પદ્માક્ષી પુણ્ડરીકાક્ષમુપેત્ય ગજગામિની । અશ્રુપૂર્ણેક્ષણા કૃષ્ણા કૃષ્ણં વચનમબ્રવીત્
પદ્મ જેવી આંખોવાળી, ગજગતિવાળી કૃષ્ણા, આંખોમાં આંસુ ભરાઈને, કૃષ્ણ પાસે આવી અને બોલી.
અયં તે પુણ્ડરીકાક્ષ દુઃશાસનકરોદ્ધૃતઃ। સ્મર્તવ્યઃ સર્વકાર્યેષુ પરેષાં સન્ધિમિચ્છતામ્
હે પદ્મનેત્ર, આ વાળ દુઃશાસનના હાથથી ખેંચાયા હતા; જે કોઈ બીજાઓ સાથે શાંતિ ઈચ્છે છે, તેને દરેક કામમાં આ વાત યાદ રાખવી જોઈએ.
યદિ ભીમાર્જુનૌ કૃષ્ણ કૃપણૌ સન્ધિકામુકૌ । પિતા મે યોત્સ્યતે વૃદ્ધઃ સહ પુત્રૈર્મહારથૈઃ
જો ભીમ અને અર્જુન, હે કૃષ્ણ, દુઃખી અને શાંતિ તરફ વળેલા હોય, તો મારો વૃદ્ધ પિતા પોતાના પુત્રો અને મહાન રથીઓ સાથે યુદ્ધ કરશે.
પઞ્ચ ચૈવ મહાવીર્યાઃ પુત્રા મે મધુસૂદન । અભિમન્યું પુરસ્કૃત્ય યોત્સ્યન્તે કુરુભિઃ સહ
મારા પાંચે પરાક્રમી પુત્રો, હે મધુસૂદન, અભિમન્યુને આગળ રાખીને, કૌરવો સાથે યુદ્ધ કરશે.
દુઃશાસનભુજં શ્યામં સંછિન્નં પાંસુકુણ્ઠિતમ્। યદ્યહં તુ ન પશ્યામિ કા શાન્તિર્હૃદયસ્ય મે
જો હું દુઃશાસનના કાળા હાથને, કપાયેલા અને ધૂળથી મલિન થયેલા, જોઈ શકી નહીં, તો મારા હૃદયને શાંતિ કઈ રીતે મળે?
ત્રયોદશ હિ વર્ષાણિ પ્રતીક્ષન્ત્યા ગતાનિ મે। વિધાય હૃદયે મન્યું પ્રદીપ્તમિવ પાવકમ્
ત્રણ વર્ષથી વધુ સમયથી હું રાહ જોઈ રહી છું, અને મારા હૃદયમાં ગુસ્સો અગ્નિ જેવી જ્વાળા બનીને સળગી રહ્યો છે.
વિદીર્યતે મે હૃદયં ભીમવાક્શલ્યપીડિતમ્ । યોઽયમદ્ય મહાબાહુર્ધર્મમેવાનુપશ્યતિ
મારું હૃદય ભીમના કડક શબ્દોથી દુઃખી થઈને ફાટી જાય છે, જ્યારે આ મહાબાહુ આજે માત્ર ધર્મને જ જુએ છે.
ઇત્યુક્ત્વા બાષ્પરુદ્ધેન કણ્ઠેનાયતલોચના । રુરોદ કૃષ્ણા સોત્કમ્પં સસ્વરં બાષ્પગદ્ગદમ્
આવી વાત કહીને, આંખો પહોળી અને ગળો આંસુથી બંધાઈ ગયો હતો, કૃષ્ણા કંપતી અવાજે, રડતાં રડતાં બોલી.
સ્તનૌ પીનાયતશ્રોણી સહિતાવભિવર્ષતી। દ્રવીભૂતમિવાત્યુષ્ણં મુઞ્ચન્તી વારિ નેત્રજમ્
પુષ્ટ સ્તન અને પહોળા નિતંબવાળી એ સ્ત્રીએ, આંખોમાંથી ખૂબ જ ગરમ આંસુઓ વહાવીને, જાણે પોતે જ ઓગળી રહી હોય એમ રડી.
તામુવાચ મહાબાહુઃ કેશવઃ પરિસાન્ત્વયન્। અચિરાદ્દ્રક્ષ્યસે કૃષ્ણે રુદતીર્ભરતસ્ત્રિયઃ
મહાબાહુ કેશવે તેને શાંતિ આપી કહ્યું: 'હે કૃષ્ણે, તું જલ્દી જ ભારતવંશની સ્ત્રીઓને રડતી જોઈશ.'
