માદ્રીપુત્રં નકુલં ત્વાજમીઢં મહેન્દ્રદત્તા હરયો વાજિમુખ્યાઃ । સમા વાયોર્બલવન્તસ્તરસ્વિનો વહન્તિ વીરં વૃત્રશત્રું યથેન્દ્રમ્
માદ્રીપુત્ર નકુલ માટે મહેન્દ્ર દ્વારા અપાયેલા શ્રેષ્ઠ, વાવડ જેવા ઝડપી અને બળવાન ઘોડાં, એ વીરને, જે વૃત્રનો શત્રુ છે, ઇન્દ્રની જેમ લઈ જાય છે.
તુલ્યાશ્ચૈભિર્વયસા વિક્રમેણ મહાજવાશ્રિત્રરૂપાઃ સદશ્વાઃ । સૌભદ્રાદીન્દ્રૌપદેયાન્કુમારાન્ વહન્ત્યશ્વા દેવદત્તા બૃહન્તઃ
વય અને પરાક્રમમાં સમાન એવા, મહાન અને સુંદર દેવદત્ત ઘોડાં, સુભદ્રા અને દ્રૌપદીના પુત્રોને હંમેશાં રથમાં લઈ જાય છે.
કાંસ્તત્ર સઞ્જયાપશ્યઃ પ્રીત્યર્થેન સમાગતાન્। યે યોત્સ્યન્તે પાણ્ડવાર્થે પુત્રસ્ય મમ વાહિનીમ્
સંજય, ત્યાં તું કોને જોઈને આવ્યો, જે પ્રેમથી ભેગા થયા છે અને પાંડવોની તરફથી મારા પુત્રની સેના સામે યુદ્ધ લડશે?
મુખ્યમન્ધકવૃષ્ણીનામપશ્યં કૃષ્ણમાગતમ્। ચેકિતાનં ચ તત્રૈવ યુયુધાનં ચ સાત્યકિમ્
અંધક અને વૃષ્ણિમાં મુખ્ય એવા કૃષ્ણને મેં ત્યાં આવતાં જોયા; સાથે ચેકિતાન, યુયુધાન અને સાત્યકી પણ હતા.
પૃથગક્ષૌહિણીભ્યાં તુ પાણ્ડવાનભિસંશ્રિતૌ । મહારથૌ સમાખ્યાતાવુભૌ પુરુષમાનિનૌ
પાંડવો તરફે બે મહાન રથીઓ જોડાયા છે, દરેકે પોતાની અલગ અક્ષૌહિણી સેના સાથે, અને બંને પોતપોતાના પરાક્રમ પર ગર્વ કરે છે.
અક્ષૌહિણ્યાઽથ પાઞ્ચાલ્યો દશભિસ્તનયૈર્વૃતઃ। સત્યજિત્પ્રમુખૈર્વીરૈર્ધૃષ્ટદ્યુમ્નપુરોગમૈઃ
પાંચાલના રાજકુમાર દશ પુત્રો સાથે, સત્યજિત અને ધૃષ્ટદ્યુમ્ન જેવા વીરોએ ઘેરાયેલા, એક અક્ષૌહિણી સેના સંભાળી છે.
દ્રુપદો વર્ધયન્માનં શિખણ્ડિપરિપાલિતઃ। ઉપાયાત્સર્વસૈન્યાનાં પ્રતિચ્છાદ્ય તદા વપુઃ
દ્રુપદે પોતાનું માન વધાર્યું, શિખંડીએ રક્ષા કરી, અને એ બધાં સૈન્ય વચ્ચે પોતાનું રૂપ છુપાવીને આગળ વધ્યો.
વિરાટઃ સહ પુત્રાભ્યાં શઙ્ખેનૈવોત્તરેણ ચ। સૂર્યદત્તાદિભિર્વીરૈર્મદિરાક્ષપુરોગમૈઃ
વિરાટ પોતાના બે પુત્ર શંખ અને ઉત્તરા સાથે, તથા સૂર્યદત્ત અને મદિરાક્ષ જેવા વીરોએ આગેવાની આપતા, ત્યાં પહોંચ્યો.
સહિતઃ પૃથિવીપાલો ભ્રાતૃભિસ્તનયૈસ્તથા । અક્ષૌહિણ્યૈવ સૈન્યાનાં વૃતઃ પાર્થં સમાશ્રિતઃ
એ રાજા પોતાના ભાઈઓ અને પુત્રો સાથે, એક અક્ષૌહિણી સેના લઈને, પાર્થ પાસે જોડાયો.
