંઘાટથી ધરતી અને આકાશ ગુંજી ઉઠ્યા એમ પ્રસ્થાન કર્યું.
વ્યપોઢાભ્રસ્તતઃ કાલઃ ક્ષણેન સમપદ્યત। શિવશ્ચાનુવવૌ વાયુઃ પ્રશાન્તમભવદ્રજઃ
એ પછી વાદળો વિખેરાઈ ગયા, ક્ષણમાં સમય શુભ બની ગયો, હવા શાંત અને મીઠી વળી, ધૂળ પણ બેસી ગઈ.
પ્રદક્ષિણાનુલોમાશ્ચ મઙ્ગલ્યા મૃગપક્ષિણઃ। પ્રયાણે વાસુદેવસ્ય બભૂવુરનુયાયિનઃ
મંગળદાયક પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ, જમણી બાજુથી અને શુભ દિશામાં ચાલતાં, વાસુદેવના માર્ગે અનુસરી રહ્યા હતા.
મઙ્ગલ્યાર્થપ્રદૈઃ શબ્દૈરન્વવર્તન્ત સર્વશઃ। સારસાઃ શતપત્રાશ્ચ હંસાશ્ચ મધુસૂદનમ્
સારસ, શતપત્ર અને હંસ જેવા પક્ષીઓ મધુસૂદનના સાથે ચાલતા, શુભ અને કલ્યાણકારી ધ્વનિ કરતા હતા.
મન્ત્રાહુતિમહાહોમૈર્હૂયમાનશ્ચ પાવકઃ । પ્રદક્ષિણશિખો ભૂત્વા વિધૂમઃ સમપદ્યત
મંત્રોચ્ચાર સાથે મહાન હોદાનાં હવનથી અગ્નિ પ્રજ્વલિત થયો, તેની જ્યોત જમણી બાજુ વળી અને ધૂમરહિત બની ગઈ.
વસિષ્ઠો વામદેવશ્ચ ભૂરિદ્યુમ્નો ગયઃ ક્રથઃ। શુકનારદવાલ્મીકા મરુત્તઃ કુશિકો ભૃગુઃ
વશિષ્ઠ, વામદેવ, ભૂરિદ્યુમ્ન, ગય, ક્રથ, શુક, નારદ, વાલ્મીકિ, મરુત્ત, કુશિક અને ભૃગુ—
દેવબ્રહ્મર્ષયશ્ચૈવ કૃષ્ણં યદુસુખાવહમ્। પ્રદક્ષિણમવર્તન્ત સહિતા વાસવાનુજમ્
દેવર્ષિ અને બ્રહ્મર્ષિઓએ, ઇન્દ્રના નાના ભાઈ સાથે, યદુઓને આનંદ આપનારા કૃષ્ણની પરિક્રમા કરી.
એવમેતૈર્મહાભાગૈર્મહર્ષિગણસાધુભિઃ । પૂજિતઃ પ્રયયૌ કૃષ્ણઃ કુરૂણાં સદનં પ્રતિ
આ મહાન અને સદ્ગુણવાળા ઋષિઓ દ્વારા પૂજિત થઈ કૃષ્ણ કૌરવોની સભા તરફ નીકળી પડ્યા.
દેવતાભ્યો નમસ્કૃત્ય બ્રાહ્મણાન્સ્વસ્તિ વાચ્ય ચ। પ્રયયૌ પુણ્ડરીકાક્ષઃ સાત્યકેન સહાચ્યુતઃ
દેવતાઓને વંદન કરીને અને બ્રાહ્મણોને શુભાશંસા આપી, કમળનેત્ર અચ્યૂત સાત્યકી સાથે પ્રસ્થાન કર્યા.
તં પ્રયાન્તમનુપ્રાયાત્કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ । ભીમસેનાર્જુનૌ ચોભૌ માદ્રીપુત્રૌ ચ પાણ્ડવૌ
કૃષ્ણના પીછળા કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિર, ભીમસેન, અર્જુન અને માદ્રીના બે પુત્રો પણ ગયા.
ચેકિતાનશ્ચ વિક્રાન્તો ધૃષ્ટકેતુશ્ચ ચેદિપઃ । દ્રુપદઃ કાશિરાજશ્ચ શિખણ્ડી ચ મહારથઃ
વીર ચેકિતાન, ચેદિરાજ ધૃષ્ટકેતુ, દ્રુપદ, કાશીરાજ અને મહારથી શિખંડી પણ જોડાયા.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ સપુત્રશ્ચ વિરાટઃ કેકયૈઃ સહ। સંસાધનાર્થં પ્રયયુઃ ક્ષત્રિયાઃ ક્ષત્રિયર્ષભમ્
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન પોતાના પુત્રો સાથે, વિરાટ અને કેકયો, તથા અન્ય ક્ષત્રિયો પણ શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાની સાથે ચાલ્યા.
