એવં તા ભીરુ રોસ્ત્યન્તિ નિહતજ્ઞાતિબાન્ધવાઃ। હતમિત્રા હતબલા યેષાં ક્રુદ્ધાઽસિ ભામિની
હે ભયભીતે, જેમના સગા-સંબંધીઓ મરી ગયા છે, જેમના મિત્ર અને સેના નાશ પામી છે, અને જેમ સામે તું ગુસ્સે છે, એવી સ્ત્રીઓ પણ આવું જ રડશે.
અહં ચ તત્કરિષ્યામિ ભીમાર્જુનયમૈઃ સહ । યુધિષ્ઠિરનિયોગેન દૈવાચ્ચ વિધિનિર્મિતાત્
હું પણ ભીમ અને અર્જુન સાથે, યુધિષ્ઠિરના આદેશથી અને વિધિના ફલથી, એ બધું કરી બતાવીશ.
ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ કાલપક્વા ન ચેચ્છૃણ્વન્તિ મે વચઃ। શેષ્યન્તે નિહતા ભૂમૌ શ્વસૃગાલાદનીકૃતાઃ
જો ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો, મૃત્યુ માટે તૈયાર થઈને પણ, મારી વાત ન સાંભળે, તો તેઓ જમીન પર મરીને, શ્વાન અને ગીધ માટે છોડી દેવામાં આવશે.
ચલેદ્ધિ હિમવાઞ્શૈલો મેદિની શતધા ભવેત્। દ્યૌઃ પતેચ્ચ સનક્ષત્રા ન મે મોઘં વચો ભવેત્
હિમાલય પર્વત હલવા લાગે, ધરતી સો ભાગે ફાટી જાય, આકાશ તારા સહિત પડી જાય, તો પણ મારી વાત ખોટી નહીં જાય.
શુષ્યેત્તોયનિધિઃ કૃષ્ણે ન મે મોઘં વચો ભવેત્।' સત્યં તે પ્રતિજાનામિ કૃષ્ણે બાષ્પો નિગૃહ્યતામ્ । હતામિત્રાઞ્શ્રિયા યુક્તાનચિદાદ્દ્રક્ષ્યસે પતીન્
હે કૃષ્ણે, દરિયો સુકાઈ જાય તો પણ, મારા શબ્દો ક્યારેય ખોટા નહીં જાય. હું તને સાચી કસમ આપું છું—આંસુ રોકી રાખ. જ્યારે દુશ્મનોનો નાશ થશે, ત્યારે તું તારા પતિઓને વિજયની મહિમાથી શોભાયમાન જોઈશ.
કુરૂણામદ્ય સર્વેષાં ભવાન્સુહૃદનુત્તમઃ। સંબન્ધી દયિતો નિત્યમુભયોઃ પક્ષયોરપિ
આજે બધા કુરુઓમાં તું સર્વોત્તમ મિત્ર છે—બન્ને પક્ષે તારો સ્નેહ અને સંબંધ સદા અડગ છે.
પાણ્ડવૈર્ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં પ્રતિપાદ્યમનામયમ્। સમર્થઃ પ્રશમં ચૈવ કર્તુમર્હસિ કેશવ
હે કેશવ, તું પાંડવો અને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો બંનેનું કલ્યાણ સુનિશ્ચિત કરી શકે છે, અને શાંતિ સ્થાપવામાં પણ તું સમર્થ છે.
ત્વમિત્તઃ પુણ્ડરીકાક્ષ સુયોધનમમર્ષણમ્ । શાન્ત્યર્થં ભ્રાતરં બ્રૂયા યત્તદ્વાચ્યમમિત્રહન્
હે કમળનેત્ર, તું દુશ્મનને પણ સહન ન કરી શકાય એવો સુયોધન માટે શાંતિના હિતે જે કહેવું યોગ્ય હોય એ અવશ્ય કહેજે, હે શત્રુવિનાશક.
ત્વયા ધર્માર્થયુક્તં ચેદુક્તં શિવમનામયમ્। હિતં નાદાસ્યતે બાલો દિષ્ટસ્ય વશમેષ્યતિ
જો તું ધર્મયુક્ત, કલ્યાણકારી અને શુભ વાતો બોલીશ પણ મૂર્ખ રાજકુમારે એ સ્વીકાર્યું નહીં, તો તે નિશ્ચિતપણે ભાગ્યના વશમાં થઈ જશે.
ધર્મ્યમસ્મદ્ધિતં ચૈવ કુરૂણાં યદનામયમ્। એષ યાસ્યામિ રાજાનં ધૃતરાષ્ટ્રમભીપ્સયા
જે ધર્મપૂર્ણ છે, આપણું હિત કરે છે અને કુરુઓનું કલ્યાણ લાવે છે—એ ઇચ્છા લઈને હું ધૃતરાષ્ટ્ર રાજાને મળવા જઈશ.
