તતો વ્યપેતે તમસિ સૂર્યે વિમલ ઉદ્ગતે । મૈત્રે મુહૂર્તે સંપ્રાપ્તે મદ્વર્ચિષિ દિવાકરે
પછી, અંધકાર દૂર થઈ ગયો અને શુદ્ધ સૂર્ય ઉગ્યો, શુભ મુહૂર્તે, જ્યારે દિવસ મારી તેજસ્વિતાથી ઝગમગતો હતો,
કૌમુદે માસિ રેવત્યાં શરદન્તે હિમાગમે । સ્ફીતસસ્યસુખે કાલે કલ્યઃ સત્વવતાં વરઃ
કાર્તિક મહિનામાં, રેવતી નક્ષત્રમાં, શરદ ઋતુના અંતે અને શિયાળાની શરૂઆતમાં, પાક ભરપૂર અને આનંદમય ઋતુમાં, પરાક્રમીમાં શ્રેષ્ઠ વ્યક્તિ વહેલી સવારે ઉઠ્યો.
મઙ્ગલ્યાઃ પુણ્યનિર્ઘોષા વાચઃ શ્રૃણ્વંશ્ચ સૂનૃતાઃ । બ્રાહ્મણાનાં પ્રતીતાનામૃષીણામિવ વાસવઃ
મંગલમય, પવિત્ર અને સત્યવાણી, પુણ્યથી ગુંજતી બ્રાહ્મણોની પ્રસન્ન વાણી સાંભળતા, એ જાણે ઇન્દ્ર ઋષિઓની વાત સાંભળે એમ આનંદ અનુભવતો હતો.
કૃત્વા પૌર્વાહ્ણિકં કૃત્યં સ્નાતઃ શુચિરલઙ્કૃતઃ । ઉપતસ્થે વિવસ્વન્તં પાવકં ચ જનાર્દનઃ
પ્રાત:કાળની રીતિ પૂર્ણ કરી, સ્નાન કરીને શુદ્ધ અને શોભાયમાન બની, જનાર્દને સૂર્ય અને અગ્નિની પૂજા કરવા ગયો.
ઋષભં પૃષ્ઠ આલભ્ય બ્રાહ્મણાનભિવાદ્ય ચ। અગ્નિં પ્રદક્ષિણં કૃત્વા પશ્યન્કલ્યાણમગ્રતઃ
બળદની પીઠ સ્પર્શી, બ્રાહ્મણોને વંદન કરી, અગ્નિની પરિક્રમા કર્યા પછી, એ શુભ શુભ સંકેત માટે આગળ જોયું.
તત્પ્રતિજ્ઞાય વચનં પાણ્ડવસ્ય જનાર્દનઃ। શિનેર્નપ્તારમાસીનમભ્યભાષત સાત્યકિમ્
પાંડવના વચનને પૂર્ણ કરવાની પ્રતિજ્ઞા કરીને, જનાર્દને ત્યાં બેઠેલા શિનીના પૌત્ર સાત્યકી સાથે વાત કરી.
રથ આરોપ્યતાં શઙ્ખશ્ચક્રં ચ ગદયા સહ। ઉપાસઙ્ગાશ્ચ શક્ત્યશ્ચ સર્વપ્રહરણાનિ ચ
રથ તૈયાર કરો, તેમાં શંખ, ચક્ર અને ગદા રાખો, અને બધી સહાયક શસ્ત્રો તથા ભાલા પણ સાથે લઈ આવો.
દુર્યોધનશ્ચ દુષ્ટાત્મા કર્ણશ્ચ સહસૌબલઃ । ન ચ શત્રુરવજ્ઞેયો દુર્બલોઽપિ બલીયસા
દુશ્ટહૃદય દુર્યોધન અને કર્ણ, તથા સૌબલપુત્ર સાથે—even દુશ્મન નબળો હોય તો પણ, બળવાને કદી તેને હલકું ન માનવું જોઈએ.
તતસ્તન્મતમાજ્ઞાય કેશવસ્ય પુનઃસરાઃ । પ્રસસ્ત્નુર્યોજયિષ્યન્તો રથં ચક્રગદાભૃતઃ
પછી, કેશવની આજ્ઞા સમજીને, કુશળ સારથીઓએ ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનારના રથને જોતાં જોતાં તૈયાર કર્યો.
તં દીપ્તમિવ કાલાગ્નિમાકાશગમિવાશુગમ્ । સૂર્યચન્દ્રપ્રકાશાભ્યાં ચક્રાભ્યાં સમલઙ્કૃતમ્
એ રથ જાણે પ્રલયકાળની અગ્નિ જેવો તેજસ્વી, આકાશમાં ઉડતો જેવો ઝડપી, અને સૂર્ય-ચંદ્ર જેવી કાંતિ ધરાવતાં બે ચક્રોથી શોભાયમાન હતો.
