અમોઘયા મહારાજ શક્ત્યા પરમભીમયા। તસ્ય શક્ત્યોપગૂઢસ્ય કસ્માજ્જીવેદ્ધનઞ્જયઃ
હે મહારાજ, કર્ણ પાસે અચૂક અને ભયાનક શક્તિ છે; એ શસ્ત્રથી ઘેરાયેલા ધનંજય કેમ જીવતો રહી શકે?
વિજયો મે ધ્રુવં રાજન્ફલં પાણાવિવાહિતમ્। અભિવ્યક્તઃ પરેષાં ચ કૃત્સ્નો ભુવિ પરાજયઃ
હે રાજા, મારી જીત નિશ્ચિત છે, જેમ કે મારા અડગ પ્રયત્નનું ફળ પણ નિશ્ચિત છે; અને દુશ્મનોનો સંપૂર્ણ પરાજય સ્પષ્ટ દેખાય છે.
અહ્ના હ્યેકેન ભીષ્મોયં પ્રયુતં હન્તિ ભારત। તત્સમાશ્ચ મહેષ્વાસા દ્રોણદ્રૌણિકૃપા અપિ
હે ભારત, ભીષ્મ એક જ દિવસે દસ હજાર લોકોને મારી શકે છે; અને દ્રોણ, દ્રૌણિ તથા કૃપા જેવા મહાન ધનુર્ધર પણ એના સમાન છે.
સંશપ્તકાનાં વૃન્દાનિ ક્ષત્રિયાણાં પરન્તપ। અર્જુનં વયમસ્માન્વા નિહન્યાત્કપિકેતનઃ
હે શત્રુવિજયી, અર્જુન અમને મારે કે અમે એને, બંને રીતે સંશપ્તકો અને ક્ષત્રિયોની ટોળીઓ નાશ પામશે.
તાંશ્ચાલમિતિ મન્યન્તે સવ્યસાચિવધે ધૃતાઃ। પાર્થિવાઃ સ ભવાંસ્તેભ્યો હ્યકસ્માદ્વ્યથતે કથમ્
જે રાજાઓ અર્જુનના વિનાશ માટે દૃઢનિશ્ચયી છે, તેઓ એ યોદ્ધાઓને અડગ માને છે; તો એમાં તું કેમ અચાનક ગભરાઈ ગયો?
ભીમસેને ચ નિહતે કોઽન્યો યુધ્યેત ભારત। પરેષાં તન્મમાચક્ષ્વ યદિ વેત્થ પરન્તપ
હે ભારત, જો ભીમસેન મારાઈ જાય તો દુશ્મન પક્ષમાં બીજું કોણ લડશે? હે પરાક્રમી, જો જાણતો હોય તો મને કહેજે.
પઞ્ચ તે ભ્રાતરઃ સર્વે ધૃષ્ટદ્યુમ્નોઽથ સાત્યકિઃ । પરેષાં સપ્ત યે રાજન્યોધાઃ સારં બલં મતમ્
તારા પાંચેય ભાઈઓ, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને સાત્યકી—આ સાત જણ દુશ્મન પક્ષના મુખ્ય યોદ્ધા ગણાય છે.
અસ્માકં તુ વિશિષ્ટા યે ભીષ્મદ્રોણકૃપાદયઃ । દ્રૌણિર્વિકર્તનઃ કર્ણઃ સોમદત્તોથ બાહ્લિકઃ
પણ આપણા પક્ષમાં ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપા, દ્રૌણિ, વિકર્તનપુત્ર, કર્ણ, સોમદત્ત અને બાહ્લિક વિશિષ્ટ ગણાય છે.
પ્રાગ્જ્યોતિષાધિપઃ શલ્ય આવન્ત્યૌ ચ જયદ્રથઃ। દુઃશાસનો દુર્મખશ્ચ દુઃસહશ્ચ વિશાંપતે
પ્રાગ્જ્યોતિષના રાજા, શલ્ય, બે અવંતિ, જયદ્રથ, દુશાસન, દુર્મુખ અને દુઃસહ—હે જનપતિ, એ પણ છે.
શ્રુતાયુશ્ચિત્રસેનશ્ચ પુરુમિત્રો વિવિંશતિઃ। શલો ભૂરિશ્રવાશ્ચૈવ વિકર્ણશ્ચ તવાત્મજઃ
શ્રુતાયુ, ચિત્રસેન, પુરુમિત્ર, વિવિંશતિ, શલ, ભૂરિશ્રવ અને વિકર્ણ—એ તારો પોતાનો પુત્ર છે.
