ત્યક્તં મે જીવિતં રાજ્યં ધનં સર્વં ચ પાર્થિવ । ન જાતુ પાણ્ડવૈઃ સાર્ધં વસેયમહમચ્યુત
મારે જીવન, રાજ્ય, ધન અને બધું ત્યાગી દીધું છે, રાજા; હવે હું કદી પણ પાંડવો સાથે રહી શકું નહીં, અચ્યુત.
યાવદ્ધિ સૂચ્યાસ્તીક્ષ્ણાયા વિધ્યેદગ્રેણ મારિષ । તાવદપ્યપરિત્યાજ્યં ભૂમેર્નઃ પાણ્ડવાન્પ્રતિ
જ્યારે સુધી સૂઈની તીક્ષ્ણ અણી ધરતીમાં ઘૂસી શકે છે, ત્યારે સુધી પણ અમે પાંડવોને ધરતીનો એક કણ પણ આપવાનો ઇનકાર કરીએ છીએ.
સર્વાન્વસ્તાત શોચામિ ત્યક્તો દુર્યોધનો મયા। યે મન્દમનુયાસ્યધ્વં યાન્તં વૈવસ્વતક્ષયમ્
હું બધાનો શોક કરું છું, પિતા, કારણ કે દુર્યોધનને મેં ત્યાગી દીધો છે; જે મૂર્ખો તેને અનુસરે છે, તેઓ યમલોક તરફ જઈ રહ્યા છે.
રુરૂણામિવ યૂથેષુ વ્યાઘ્રાઃ પ્રહરતાં વરાઃ। વરાન્વરાન્હનિષ્યન્તિ સમેતા યુધિ પાણ્ડવાઃ
જેમ હરણોના ટોળામાં વાઘો હોય છે, તેમ યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓ શ્રેષ્ઠને મારે છે, જેમ પાંડવો યુદ્ધમાં સામે આવે છે.
પ્રતીપમિવ મે ભાતિ યુયુધાનેન ભારતી। વ્યસ્તા સીમન્તિની ગ્રસ્તા પ્રમૃષ્ટા દીર્ઘબાહુના
મને લાગે છે કે યુયુધાન ભારતભૂમિને વિરોધી બનીને ઉભો છે; વિભાજિત સ્ત્રીને લાંબા હાથાવાળાએ પકડી અને દુઃખ આપ્યું છે.
સંપૂર્મં પૂરયન્ભૂયો ધનં પાર્થસ્ય માધવઃ। શૈનેયઃ સમરે સ્થાતા બીજવત્પ્રવપઞ્શરાન્
માધવ ફરીથી પાર્થનું ધન ભરી દેશે; શૈન્ય યુદ્ધમાં અડગ ઊભો રહી, બીજની જેમ બાણો વરસાવશે.
સેનામુખે પ્રયુદ્ધાનાં ભીમસેનો ભવિષ્યતિ। તં સર્વે સંશ્રયિષ્યન્તિ પ્રાકારમકુતોભયમ્
યુદ્ધના મથાળે ભીમસેન આગળ રહેશે; બધા તેની પાસે આશરો લેશે, જેમ અડગ કિલ્લામાં શરણ મળે છે.
યદા દ્રક્ષ્યસિ ભીમેન કુઞ્જરાન્વિનિપાતિતાન્। વિશીર્ણદન્તાન્ગિર્યાભાન્ભિન્નકુમ્ભાન્સશોણિતાન્
જ્યારે તું ભીમના હાથથી હાથીઓને પડેલા જોશે, તેમના દાંત તૂટી ગયા, પર્વત જેવાં દેખાતા, તેમના મસ્તક ફાટેલા અને લોહીથી લથપથ—
તાનભિપ્રેક્ષ્ય સઙ્ગ્રામે વિશીર્ણાનિવ પર્વતાન્। ભીતો ભીમસ્ય સંસ્પર્શાત્સ્મર્તાસિ વચનસ્ય મે
યુદ્ધમાં એવા તૂટી પડેલા પર્વતો જેવાં હાથીઓને જોઈ, ભીમના સ્પર્શથી ડરીને, તું મારા શબ્દો યાદ કરીશ.
નિર્દગ્ધં ભીમસેનેન સૈન્યં રથહયદ્વિપમ્ । ગતિમગ્નેરિવ પ્રેક્ષ્ય સ્મર્તાસિ વચનસ્ય મે
જ્યારે ભીમસેન રથ, ઘોડા અને હાથીઓની સેના દહન કરી નાખશે, અને તું તેને અગ્નિના માર્ગ જેવું વિનાશ જોશે, ત્યારે તું મારા શબ્દો યાદ કરીશ.