અર્ધચન્દ્રૈશ્ચ ચન્દ્રૈશ્ચ મત્સ્યૈઃ સમૃગપક્ષિભિઃ । પુષ્પૈશ્ચ વિવિધૈશ્ચિત્રં મણિરત્નૈશ્ચ સર્વશઃ
એ રથ અર્ધચંદ્ર, પૂર્ણચંદ્ર, માછલી, પશુ, પક્ષી, વિવિધ ફૂલો અને સર્વપ્રકારના મણિ-મોતીથી સર્વત્ર સુંદર રીતે શોભાયમાન હતો.
તરુણાદિત્યસઙ્કાશં બૃહન્તં ચારુદર્શનમ્ । મણિહેમવિચિત્રાઙ્ગં સુધ્વજં સુપતાકિનમ્
તે રથ યુવાન સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવતો, વિશાળ અને મનોહર દેખાતો, મણિ અને સોનાથી અલંકૃત, સુંદર ધ્વજ અને ઉત્તમ પટાકા ધરાવતો હતો.
સૂપસ્કરમનાધૃષ્યં વૈયાઘ્રપરિવારણમ્। યશોઘ્નં પ્રત્યમિત્રાણાં યદૂનાં નન્દિવર્ધનમ્
આ શહેર મજબૂત કિલ્લાબંધીવાળું અને અપરાજેય હતું, વાઘ જેવાં યોદ્ધાઓથી ઘેરાયેલું, દુશ્મનોની પ્રતિષ્ઠા નાશ કરતી અને યદુઓની કીર્તિ વધારતી હતી.
વાજિભિઃ શૈબ્યસુગ્રીવમેધપુષ્પબલાહકૈઃ । સ્નાતૈઃ સંપાદયામાસુઃ સંપન્નૈઃ સર્વસંપદા
શૈબ્ય, સુગ્રીવ, મેધ, પુષ્પ અને બલાહક નામના ઘોડાઓ, બધા સ્નાન કરાવેલા અને શુભ ચિહ્નોથી શોભતા, એમણે રથ તૈયાર કર્યો.
મહિમાનં તુ કૃષ્ણસ્ય ભૂય એવાભિવર્ધયન્। સુઘોષઃ પતગેન્દ્રેણ ધ્વજેન યુયુજે રથઃ
કૃષ્ણની મહિમા વધુ વધારવા માટે સાત્યકી એ રથ પર પતંગોના રાજા ગરુડવાળો ધ્વજ બાંધી દીધો.
તં મેરુશિખરપ્રખ્યં મેઘદુન્દુભિનિસ્વનમ્ । આરુરોહ રથં સૌરિર્વિમાનમિવ કામગમ્
સૌરીએ એ રથ પર આરોહણ કર્યું, જે મેરુ પર્વતની ચોટી જેવું ઊંચું અને મેઘના ગર્જન જેવું ધ્વનિ કરતું હતું, જાણે ઇચ્છાથી ચાલતું દેવવિમાન હોય.
તતઃ સાત્યકિમારોપ્ય પ્રયયૌ પુરુષોત્તમઃ। પૃથિવીં ચાન્તરિક્ષં ચ રથઘોષેણ નાદયન્
પછી સાત્યકીને બેસાડીને પુરુષોત્તમએ રથના ઘોંઘાટથી ધરતી અને આકાશ ગુંજી ઉઠ્યા એમ પ્રસ્થાન કર્યું.
વ્યપોઢાભ્રસ્તતઃ કાલઃ ક્ષણેન સમપદ્યત। શિવશ્ચાનુવવૌ વાયુઃ પ્રશાન્તમભવદ્રજઃ
એ પછી વાદળો વિખેરાઈ ગયા, ક્ષણમાં સમય શુભ બની ગયો, હવા શાંત અને મીઠી વળી, ધૂળ પણ બેસી ગઈ.
પ્રદક્ષિણાનુલોમાશ્ચ મઙ્ગલ્યા મૃગપક્ષિણઃ। પ્રયાણે વાસુદેવસ્ય બભૂવુરનુયાયિનઃ
મંગળદાયક પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ, જમણી બાજુથી અને શુભ દિશામાં ચાલતાં, વાસુદેવના માર્ગે અનુસરી રહ્યા હતા.