અક્ષૌહિણ્યો હિ મે રાજન્દશૈકા ચ સમાહૃતાઃ। ન્યૂના પરેષાં સપ્તૈવ કસ્માન્મે સ્યાત્પરાજયઃ
હે રાજા, મેં અગિયાર અક્ષૌહિણી સેના ભેગી કરી છે, જ્યારે દુશ્મન પાસે માત્ર સાત છે; તો મને પરાજય કેમ ભોગવવો પડે?
બલં ત્રિગુણતો હીનં યોધ્યં પ્રાહ બૃહસ્પતિઃ। પરેભ્યસ્ત્રિગુણા ચેયં મમ રાજન્નનીકિની
બૃહસ્પતિએ કહ્યું છે કે ત્રણ ગણ ઓછા બળને જ લડવું જોઈએ; અને, હે રાજા, મારી સેના દુશ્મન કરતા ત્રણ ગણ વધારે છે.
ગુણહીનં પરેષાં ચ બહુ પશ્યામિ ભારત। ગુણોદયં બહુગુણમાત્મનશ્ચ વિશાંપતે
હે ભારત, હું દુશ્મન પક્ષમાં ઘણી ખામીઓ જોઈ રહ્યો છું; અને, હે જનપતિ, મારા પક્ષમાં અનેક ગુણો અને મહાનતા ઉગતી જોઈ રહ્યો છું.
એતત્સર્વં સમાજ્ઞાય બલાગ્ર્યં મમ ભારત । ન્યૂનતાં પાણ્ડવાનાં ચ ન મોહં ગન્તુમર્હસિ
હે ભારત, આ બધું જાણીને—મારી સેના વધુ શક્તિશાળી છે અને પાંડવોની ઓછી છે—તારે મૂંઝાય જવું યોગ્ય નથી.
ઇત્યુક્ત્વા સઞ્જયં ભૂયઃ પર્યપૃચ્છત ભારત। વિવિત્સુઃ પ્રાપ્તકાલાનિ જ્ઞાત્વા પરપુરઞ્જયઃ
આ રીતે કહીને, એ વિજયી ફરી સંજયને યોગ્ય સમયે શું થયું તે જાણવા ઉત્સુક થઈ પૂછવા લાગ્યા.
અક્ષૌહિણીઃ સપ્ત લબ્ધ્વા રાજભિઃ સહ સઞ્જય। કિંસ્વિદિચ્છતિ કૌન્તેયો યુદ્ધપ્રેપ્સુર્યુધિષ્ઠિરઃ
હે સંજય, યુધિષ્ઠિરે રાજાઓ સાથે સાત અક્ષૌહિણી સેના મેળવી છે, તો હવે એ યુદ્ધ ઈચ્છતો કૌંતેય શું ઈચ્છે છે?
અતીવ મુદિતો રાજન્યુદ્ધપ્રેપ્યુર્યુધિષ્ઠિરઃ। ભીમસેનાર્જુનૌ ચોભૌ યમાવપિ ન બિભ્યતઃ
યુદ્ધ માટેની તૈયારી જોઈને યુધિષ્ઠિર ખૂબ આનંદિત થયો; ભીમસેન અને અર્જુન, બંને યમરાજ જેવાં, ذرાય પણ ડર્યા નહીં.
રથં તુ દિવ્યં કૌન્તેયઃ સર્વા વિભ્રાજયન્દિશઃ। મન્ત્રં જિજ્ઞાસમાનઃ સન્બીભત્સુઃ સમયોજયત્
કૌંતેય પોતાના દિવ્ય રથ સાથે ચારેય દિશામાં તેજ પાથરી રહ્યો હતો; તે મંત્રો સમજવા માટે જાપ કરવા લાગ્યો અને નિર્ભયતાથી પોતાને તૈયાર કર્યો.
તમપશ્યામ સન્નદ્ધં મેઘં વિદ્યુદ્યુતં યથા। સમન્તાત્સમભિધ્યા હૃષ્યમાણોઽભ્યભાષત। પૂર્વરૂપમિદં પશ્ય વયં જેષ્યામ સઞ્જય
અમે તેને સંપૂર્ણ શસ્ત્રપહેરણમાં જોયો, જાણે વીજળી ચમકતી મેઘ હોય; ચારેય બાજુથી આગળ આવીને, ખુશીથી બોલ્યો: 'સંજય, આ પ્રથમ શુભ સંકેત છે, હવે આપણે જરૂર જીતશું.'
બીભત્સુર્માં યથોવાચ તથાઽવૈમ્યહમપ્યુત
બીભત્સુએ મને જે રીતે કહ્યું, એ જ રીતે હું પણ કહું છું.