મહદ્વો ભયમાગામિ ન ચેચ્છામ્યથ પાણ્ડવૈઃ। ગદયા ભીમસેનેન હતાઃ શમમુપૈષ્યથ
મોટું ભય તારા ઉપર આવી રહ્યું છે; જો તું પાંડવો સાથે શાંતિ નહીં કરે તો ભીમસેનની ગદાથી મારાઈ જશે.
મહાવનમિવ ચ્છિન્નં યદા દ્રક્ષ્યસિ પાતિતમ્ । બલં કુરૂણાં ભીમેન તદા સ્મર્તાસિ મે વચઃ
જ્યારે તું કુરુઓની સેના ભીમના હાથથી પડી ગયેલી, મોટા જંગલ જેવું કપાઈ ગયેલું જોશે, ત્યારે તું મારા શબ્દો યાદ કરીશ.
એતાવદુક્ત્વા રાજા તુ સર્વાંસ્તાન્પૃથિવીપતીન્। અનુભાષ્ય મહારાજ પુનઃ પપ્રચ્છ સઞ્જયમ્
આવું કહીને રાજાએ ધરતીના બધા રાજાઓને સંબોધ્યા; પછી, મહારાજા, તેણે ફરી સંજયને પૂછ્યું.
બ્રૂહિ સઞ્જય યચ્છેષં વાસુદેવાદનન્તરમ્। યજર્જુન ઉવાચ ત્વાં પરં કૌતૂહલં હિ મે
સંજય, મને કહો કે વાસુદેવના વચન પછી શું થયું; કારણ કે અર્જુને તને પૂછ્યું છે અને મને ખૂબ જ ઉત્સુકતા છે.
વાસુદેવવચઃ શ્રુત્વા કુન્તીપુત્રો ધનઞ્જયઃ। ઉવાચ કાલે દુર્ધર્ષો વાસુદેવસ્ય શૃણ્વતઃ
વાસુદેવના વચન સાંભળીને, કુંતીપુત્ર ધનંજયે યોગ્ય સમયે નિર્ભયપણે બોલ્યું, જ્યારે વાસુદેવ સાંભળી રહ્યા હતા.
પિતામહં શાન્તનવં ધૃતરાષ્ટ્રં ચ સઞ્જય । દ્રોણં કૃપં ચ શલ્યં ચ મહારાજં ચ બાહ્લિકમ્
ભીષ્મ, શાંતનુપુત્ર, ધૃતરાષ્ટ્ર, સંજય, દ્રોણ, કૃપ, શલ્ય અને મહારાજ બાહ્લિકને,
દ્રૌણિં ચ સૌમદત્તિં ચ શકુનિં ચાપિ સૌબલમ્ । દુશ્શાસનં શલં ચૈવ પુરુમિત્રં વિવિંશતિમ્
અશ્વત્થામા, કૃતવર્મા, સુબલપુત્ર શકુની, દુશાસન, શલ, પુરુમિત્ર અને વિવિંશતિને,
વિકર્ણં ચિત્રસેનં ચ જયત્સેનં ચ પાર્થિવમ્। વિન્દાનુવિન્દાવાવન્ત્યૌ દુર્મુખં ચાપિ પૌરવમ્
વિકર્ણ, ચિત્રસેન, રાજા જયત્સેન, અવંતિના વિંદ અને અનુવિંદ, અને પૌરવ કુળના દુર્મુખને,
સૈન્ધવં દુસ્સહં ચૈવ ભૂરિશ્રવસમેવ ચ। ભગદત્તં ચ રાજાનં જલસન્ધં ચ પૌરવમ્
સિંધુના રાજા, દુષ્સહ, ભૂરિશ્રવાસ, રાજા ભગદત્ત અને પૌરવ જલસંધને,
યે ચાપ્યન્યે પાર્થિવાસ્તત્ર યોદ્ધું સમાગતાઃ કૌરવાણાં પ્રિયાર્થમ્। મુમૂર્ષવઃ પાણ્ડવાગ્નૌ પ્રદીપ્તે સમાનીતા ધાર્તરાષ્ટ્રોણ સૂત
અને ત્યાં એકઠા થયેલા અન્ય બધા રાજાઓને પણ, જે કૌરવો માટે લડવા આવ્યા છે, ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર દ્વારા એકત્રિત થયેલા, અને પાંડવોની અગ્નિમાં બલિદાન થવા તૈયાર છે,
યથાન્યાયં કુશલં વન્દનં ચ સમાગતા મદ્વચનેન વાચ્યાઃ
તમે મારા તરફથી ત્યાં ભેગા થયેલા બધાને યોગ્ય રીતે શુભેચ્છા અને વંદન આપશો.