મઙ્ગલ્યાર્થપ્રદૈઃ શબ્દૈરન્વવર્તન્ત સર્વશઃ। સારસાઃ શતપત્રાશ્ચ હંસાશ્ચ મધુસૂદનમ્
સારસ, શતપત્ર અને હંસ જેવા પક્ષીઓ મધુસૂદનના સાથે ચાલતા, શુભ અને કલ્યાણકારી ધ્વનિ કરતા હતા.
મન્ત્રાહુતિમહાહોમૈર્હૂયમાનશ્ચ પાવકઃ । પ્રદક્ષિણશિખો ભૂત્વા વિધૂમઃ સમપદ્યત
મંત્રોચ્ચાર સાથે મહાન હોદાનાં હવનથી અગ્નિ પ્રજ્વલિત થયો, તેની જ્યોત જમણી બાજુ વળી અને ધૂમરહિત બની ગઈ.
વસિષ્ઠો વામદેવશ્ચ ભૂરિદ્યુમ્નો ગયઃ ક્રથઃ। શુકનારદવાલ્મીકા મરુત્તઃ કુશિકો ભૃગુઃ
વશિષ્ઠ, વામદેવ, ભૂરિદ્યુમ્ન, ગય, ક્રથ, શુક, નારદ, વાલ્મીકિ, મરુત્ત, કુશિક અને ભૃગુ—
દેવબ્રહ્મર્ષયશ્ચૈવ કૃષ્ણં યદુસુખાવહમ્। પ્રદક્ષિણમવર્તન્ત સહિતા વાસવાનુજમ્
દેવર્ષિ અને બ્રહ્મર્ષિઓએ, ઇન્દ્રના નાના ભાઈ સાથે, યદુઓને આનંદ આપનારા કૃષ્ણની પરિક્રમા કરી.
એવમેતૈર્મહાભાગૈર્મહર્ષિગણસાધુભિઃ । પૂજિતઃ પ્રયયૌ કૃષ્ણઃ કુરૂણાં સદનં પ્રતિ
આ મહાન અને સદ્ગુણવાળા ઋષિઓ દ્વારા પૂજિત થઈ કૃષ્ણ કૌરવોની સભા તરફ નીકળી પડ્યા.
દેવતાભ્યો નમસ્કૃત્ય બ્રાહ્મણાન્સ્વસ્તિ વાચ્ય ચ। પ્રયયૌ પુણ્ડરીકાક્ષઃ સાત્યકેન સહાચ્યુતઃ
દેવતાઓને વંદન કરીને અને બ્રાહ્મણોને શુભાશંસા આપી, કમળનેત્ર અચ્યૂત સાત્યકી સાથે પ્રસ્થાન કર્યા.
તં પ્રયાન્તમનુપ્રાયાત્કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ । ભીમસેનાર્જુનૌ ચોભૌ માદ્રીપુત્રૌ ચ પાણ્ડવૌ
કૃષ્ણના પીછળા કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિર, ભીમસેન, અર્જુન અને માદ્રીના બે પુત્રો પણ ગયા.
ચેકિતાનશ્ચ વિક્રાન્તો ધૃષ્ટકેતુશ્ચ ચેદિપઃ । દ્રુપદઃ કાશિરાજશ્ચ શિખણ્ડી ચ મહારથઃ
વીર ચેકિતાન, ચેદિરાજ ધૃષ્ટકેતુ, દ્રુપદ, કાશીરાજ અને મહારથી શિખંડી પણ જોડાયા.
ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ સપુત્રશ્ચ વિરાટઃ કેકયૈઃ સહ। સંસાધનાર્થં પ્રયયુઃ ક્ષત્રિયાઃ ક્ષત્રિયર્ષભમ્
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન પોતાના પુત્રો સાથે, વિરાટ અને કેકયો, તથા અન્ય ક્ષત્રિયો પણ શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાની સાથે ચાલ્યા.
તતોઽનુવ્રજ્ય ગોવિન્દં ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ। રાજ્ઞાં સકાશે દ્યુતિમાનુવાચેદં વચસ્તદા
પછી ગોવિંદના પીછળા ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે, રાજાઓની વચ્ચે તેજસ્વી બની, એમણે આ શબ્દો ઉચ્ચાર્યા.
યો વૈ ન કામાન્ન ભયાન્ન લોભાન્નાર્થકારણાત્। અન્યાયમનુવર્તેત સ્થિરબુદ્ધિરલોલુપઃ
જે માણસ ઇચ્છા, ભય, લોભ કે લાભ માટે અયોગ્ય માર્ગે ચાલતો નથી, જેનો મન સ્થિર અને લાલચથી રહિત છે—