એવં તા ભીરુ રોસ્ત્યન્તિ નિહતજ્ઞાતિબાન્ધવાઃ। હતમિત્રા હતબલા યેષાં ક્રુદ્ધાઽસિ ભામિની
હે ભયભીતે, જેમના સગા-સંબંધીઓ મરી ગયા છે, જેમના મિત્ર અને સેના નાશ પામી છે, અને જેમ સામે તું ગુસ્સે છે, એવી સ્ત્રીઓ પણ આવું જ રડશે.
અહં ચ તત્કરિષ્યામિ ભીમાર્જુનયમૈઃ સહ । યુધિષ્ઠિરનિયોગેન દૈવાચ્ચ વિધિનિર્મિતાત્
હું પણ ભીમ અને અર્જુન સાથે, યુધિષ્ઠિરના આદેશથી અને વિધિના ફલથી, એ બધું કરી બતાવીશ.
ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ કાલપક્વા ન ચેચ્છૃણ્વન્તિ મે વચઃ। શેષ્યન્તે નિહતા ભૂમૌ શ્વસૃગાલાદનીકૃતાઃ
જો ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો, મૃત્યુ માટે તૈયાર થઈને પણ, મારી વાત ન સાંભળે, તો તેઓ જમીન પર મરીને, શ્વાન અને ગીધ માટે છોડી દેવામાં આવશે.
ચલેદ્ધિ હિમવાઞ્શૈલો મેદિની શતધા ભવેત્। દ્યૌઃ પતેચ્ચ સનક્ષત્રા ન મે મોઘં વચો ભવેત્
હિમાલય પર્વત હલવા લાગે, ધરતી સો ભાગે ફાટી જાય, આકાશ તારા સહિત પડી જાય, તો પણ મારી વાત ખોટી નહીં જાય.
શુષ્યેત્તોયનિધિઃ કૃષ્ણે ન મે મોઘં વચો ભવેત્।' સત્યં તે પ્રતિજાનામિ કૃષ્ણે બાષ્પો નિગૃહ્યતામ્ । હતામિત્રાઞ્શ્રિયા યુક્તાનચિદાદ્દ્રક્ષ્યસે પતીન્
હે કૃષ્ણે, દરિયો સુકાઈ જાય તો પણ, મારા શબ્દો ક્યારેય ખોટા નહીં જાય. હું તને સાચી કસમ આપું છું—આંસુ રોકી રાખ. જ્યારે દુશ્મનોનો નાશ થશે, ત્યારે તું તારા પતિઓને વિજયની મહિમાથી શોભાયમાન જોઈશ.
કુરૂણામદ્ય સર્વેષાં ભવાન્સુહૃદનુત્તમઃ। સંબન્ધી દયિતો નિત્યમુભયોઃ પક્ષયોરપિ
આજે બધા કુરુઓમાં તું સર્વોત્તમ મિત્ર છે—બન્ને પક્ષે તારો સ્નેહ અને સંબંધ સદા અડગ છે.
પાણ્ડવૈર્ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં પ્રતિપાદ્યમનામયમ્। સમર્થઃ પ્રશમં ચૈવ કર્તુમર્હસિ કેશવ
હે કેશવ, તું પાંડવો અને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો બંનેનું કલ્યાણ સુનિશ્ચિત કરી શકે છે, અને શાંતિ સ્થાપવામાં પણ તું સમર્થ છે.
ત્વમિત્તઃ પુણ્ડરીકાક્ષ સુયોધનમમર્ષણમ્ । શાન્ત્યર્થં ભ્રાતરં બ્રૂયા યત્તદ્વાચ્યમમિત્રહન્
હે કમળનેત્ર, તું દુશ્મનને પણ સહન ન કરી શકાય એવો સુયોધન માટે શાંતિના હિતે જે કહેવું યોગ્ય હોય એ અવશ્ય કહેજે, હે શત્રુવિનાશક.
ત્વયા ધર્માર્થયુક્તં ચેદુક્તં શિવમનામયમ્। હિતં નાદાસ્યતે બાલો દિષ્ટસ્ય વશમેષ્યતિ
જો તું ધર્મયુક્ત, કલ્યાણકારી અને શુભ વાતો બોલીશ પણ મૂર્ખ રાજકુમારે એ સ્વીકાર્યું નહીં, તો તે નિશ્ચિતપણે ભાગ્યના વશમાં થઈ જશે.
ધર્મ્યમસ્મદ્ધિતં ચૈવ કુરૂણાં યદનામયમ્। એષ યાસ્યામિ રાજાનં ધૃતરાષ્ટ્રમભીપ્સયા
જે ધર્મપૂર્ણ છે, આપણું હિત કરે છે અને કુરુઓનું કલ્યાણ લાવે છે—એ ઇચ્છા લઈને હું ધૃતરાષ્ટ્ર રાજાને મળવા જઈશ.