તતો વ્યપેતે તમસિ સૂર્યે વિમલ ઉદ્ગતે । મૈત્રે મુહૂર્તે સંપ્રાપ્તે મદ્વર્ચિષિ દિવાકરે
પછી, અંધકાર દૂર થઈ ગયો અને શુદ્ધ સૂર્ય ઉગ્યો, શુભ મુહૂર્તે, જ્યારે દિવસ મારી તેજસ્વિતાથી ઝગમગતો હતો,
કૌમુદે માસિ રેવત્યાં શરદન્તે હિમાગમે । સ્ફીતસસ્યસુખે કાલે કલ્યઃ સત્વવતાં વરઃ
કાર્તિક મહિનામાં, રેવતી નક્ષત્રમાં, શરદ ઋતુના અંતે અને શિયાળાની શરૂઆતમાં, પાક ભરપૂર અને આનંદમય ઋતુમાં, પરાક્રમીમાં શ્રેષ્ઠ વ્યક્તિ વહેલી સવારે ઉઠ્યો.
મઙ્ગલ્યાઃ પુણ્યનિર્ઘોષા વાચઃ શ્રૃણ્વંશ્ચ સૂનૃતાઃ । બ્રાહ્મણાનાં પ્રતીતાનામૃષીણામિવ વાસવઃ
મંગલમય, પવિત્ર અને સત્યવાણી, પુણ્યથી ગુંજતી બ્રાહ્મણોની પ્રસન્ન વાણી સાંભળતા, એ જાણે ઇન્દ્ર ઋષિઓની વાત સાંભળે એમ આનંદ અનુભવતો હતો.
કૃત્વા પૌર્વાહ્ણિકં કૃત્યં સ્નાતઃ શુચિરલઙ્કૃતઃ । ઉપતસ્થે વિવસ્વન્તં પાવકં ચ જનાર્દનઃ
પ્રાત:કાળની રીતિ પૂર્ણ કરી, સ્નાન કરીને શુદ્ધ અને શોભાયમાન બની, જનાર્દને સૂર્ય અને અગ્નિની પૂજા કરવા ગયો.
ઋષભં પૃષ્ઠ આલભ્ય બ્રાહ્મણાનભિવાદ્ય ચ। અગ્નિં પ્રદક્ષિણં કૃત્વા પશ્યન્કલ્યાણમગ્રતઃ
બળદની પીઠ સ્પર્શી, બ્રાહ્મણોને વંદન કરી, અગ્નિની પરિક્રમા કર્યા પછી, એ શુભ શુભ સંકેત માટે આગળ જોયું.
તત્પ્રતિજ્ઞાય વચનં પાણ્ડવસ્ય જનાર્દનઃ। શિનેર્નપ્તારમાસીનમભ્યભાષત સાત્યકિમ્
પાંડવના વચનને પૂર્ણ કરવાની પ્રતિજ્ઞા કરીને, જનાર્દને ત્યાં બેઠેલા શિનીના પૌત્ર સાત્યકી સાથે વાત કરી.
રથ આરોપ્યતાં શઙ્ખશ્ચક્રં ચ ગદયા સહ। ઉપાસઙ્ગાશ્ચ શક્ત્યશ્ચ સર્વપ્રહરણાનિ ચ
રથ તૈયાર કરો, તેમાં શંખ, ચક્ર અને ગદા રાખો, અને બધી સહાયક શસ્ત્રો તથા ભાલા પણ સાથે લઈ આવો.
દુર્યોધનશ્ચ દુષ્ટાત્મા કર્ણશ્ચ સહસૌબલઃ । ન ચ શત્રુરવજ્ઞેયો દુર્બલોઽપિ બલીયસા
દુશ્ટહૃદય દુર્યોધન અને કર્ણ, તથા સૌબલપુત્ર સાથે—even દુશ્મન નબળો હોય તો પણ, બળવાને કદી તેને હલકું ન માનવું જોઈએ.
તતસ્તન્મતમાજ્ઞાય કેશવસ્ય પુનઃસરાઃ । પ્રસસ્ત્નુર્યોજયિષ્યન્તો રથં ચક્રગદાભૃતઃ
પછી, કેશવની આજ્ઞા સમજીને, કુશળ સારથીઓએ ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનારના રથને જોતાં જોતાં તૈયાર કર્યો.
તં દીપ્તમિવ કાલાગ્નિમાકાશગમિવાશુગમ્ । સૂર્યચન્દ્રપ્રકાશાભ્યાં ચક્રાભ્યાં સમલઙ્કૃતમ્
એ રથ જાણે પ્રલયકાળની અગ્નિ જેવો તેજસ્વી, આકાશમાં ઉડતો જેવો ઝડપી, અને સૂર્ય-ચંદ્ર જેવી કાંતિ ધરાવતાં બે ચક્રોથી શોભાયમાન હતો.