જારાસન્ધિર્માગધશ્ચ ધૃષ્ટકેતુશ્ચ ચેદિરાટ્। પૃથક્પૃથગનુપ્રાપ્તૌ પૃથગક્ષૌહિણીવૃતૌ
જરસંધ, માગધના રાજા અને ચેદિના ધૃષ્ટકેતુ, બંને અલગ-અલગ અક્ષૌહિણી સાથે અલગથી આવ્યા.
કેકયા ભ્રાતરઃ પઞ્ચ સર્વે લોહિતકધ્વજાઃ । અક્ષૌહિણીપરિવૃતાઃ પાણ્ડવાનભિસંશ્રિતાઃ
કેકયાના પાંચેય ભાઈઓ, બધા લાલ ધ્વજ ધરાવતા, પાંડવો તરફે પોતાની અક્ષૌહિણી સાથે જોડાયા.
એતાનેતાવતસ્તત્ર તાનપશ્યં સમાગતાન્। યે પાણ્ડવાર્થે યોત્સ્યન્તિ ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય વાહિનીમ્
હું ત્યાં બધાને એકઠા થયેલા જોયા—જે પાંડવો માટે ધૃતરાષ્ટ્રની સેના સામે લડવા તૈયાર હતા.
યો વેદ `માનુષં વ્યૂહં દૈવં ગાન્ધર્વમાસુરમ્। સ તત્ર સેનાપ્રમુખે ધૃષટદ્યુમ્નો મહારથઃ
જેને માનવ, દૈવી, ગંધર્વ અને આસુર વ્યૂહોનું જ્ઞાન છે—એ મહાન રથીઘૃષ્ટદ્યુમ્ન એ સેના આગળ હતો.
ભીષ્મઃ શાન્તનવો રાજન્ભાગઃ ક્લૃપ્તઃ શિખણ્ડિનઃ તં વિરાટોઽનુસંયાતા સાર્ધં મત્સ્યૈઃ પ્રહારિભિઃ
ભીષ્મ, શાંતનુપુત્ર, રાજન, શિખંડિના ભાગે મૂકાયો; વિરાટ પોતાના મચ્છયો સાથે તેના પાછળ ગયો.
જ્યેષ્ઠસ્ય પાણ્ડુપુત્રસ્ય ભાગો મદ્રાધિપો બલી। તૌ તુ તત્રાબ્રુવન્કેચિદ્વિષમૌ નો મતાવિતિ
પાંડુના મોટા પુત્રના ભાગે મદ્રના બલવાન રાજા મૂકાયો; પણ ત્યાં કેટલાકે કહ્યું—'અમારી મતો અલગ છે.'
દુર્યોધનઃ સહસુતઃ સાર્ધં ભ્રાતૃશતેન ચ। પ્રાચ્યાશ્ચ દાક્ષિણાત્યાશ્ચ ભીમસેનસ્ય ભાગતઃ
દુર્યોધન પોતાના પુત્રો અને સો ભાઈઓ સાથે, તથા પૂર્વ અને દક્ષિણના યોદ્ધાઓ, ભીમસેનના ભાગે મૂકાયા.
અર્જુનસ્ય તુ ભાગેન કર્ણે વૈકર્તનો મતઃ। અશ્વત્થામા વિકર્ણશ્ચ સૈન્ધવશ્ચ જયદ્રથઃ
અર્જુનના ભાગે કર્ણ, વિકર્તનપુત્ર, મૂકાયો; અશ્વત્થામા, વિકર્ણ, સૈંધવ અને જયદ્રથ પણ.
અશક્યાશ્ચૈવ યે કેચિત્પૃથિવ્યાં શૂરમાનિનઃ । સર્વાંસ્તાનર્જુનઃ પાર્થઃ કલ્પયામાસ ભાગતઃ
પૃથ્વી પર જે-જે પોતાને અપરાજય યોદ્ધા માને છે, એ બધાને અર્જુન, પૃથાપુત્ર, પોતાના ભાગે રાખ્યા.
મહેષ્વાંસા રાજપુત્રા ભ્રાતરઃ પઞ્ચ કેકયાઃ । કેકયાનેવ ભાગેન કૃત્વા યોત્સ્યન્તિ સંયુગે
મહાન ધનુષ્યધારી કેકયાના પાંચ રાજપુત્રો, કેકયાના ભાગે મૂકાઈ, યુદ્ધમાં લડવા તૈયાર થયા.
તેષામેવ કૃતો ભાગો માલવાઃ સાલ્વકાસ્તથા। ત્રિગર્તાનાં ચ વૈ મુખ્યૌ યૌ તૌ સંશપ્તકાવિતિ
માલવો અને સાલ્વકો પણ તેમના ભાગે મૂકાયા; અને ત્રિગર્તના બે મુખ્ય યોદ્ધા, સંશપ્તકો તરીકે ઓળખાતા, એ પણ.