સહામાત્યં સઞ્જય શ્રાવયેથાઃ
સંજય, એમના મંત્રીઓ સાથે મળીને, આ વચન તેમને સાંભળાવવું.
એવં પરિષ્વજ્ય ધનઞ્જયો માં તતોઽર્થવદ્ધર્મવચ્ચાપિ વાક્યમ્। પ્રોવાચેદં વાસુદેવં સમીક્ષ્ય પાર્થો ધીમાઁલ્લોહિતાન્તાયતાક્ષઃ
એ રીતે મને ભેટીને, ધનંજયે પછી અર્થસભર અને ધર્મયુક્ત વચન કહ્યાં, અને વાસુદેવને જોઈને, વિદ્વાન પાર્થ, લાલ આંખો અને વિશાળ દૃષ્ટિ સાથે બોલ્યા.
યથાશ્રુતં તે વદતો મહાત્મનો યદુપ્રવીરસ્ય વચઃ સમાહિતમ્। તથૈવ વાચ્યં ભવતાપિ મદ્વચઃ સમાગતેષુ ક્ષિતિપેષુ સર્વશઃ
જેમ તમે યદુકુળના મહાન આત્માના વચનો સાચવ્યા તેમ, એ જ રીતે મારા વચનો પણ ત્યાં ભેગા થયેલા બધા રાજાઓ સુધી પહોંચાડજો.
શરાગ્નિધૂમે રથનેમિનાદિતે ધનુસ્સ્ત્રુવેણાસ્ત્રબલાપહારિણા । યથા ન હોમઃ ક્રિયતે મહામૃધે તથા સમેત્ય પ્રયતધ્વમાદૃતાઃ
મહાસંગ્રામમાં, જ્યારે બાણોની ધૂમ, રથના ચકરાનો ગર્જન અને ધનુષ્યની ટાણીએ શસ્ત્રોની શક્તિ છીનવી લે છે, ત્યારે એ રીતે પ્રયત્ન કરો કે ત્યાં કોઈ યજ્ઞ ન થાય.
ન ચેત્પ્રયચ્છધ્વમમિત્રઘાતિનો યુધિષ્ઠિરસ્યાર્ધમભીપ્સિતં સ્વકમ્। નયામિ વઃ સાશ્વપદાતિકુઞ્જરા- ન્દિશં પિતૄણામશિવાં શિતૈઃ શરૈઃ
જો તમે, શત્રુઓના વિનાશક, યુધિષ્ઠિરને તેની ઇચ્છિત અર્ધી જમીન આપશો નહીં, તો હું તીખા બાણોથી તમને, તમારા ઘોડા, પદાતી અને હાથીઓ સાથે, પિતૃઓની અશુભ દિશામાં મોકલી દઈશ.
તતોઽહમામન્ત્ર્ય ચતુર્ભુજં હરિં ધનઞ્જયં ચૈવ નમસ્ય સત્વરમ્। જવેન સંપ્રાપ્ત ઇહામરદ્યુતે તવાન્તિકં પ્રાપયિતું વચો મહત્
પછી, ચારભુજાવાળા હરિ અને ધનંજયને વંદન કરીને, હું ઝડપથી અહીં પવનની જેમ આવ્યો છું, તને આ મહાન સંદેશ પહોંચાડવા માટે.
સઞ્જયસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પ્રજ્ઞાચક્ષુર્જનેશ્વરઃ। તતઃ સઙ્ખ્યાતુમારેભે તદ્વચો ગુણદોષતઃ
સંજયના વચન સાંભળીને, વિદ્વાન અને પ્રજાના સ્વામી રાજાએ, એ સંદેશના ગુણ અને દોષ પર વિચારવાનું શરૂ કર્યું.
પ્રસઙ્ખ્યાય ચ સૌક્ષ્મ્યેણ ગુણદોષાન્વિચક્ષણઃ। યથાવન્મતિતત્ત્વેન જયકામઃ સુતાન્પ્રતિ
સાવધાનીપૂર્વક, સૂક્ષ્મતાથી ગુણદોષનું વિશ્લેષણ કરીને, સાચા સમજથી અને પોતાના પુત્રોની જીતની ઇચ્છાથી,
બલાબલં વિનિશ્ચિત્ય યાથાતથ્યેન બુદ્ધિમાન્। `યદા તુ મેને ભૂયિષ્ઠં તદ્વચો ગુણદોષતઃ
બળ અને નિર્બળતાનું સાચું મૂલ્યાંકન કરીને, જ્યારે તેને એ સંદેશમાં વધુ ગુણ દેખાયા,