અર્ધચન્દ્રૈશ્ચ ચન્દ્રૈશ્ચ મત્સ્યૈઃ સમૃગપક્ષિભિઃ । પુષ્પૈશ્ચ વિવિધૈશ્ચિત્રં મણિરત્નૈશ્ચ સર્વશઃ
એ રથ અર્ધચંદ્ર, પૂર્ણચંદ્ર, માછલી, પશુ, પક્ષી, વિવિધ ફૂલો અને સર્વપ્રકારના મણિ-મોતીથી સર્વત્ર સુંદર રીતે શોભાયમાન હતો.
તરુણાદિત્યસઙ્કાશં બૃહન્તં ચારુદર્શનમ્ । મણિહેમવિચિત્રાઙ્ગં સુધ્વજં સુપતાકિનમ્
તે રથ યુવાન સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવતો, વિશાળ અને મનોહર દેખાતો, મણિ અને સોનાથી અલંકૃત, સુંદર ધ્વજ અને ઉત્તમ પટાકા ધરાવતો હતો.
સૂપસ્કરમનાધૃષ્યં વૈયાઘ્રપરિવારણમ્। યશોઘ્નં પ્રત્યમિત્રાણાં યદૂનાં નન્દિવર્ધનમ્
આ શહેર મજબૂત કિલ્લાબંધીવાળું અને અપરાજેય હતું, વાઘ જેવાં યોદ્ધાઓથી ઘેરાયેલું, દુશ્મનોની પ્રતિષ્ઠા નાશ કરતી અને યદુઓની કીર્તિ વધારતી હતી.
વાજિભિઃ શૈબ્યસુગ્રીવમેધપુષ્પબલાહકૈઃ । સ્નાતૈઃ સંપાદયામાસુઃ સંપન્નૈઃ સર્વસંપદા
શૈબ્ય, સુગ્રીવ, મેધ, પુષ્પ અને બલાહક નામના ઘોડાઓ, બધા સ્નાન કરાવેલા અને શુભ ચિહ્નોથી શોભતા, એમણે રથ તૈયાર કર્યો.
મહિમાનં તુ કૃષ્ણસ્ય ભૂય એવાભિવર્ધયન્। સુઘોષઃ પતગેન્દ્રેણ ધ્વજેન યુયુજે રથઃ
કૃષ્ણની મહિમા વધુ વધારવા માટે સાત્યકી એ રથ પર પતંગોના રાજા ગરુડવાળો ધ્વજ બાંધી દીધો.
તં મેરુશિખરપ્રખ્યં મેઘદુન્દુભિનિસ્વનમ્ । આરુરોહ રથં સૌરિર્વિમાનમિવ કામગમ્
સૌરીએ એ રથ પર આરોહણ કર્યું, જે મેરુ પર્વતની ચોટી જેવું ઊંચું અને મેઘના ગર્જન જેવું ધ્વનિ કરતું હતું, જાણે ઇચ્છાથી ચાલતું દેવવિમાન હોય.
તતઃ સાત્યકિમારોપ્ય પ્રયયૌ પુરુષોત્તમઃ। પૃથિવીં ચાન્તરિક્ષં ચ રથઘોષેણ નાદયન્
પછી સાત્યકીને બેસાડીને પુરુષોત્તમએ રથના ઘોંઘાટથી ધરતી અને આકાશ ગુંજી ઉઠ્યા એમ પ્રસ્થાન કર્યું.
વ્યપોઢાભ્રસ્તતઃ કાલઃ ક્ષણેન સમપદ્યત। શિવશ્ચાનુવવૌ વાયુઃ પ્રશાન્તમભવદ્રજઃ
એ પછી વાદળો વિખેરાઈ ગયા, ક્ષણમાં સમય શુભ બની ગયો, હવા શાંત અને મીઠી વળી, ધૂળ પણ બેસી ગઈ.
પ્રદક્ષિણાનુલોમાશ્ચ મઙ્ગલ્યા મૃગપક્ષિણઃ। પ્રયાણે વાસુદેવસ્ય બભૂવુરનુયાયિનઃ
મંગળદાયક પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ, જમણી બાજુથી અને શુભ દિશામાં ચાલતાં, વાસુદેવના માર્ગે અનુસરી રહ્યા હતા.
મઙ્ગલ્યાર્થપ્રદૈઃ શબ્દૈરન્વવર્તન્ત સર્વશઃ। સારસાઃ શતપત્રાશ્ચ હંસાશ્ચ મધુસૂદનમ્
સારસ, શતપત્ર અને હંસ જેવા પક્ષીઓ મધુસૂદનના સાથે ચાલતા, શુભ અને કલ્યાણકારી ધ્વનિ કરતા હતા.