દુઃશાસનં વિકર્ણં ચ તથા દુર્યોધનં નૃપમ્ ભીષ્મં ચ બ્રૂહિ ગત્વા ત્વમાશુ ગચ્છ ચ માચિરમ્
—દુઃશાસન, વિકર્ણ અને રાજા દુર્યોધન, અને ભીષ્મ—તુ તુરંત જઈને તેમને આ વાત કહેજે, વિલંબ ન કરજે.'
યુધિષ્ઠિરઃ સાધુનૈવાભ્યુપેયો મા વોઽવધીદર્જુનો દેવગુપ્તઃ। રાજ્યં દદ્ધ્વં ધર્મરાજસ્ય તૂર્ણં યાચધ્વં વૈ પાણ્ડવં લોકવીરમ્
'યુધિષ્ઠિર પાસે સદ્ભાવથી જ જવું. દેવો દ્વારા રક્ષિત અર્જુનને અવગણશો નહીં. ધર્મરાજને રાજય ઝડપથી પાછું આપો; પાંડવ મહાવીર પાસે વિનંતી કરો.'
નૈતાદૃશો હિ યોધોઽસ્તિ પૃથિવ્યામિહ કશ્ચન। યથાવિધઃ સવ્યસાચી પાણ્ડવઃ સત્યવિક્રમઃ
'આ ધરતી પર અર્જુન જેવો વામહસ્તી, સત્યવીર પાંડવ જેવો યોદ્ધા બીજો કોઈ નથી.'
દેવૈર્હિ સંભૃતો દિવ્યો રથો ગાણ્ડીવધન્વનઃ । ન સજેયોમનુષ્યેણ મા સ્મ કૃદ્ધ્વં મનો યુધિ
'ગાંડીવધારી અર્જુનનું દૈવી રથ દેવોએ તૈયાર કર્યું છે; હું પણ યુદ્ધમાં તેને ટકી શકતો નથી. તમારો મન યુદ્ધ તરફ ન વાળો.'
ક્ષત્રતેજા બ્રહ્મચારી કૌમારાદપિ પાણ્ડવઃ। તેન સંયુગમેષ્યન્તિ મન્દા વિલપતો મમ
'પાંડવને બાળપણથી જ ક્ષત્રિયની તેજ અને બ્રહ્મચર્યનું વ્રત છે; મારા શબ્દો સાંભળીને પણ મૂર્ખો યુદ્ધ કરવા આવશે.'
દુર્યોધન નિવર્તસ્વ યુદ્ધાદ્ભરતસત્તમ । ન હિ યુદ્ધં પ્રશંસન્તિ સર્વાવસ્થમરિન્દમ
'દુર્યોધન, યુદ્ધમાંથી પાછો વળી જા, હે ભરતશ્રેષ્ઠ; કોઈ પણ સ્થિતિમાં બુદ્ધિશાળી લોકો યુદ્ધને શ્રેષ્ઠ માનતા નથી.'
અલમર્ધં પૃથિવ્યાસ્તે સહામાત્યસ્ય જીવિતુમ્ । પ્રયચ્છ પાણ્ડુપુત્રાણાં યથોચિતમરિન્દમ
'આધો ધરતી અને તારા મંત્રીઓ સાથે જીવવું તને પૂરતું છે; પાંડુપુત્રોને તેમનો યોગ્ય હિસ્સો આપી દે, હે શત્રુવિજયી.'
એતદ્ધિ કુરવઃ સર્વે મન્યન્તે ધર્મસંહિતમ્ । યત્ત્વં પ્રશાન્તિં મન્યેથાઃ પાણ્ડુપુત્રૈર્મહાત્મભિઃ
'કુરુઓ બધાએ ધર્મને અનુરૂપ એવું જ માન્યું છે કે તું મહાત્મા પાંડુપુત્રો સાથે શાંતિ સ્થાપે.'
અઙ્ગેમાં સમવેક્ષસ્વ પુત્ર સ્વામેવ વાહિનીમ્ । જાત એષ તવાભાવસ્ત્વં તુ મોહાન્ન બુદ્ધ્યસે
'પુત્ર, આ સેનાને તારી જ માન; આ વૈર તારા માટે જ ઊભું થયું છે, પણ તું મોહવશ એ સમજતો નથી.'
ન ત્વહં યુદ્ધમિચ્છામિ નૈતદિચ્છતિ બાહ્લિકઃ। ન ચ ભીષ્મો ન ચ દ્રોણો નાશ્વત્થામા ન સઞ્જયઃ
'હું યુદ્ધ ઇચ્છતો નથી, બાહ્લિક પણ નથી ઇચ્છતો; ભીષ્મ, દ્રોણ, અશ્વત્થામા અને સંજય પણ યુદ્ધ નથી ઇચ્છતા.'