તતો વ્યપેતે તમસિ સૂર્યે વિમલ ઉદ્ગતે । મૈત્રે મુહૂર્તે સંપ્રાપ્તે મદ્વર્ચિષિ દિવાકરે
પછી, અંધકાર દૂર થઈ ગયો અને શુદ્ધ સૂર્ય ઉગ્યો, શુભ મુહૂર્તે, જ્યારે દિવસ મારી તેજસ્વિતાથી ઝગમગતો હતો,
કૌમુદે માસિ રેવત્યાં શરદન્તે હિમાગમે । સ્ફીતસસ્યસુખે કાલે કલ્યઃ સત્વવતાં વરઃ
કાર્તિક મહિનામાં, રેવતી નક્ષત્રમાં, શરદ ઋતુના અંતે અને શિયાળાની શરૂઆતમાં, પાક ભરપૂર અને આનંદમય ઋતુમાં, પરાક્રમીમાં શ્રેષ્ઠ વ્યક્તિ વહેલી સવારે ઉઠ્યો.
મઙ્ગલ્યાઃ પુણ્યનિર્ઘોષા વાચઃ શ્રૃણ્વંશ્ચ સૂનૃતાઃ । બ્રાહ્મણાનાં પ્રતીતાનામૃષીણામિવ વાસવઃ
મંગલમય, પવિત્ર અને સત્યવાણી, પુણ્યથી ગુંજતી બ્રાહ્મણોની પ્રસન્ન વાણી સાંભળતા, એ જાણે ઇન્દ્ર ઋષિઓની વાત સાંભળે એમ આનંદ અનુભવતો હતો.
કૃત્વા પૌર્વાહ્ણિકં કૃત્યં સ્નાતઃ શુચિરલઙ્કૃતઃ । ઉપતસ્થે વિવસ્વન્તં પાવકં ચ જનાર્દનઃ
પ્રાત:કાળની રીતિ પૂર્ણ કરી, સ્નાન કરીને શુદ્ધ અને શોભાયમાન બની, જનાર્દને સૂર્ય અને અગ્નિની પૂજા કરવા ગયો.
ઋષભં પૃષ્ઠ આલભ્ય બ્રાહ્મણાનભિવાદ્ય ચ। અગ્નિં પ્રદક્ષિણં કૃત્વા પશ્યન્કલ્યાણમગ્રતઃ
બળદની પીઠ સ્પર્શી, બ્રાહ્મણોને વંદન કરી, અગ્નિની પરિક્રમા કર્યા પછી, એ શુભ શુભ સંકેત માટે આગળ જોયું.
તત્પ્રતિજ્ઞાય વચનં પાણ્ડવસ્ય જનાર્દનઃ। શિનેર્નપ્તારમાસીનમભ્યભાષત સાત્યકિમ્
પાંડવના વચનને પૂર્ણ કરવાની પ્રતિજ્ઞા કરીને, જનાર્દને ત્યાં બેઠેલા શિનીના પૌત્ર સાત્યકી સાથે વાત કરી.
રથ આરોપ્યતાં શઙ્ખશ્ચક્રં ચ ગદયા સહ। ઉપાસઙ્ગાશ્ચ શક્ત્યશ્ચ સર્વપ્રહરણાનિ ચ
રથ તૈયાર કરો, તેમાં શંખ, ચક્ર અને ગદા રાખો, અને બધી સહાયક શસ્ત્રો તથા ભાલા પણ સાથે લઈ આવો.
દુર્યોધનશ્ચ દુષ્ટાત્મા કર્ણશ્ચ સહસૌબલઃ । ન ચ શત્રુરવજ્ઞેયો દુર્બલોઽપિ બલીયસા
દુશ્ટહૃદય દુર્યોધન અને કર્ણ, તથા સૌબલપુત્ર સાથે—even દુશ્મન નબળો હોય તો પણ, બળવાને કદી તેને હલકું ન માનવું જોઈએ.
તતસ્તન્મતમાજ્ઞાય કેશવસ્ય પુનઃસરાઃ । પ્રસસ્ત્નુર્યોજયિષ્યન્તો રથં ચક્રગદાભૃતઃ
પછી, કેશવની આજ્ઞા સમજીને, કુશળ સારથીઓએ ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનારના રથને જોતાં જોતાં તૈયાર કર્યો.
તં દીપ્તમિવ કાલાગ્નિમાકાશગમિવાશુગમ્ । સૂર્યચન્દ્રપ્રકાશાભ્યાં ચક્રાભ્યાં સમલઙ્કૃતમ્
એ રથ જાણે પ્રલયકાળની અગ્નિ જેવો તેજસ્વી, આકાશમાં ઉડતો જેવો ઝડપી, અને સૂર્ય-ચંદ્ર જેવી કાંતિ ધરાવતાં બે ચક્રોથી શોભાયમાન હતો.