તતોઽનુવ્રજ્ય ગોવિન્દં ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ। રાજ્ઞાં સકાશે દ્યુતિમાનુવાચેદં વચસ્તદા
પછી ગોવિંદના પીછળા ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે, રાજાઓની વચ્ચે તેજસ્વી બની, એમણે આ શબ્દો ઉચ્ચાર્યા.
યો વૈ ન કામાન્ન ભયાન્ન લોભાન્નાર્થકારણાત્। અન્યાયમનુવર્તેત સ્થિરબુદ્ધિરલોલુપઃ
જે માણસ ઇચ્છા, ભય, લોભ કે લાભ માટે અયોગ્ય માર્ગે ચાલતો નથી, જેનો મન સ્થિર અને લાલચથી રહિત છે—
ધર્મજ્ઞો ધૃતિમાન્પ્રાજ્ઞઃ સર્વભૂતેષુ કેશવઃ । ઈશ્વરઃ સર્વભૂતાનાં દેવદેવઃ સનાતનઃ
કેશવ સર્વ જીવોમાં ધર્મ જાણે છે, ધીર અને બુદ્ધિશાળી છે; તે સર્વનો સ્વામી, દેવોમાં દેવ અને સદાકાળ છે.
તં સર્વગુણસંપન્નં શ્રીવત્સકૃતલક્ષણમ્। સંરિષ્વજ્ય કૌન્તેયઃ સન્દેષ્ટુમુપચક્રમે
જેમાં સર્વ ગુણો છે અને શ્રીવત્સનું ચિહ્ન છે, એવા કેશવને કૌંતેયે હળવે હૃદયથી ભેટી, પોતાનો સંદેશ આપવાનું શરૂ કર્યું.
યા સા બાલ્યાત્પ્રભૃત્યસ્માન્પર્યવર્ધયતાબલા। ઉપવાસતપઃશીલા સદા સ્વસ્ત્યયને રતા
જેણે બાળપણથી જ અમને સ્નેહથી ઉછેર્યા, ઉપવાસ, તપ અને શુભ કાર્યોમાં હંમેશા તત્પર રહી—
દેવતાતિથિપૂજાસુ ગુરુશુશ્રૂષણે રતા। વત્સલા પ્રિયપુત્રા ચ માતાઽસ્માકં જનાર્દન
દેવ-અતિથિનું પૂજન, વડીલની સેવા અને પોતાના પુત્રો પર પ્રેમ રાખતી, એ જ અમારી માતા છે, જનાર્દન.
સુયોધનભયાદ્યા નો ત્રાયતામિત્રકર્શન । મહતો મૃત્યુસંબાધુદ્દુસ્તરાન્નૌરિવાર્ણવાત્
હે શત્રુઓને હરાવનાર, સુયોધનના ભય અને મહામરણના સંકટમાંથી, જેમ નાવ દરિયાથી બચાવે છે એમ, એ અમને બચાવે.
અસ્મત્કૃતે ચ સતતં યયા દુઃખાનિ માધવ । અનુભૂતાન્યદુઃખાર્હાં તાં સ્મ પૃચ્છેરનામયમ્
હે માધવ, અમારા માટે તેણે સતત જે દુઃખ સહન કર્યા છે, જે તે લાયક પણ નહોતી, તેની તું ખેરખબર લે.
ભૃશમાશ્વાસયેશ્ચૈનાં પુત્રશોકપરિપ્લુતામ્ । અભિવાદ્ય સ્વજેથાસ્ત્વં પાણ્ડવાન્પરિકીર્તયન્
પુત્રશોકથી વ્યાકુળ થયેલી માતાને તું ખુબ શાંતવના આપજે અને પાંડવોની વાત કરીને, પહેલાં વંદન કરીને, એના મનને હળવું કરજે.
ઊઢાત્પ્રભૃતિ દુઃખાનિ શ્વશુરાણામરિન્દમ। નિરાકારાઽતદર્હા ચ પશ્યન્તી દુઃખમશ્રુતે
હે શત્રુવિનાશક, લગ્નથી જ એણે સાસરિયામાં અનરાધાર દુઃખ જોયાં છે, અને એવી પીડા સહન કરી છે જે સાંભળવામાં પણ નથી આવતી.
અપિ જાતુ સ કાલઃ સ્યાત્કૃષ્ણ દુઃખવિપર્યયઃ । યદહં માતરં ક્લિષ્ટાં સુખં દદ્યામરિન્દમ
હે કૃષ્ણ, ક્યારેક એવો સમય આવે કે એના દુઃખ દૂર થાય અને હું, શત્રુવિનાશક, મારી પીડાતી માતાને સુખ આપી શકું.
પ્રવ્રજન્તોઽનુધાવન્તીં કૃપણાં પુત્રગૃદ્ધિનીમ્ । રુદતીમપહાયૈનામગચ્છામ વયં વનમ્
જ્યારે અમે વનમાં જવા નીકળી રહ્યા હતા, ત્યારે એ બિચારી માતા, પુત્રોની લાગણીમાં, રડતી અને અમને પીછો કરતી રહી, પણ અમે એને પાછળ છોડી દઈ ગયા.