ન સોમદત્તો ન શલો ન કૃપો યુદ્ધમિચ્છતિ । સત્યવ્રતઃ પુરુમિત્રો જયો ભૂરિશ્રવાસ્તથા
'સોમદત્ત, શલ્ય, કૃપ, સત્યવ્રત, પુરુમિત્ર, જયદ્રથ અને ભૂરિશ્રવાસ પણ યુદ્ધ ઇચ્છતા નથી.'
યેષુ સંપ્રતિતિષ્ઠેયુઃ કુરવઃ પીડિતાઃ પરૈઃ । તે યુદ્ધં નાભિનન્દન્તિ તત્તુભ્યં તાત રોચતામ્
'જે કુરુઓ પરાયાં દ્વારા પીડાતા હોવા છતાં સ્થિર રહે છે, તેઓ યુદ્ધને પસંદ કરતા નથી; છતાં, પુત્ર, તને એ ગમતું છે.'
ન ત્વં કરોષિ કામેન કર્ણઃ કારયિતા તવ। દુઃશાસનશ્ચ પાપાત્મા શકુનિશ્ચાપિ સૌબલઃ
'તું પોતાની ઈચ્છાથી કંઈ કરતો નથી; કર્ણ તારા માટે કરે છે, દુઃશાસન પાપી છે અને સુબલપુત્ર શકુની પણ.'
નાહં ભવતિ ન દ્રોણે નાશ્વત્થામ્નિ ન સઞ્જયે। ન ભીષ્મે ન કામ્ભોજે ન કૃપે ન ચ બાહ્લિકે
'હું, દ્રોણ, અશ્વત્થામા, સંજય, ભીષ્મ, કામ્બોજ, કૃપ અને બાહ્લિક—'
સત્યવ્રતે પુરુમિત્રે ભૂરિશ્રવસિ વા પુનઃ । અન્યેષુ વા તાવકેષુ ભારં કુત્વા સમાહ્વયમ્
'—સત્યવ્રત, પુરુમિત્ર, ભૂરિશ્રવાસ કે તારા બીજા કોઈ પણ પક્ષપાતી, આ યુદ્ધનું ભારણ ઉઠાવશે નહીં.'
અહં ચ તાત કર્ણશ્ચ રણયજ્ઞં વિતત્ય વૈ। યુધિષ્ઠિરં પશું કૃત્વા દીક્ષિતૌ ભરતર્ષભ
'પણ હું અને કર્ણ યુદ્ધયજ્ઞ તૈયાર કરી, યુધિષ્ઠિરને યજ્ઞપશુ બનાવી, દિક્ષિત થયા છીએ, હે ભરતવંશી.'
રથો વેદી સ્રુવઃ ખઙ્ગો ગદા સ્રુક્ કવચોઽજિનમ્ । ચાતુર્હોત્રં ચ ધુર્યા મે શરા દર્ભા હવિર્યશઃ
મારો રથ એ યજ્ઞવેદી છે, મારો ચમચો મારી તલવાર છે, મારી ગદા એ યજ્ઞની ચમચી છે, મારો કવચ એ મારા વસ્ત્ર છે; ચાર પ્રકારના યજ્ઞ મારા માટે જોડાયા છે, બાણો દરભા છે અને યશ એ મારું હોળી છે.
આત્મયજ્ઞેન નૃપતે ઇષ્ટ્વા વૈવસ્વતં રણે। વિજિત્ય ચ સમેષ્યાવો હતામિત્રૌ શ્રિયા વૃતૌ
હું, રાજા, પોતાને યજ્ઞમાં અર્પણ કરી, યુદ્ધમાં વૈવસ્વતનું પૂજન કરીશ; જીત્યા પછી, દુશ્મનોને માર્યા પછી, અમે વિજય અને વૈભવથી પરત ફરશું.
અહં ચ તાત કર્ણશ્ચ ભ્રાતા દુઃશાસનશ્ચ મે। એતે વયં હનિષ્યામઃ પાણ્ડવાન્સમરે ત્રયઃ
હું, પિતા, કર્ણ અને મારો ભાઈ દુઃશાસન—આ ત્રણેય યુદ્ધમાં પાંડવોને મારી નાખીશું.
અહં હિ પાણ્ડવાન્હત્વા પ્રશાસ્તા પૃથિવીમિમામ્ । માં વા હત્વા પાણ્ડુપુત્રા ભોક્તારઃ પૃથિવીમિમાં
જો હું પાંડવોને મારી નાખીશ તો આ ધરતી પર હું રાજ કરીશ; અને જો પાંડુપુત્રો મને મારી નાખશે તો તેઓ આ ધરતીનો આનંદ માણશે.