દુર્યોધનસુતાઃ સર્વે તથા દુઃશાસનસ્ય ચ। સૌભદ્રેણ કૃતો ભાગો રાજા ચૈવ બૃહદ્બલઃ
દુર્યોધનના બધા પુત્રો અને દુઃશાસનના પુત્રો, સુભદ્રાપુત્રના ભાગે મૂકાયા, સાથે રાજા બૃહદ્બલ પણ.
દ્રૌપદેયા મહેષ્વાસાઃ સુવર્ણવિકૃતધ્વજાઃ । ધૃષ્ટદ્યુમ્નમુખા દ્રોણમભિયાસ્યન્તિ ભારત
દ્રૌપદીના પુત્રો, મહાન ધનુષ્યધારી અને સુવર્ણ ધ્વજ ધરાવતા, ધૃષ્ટદ્યુમ્નના નેતૃત્વમાં, દ્રોણ સામે આગળ વધશે, હે ભારત.
ચેકિતાનઃ સોમદત્તં દ્વૈરથે યોદ્ધુમિચ્છતિ। ભોજં તુ કૃતવર્માણં યુયુધાનો યુયુત્સતિ
ચેકિતાન સોમદત્ત સાથે એકલ લડાઈ કરવા ઈચ્છે છે, જ્યારે યુયુધાનો ભોજ કુળના કૃતવર્મા સામે યુદ્ધ કરવા આતુર છે.
સહદેવસ્તુ માદ્રેયઃ શૂરઃ સંક્રન્દનો યુધિ। સ્વમંશં કલ્પયામાસ શ્યાલં તે સુબલાત્મજમ્
માદ્રીપુત્ર સાહસિક સહદેવ, જે યુદ્ધમાં બહાદુર છે, તેણે તારો સગો, સુબલપુત્ર, પોતાના ભાગરૂપે પસંદ કર્યો છે.
ઉલૂકં ચૈવ કૈતવ્યં યે ચ સારસ્વતા ગણાઃ। નકુલઃ કલ્પયામાસ ભાગં માદ્રવતીસુતઃ
માદ્રીપુત્ર નકુલએ કૈતવપુત્ર ઉલૂક અને સારસ્વત વંશના યુદ્ધવીરો સામે પોતાનું સ્થાન નક્કી કર્યું છે.
યે ચાન્યે પાર્થિવા રાજન્પ્રત્યુદ્યાસ્યન્તિ સઙ્ગરે। સમાહ્વાનેન તાંશ્ચાપિ પાણ્ડુપુત્રા અકલ્પયન્
હે રાજા, યુદ્ધમાં જે બીજા રાજાઓ સામે આવશે, પાંડુપુત્રોએ પણ તેમને ચિઠ્ઠીથી લલકાર્યા છે.
એવમેષામનીકાનિ પ્રવિભક્તાનિ ભાગશઃ। યત્તે કાર્યં સપુત્રસ્ય ક્રિયતાં તદકાલિકમ્
આ રીતે, આ સેનાઓ ભાગે-ભાગે વહેંચાઈ ગઈ છે; હવે તારા પુત્ર માટે જે કામ બાકી છે, તે વિલંબ ન રાખી પૂરું કર.
ન સન્તિ સર્વે પુત્રા મે મૂઢા દુર્દ્યૂતદેવિનઃ। યેષાં યુદ્ધં બલવતા ભીમેન રણમૂર્ધનિ
મારા બધા પુત્ર મૂર્ખ નથી કે દુર્ભાગ્યશાળી જુગારથી બરબાદ થયા છે; જેમનું યુદ્ધ ભીમ જેવા શક્તિશાળી સાથે છે.
રાજાનઃ પાર્થિવાઃ સર્વે પ્રોક્ષિતાઃ કાલધર્મણા । ગાણ્ડીવાગ્નિં પ્રવેક્ષ્યન્તિ પતઙ્ગા ઇવ પાવકમ્
બધા રાજાઓ અને શાસકો, સમયના નિયમથી ઘેરાયેલા, ગાંડીવના અગ્નિમાં પતંગિયાં જેમ ઝંપલાવશે.
વિદ્રુતાં વાહિનીં મન્યે કૃતવૈરૈર્મહાત્મભિઃ । તાં રણે કેઽનુયાસ્યન્તિ પ્રભગ્નાં પાણ્ડવૈર્યુધિ
મને લાગે છે કે મહાન આત્માઓએ, જે દુશ્મનાઈ પાળી છે, એ સેનાને વિખેરી નાખશે; પછી યુદ્ધમાં પાંડવો સામે તૂટેલી એ સેનાને કોણ અનુસરે?