ત્યક્તં મે જીવિતં રાજ્યં ધનં સર્વં ચ પાર્થિવ । ન જાતુ પાણ્ડવૈઃ સાર્ધં વસેયમહમચ્યુત
મારે જીવન, રાજ્ય, ધન અને બધું ત્યાગી દીધું છે, રાજા; હવે હું કદી પણ પાંડવો સાથે રહી શકું નહીં, અચ્યુત.
યાવદ્ધિ સૂચ્યાસ્તીક્ષ્ણાયા વિધ્યેદગ્રેણ મારિષ । તાવદપ્યપરિત્યાજ્યં ભૂમેર્નઃ પાણ્ડવાન્પ્રતિ
જ્યારે સુધી સૂઈની તીક્ષ્ણ અણી ધરતીમાં ઘૂસી શકે છે, ત્યારે સુધી પણ અમે પાંડવોને ધરતીનો એક કણ પણ આપવાનો ઇનકાર કરીએ છીએ.
સર્વાન્વસ્તાત શોચામિ ત્યક્તો દુર્યોધનો મયા। યે મન્દમનુયાસ્યધ્વં યાન્તં વૈવસ્વતક્ષયમ્
હું બધાનો શોક કરું છું, પિતા, કારણ કે દુર્યોધનને મેં ત્યાગી દીધો છે; જે મૂર્ખો તેને અનુસરે છે, તેઓ યમલોક તરફ જઈ રહ્યા છે.
રુરૂણામિવ યૂથેષુ વ્યાઘ્રાઃ પ્રહરતાં વરાઃ। વરાન્વરાન્હનિષ્યન્તિ સમેતા યુધિ પાણ્ડવાઃ
જેમ હરણોના ટોળામાં વાઘો હોય છે, તેમ યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓ શ્રેષ્ઠને મારે છે, જેમ પાંડવો યુદ્ધમાં સામે આવે છે.
પ્રતીપમિવ મે ભાતિ યુયુધાનેન ભારતી। વ્યસ્તા સીમન્તિની ગ્રસ્તા પ્રમૃષ્ટા દીર્ઘબાહુના
મને લાગે છે કે યુયુધાન ભારતભૂમિને વિરોધી બનીને ઉભો છે; વિભાજિત સ્ત્રીને લાંબા હાથાવાળાએ પકડી અને દુઃખ આપ્યું છે.
સંપૂર્મં પૂરયન્ભૂયો ધનં પાર્થસ્ય માધવઃ। શૈનેયઃ સમરે સ્થાતા બીજવત્પ્રવપઞ્શરાન્
માધવ ફરીથી પાર્થનું ધન ભરી દેશે; શૈન્ય યુદ્ધમાં અડગ ઊભો રહી, બીજની જેમ બાણો વરસાવશે.
સેનામુખે પ્રયુદ્ધાનાં ભીમસેનો ભવિષ્યતિ। તં સર્વે સંશ્રયિષ્યન્તિ પ્રાકારમકુતોભયમ્
યુદ્ધના મથાળે ભીમસેન આગળ રહેશે; બધા તેની પાસે આશરો લેશે, જેમ અડગ કિલ્લામાં શરણ મળે છે.
યદા દ્રક્ષ્યસિ ભીમેન કુઞ્જરાન્વિનિપાતિતાન્। વિશીર્ણદન્તાન્ગિર્યાભાન્ભિન્નકુમ્ભાન્સશોણિતાન્
જ્યારે તું ભીમના હાથથી હાથીઓને પડેલા જોશે, તેમના દાંત તૂટી ગયા, પર્વત જેવાં દેખાતા, તેમના મસ્તક ફાટેલા અને લોહીથી લથપથ—
તાનભિપ્રેક્ષ્ય સઙ્ગ્રામે વિશીર્ણાનિવ પર્વતાન્। ભીતો ભીમસ્ય સંસ્પર્શાત્સ્મર્તાસિ વચનસ્ય મે
યુદ્ધમાં એવા તૂટી પડેલા પર્વતો જેવાં હાથીઓને જોઈ, ભીમના સ્પર્શથી ડરીને, તું મારા શબ્દો યાદ કરીશ.
નિર્દગ્ધં ભીમસેનેન સૈન્યં રથહયદ્વિપમ્ । ગતિમગ્નેરિવ પ્રેક્ષ્ય સ્મર્તાસિ વચનસ્ય મે
જ્યારે ભીમસેન રથ, ઘોડા અને હાથીઓની સેના દહન કરી નાખશે, અને તું તેને અગ્નિના માર્ગ જેવું વિનાશ જોશે, ત્યારે તું મારા શબ્દો યાદ કરીશ.