પ્રશંસસ્યભિનન્દંસ્તાન્પાર્થાનક્ષપરાજિતાન્। અર્જુનસ્ય રથે બ્રૂહિ કથમશ્વાઃ કથં ધ્વજાઃ
જે પાર્થો કદી હાર્યા નથી, એમની પ્રશંસા અને આનંદ કરી; મને કહો, અર્જુનના રથ પર ઘોડાં કેમ છે? ધ્વજ કયો છે?
ભૌમનઃ સહ શક્રેણ બહુચિત્રં વિશાંપતે। રૂપાણિ કલ્પયામાસ ત્વષ્ટા ધાતા સદા વિભો
ભૂમન અને શક્ર સાથે, ત્વષ્ટા અને ધાતા હંમેશાં અનેક અદભુત રૂપો રચતા હતા, રાજા.
ધ્વજે હિ તસ્મિન્રૂપાણિ ચક્રુસ્તે દેવમાયયા। મહાધનાનિ દિવ્યાનિ મહાન્તિ ચ લઘૂનિ ચ
એ ધ્વજ પર દેવમાયાથી અનેક રૂપો ઊભાં કર્યા—મોટાં-નાનાં, દિવ્ય અને અમૂલ્ય ખજાનાં જેવા.
ભીમસેનાનુરોધાયક હનૂમાન્મારુતાત્મજઃ। આત્મપ્રતિકૃતિં તસ્મિન્ધ્વજ આરોપયિષ્યતિ
ભીમસેનના માન માટે, પવનપુત્ર હનુમાન પોતાનું સ્વરૂપ એ ધ્વજ પર સ્થાપિત કરશે.
સર્વા દિશો યોજનમાત્રમન્તરં સતિર્યગૂર્ધ્વં ચ રુરોધ વૈ ધ્વજઃ। ન સંસઞ્જેત્તરુભિઃ સંવૃતોઽપિ તથા હિ માયા વિહિતા ભૌમનેન
એ ધ્વજ એક યોજન જેટલી દૂરી સુધી, આડી-ઊભી દિશામાં બધું ઢાંકી લેતો; ઝાડોથી છુપાવવાનો પ્રયત્ન થાય તો પણ, તે છુપાતો નહીં, કેમ કે એ ભૂમનની માયાથી બન્યો હતો.
યથાઽઽકાશે શક્રધનુઃ પ્રકાશતે ન ચૈકવર્ણં ન ચ વેદ્મિ કિં નુ તત્। તથા ધ્વજો વિહિતો ભૌમનેન બહ્વાકારં દૃશ્યતે રૂપમસ્ય
જેમ આકાશમાં ઇન્દ્રધનુષ્ય ઝળહળે છે, જે એક રંગનું નથી અને સમજાતું નથી, તેમ એ ધ્વજ ભૂમને બનાવ્યો, અનેક આકાર અને રૂપોથી ભભકે છે.
યથાઽગ્નિધૂમો દિવમેતિ રુદ્ધ્વા। વર્ણાન્બિભ્રત્તૈજસાંશ્ચિત્રરૂપાન્। તથા ધ્વજો વિહિતો ભૌમનેન ન ચેદ્ભારો ભવિતા નોત રોધઃ
જેમ અગ્નિનો ધૂમ્રપટ આકાશ સુધી જાય છે અને અનેક રંગો અને તેજસ્વી રૂપો ધરાવે છે, તેમ ભૂમન બનાવેલો એ ધ્વજ ન તો ભારે લાગશે, ન તો અવરોધક બનશે.
હતંહતં દત્તવરં પુરસ્તાત્
મારા પર જે વર મળ્યો હતો, તે પહેલાં જ પૂરો થયો—હવે મારું વિનાશ નિશ્ચિત છે.
તથા રાજ્ઞો દન્તવર્ણા બૃહન્તો રથે યુક્તા ભાન્તિ તદ્વીર્યતુલ્યાઃ। ઋક્ષપ્રખ્યા ભીમસેનસ્ય વાહા રથે વાયોસ્તુલ્યવેગ બભૂવુઃ
રાજાના દાંત જેવા સફેદ અને વિશાળ ઘોડાં રથમાં જોડાયેલા છે, જે શક્તિમાં સમાન છે; ભીમસેનના ઘોડાં રીંછ જેવા અને પવન જેવી ઝડપ ધરાવે છે.
કલ્માષાઙ્ગાસ્તિત્તિરિચિત્રપૃષ્ઠા ભ્રાત્રા દત્તાઃ પ્રીયતા ફાલ્ગુનેન। ભ્રાતુર્બીરસ્ય સ્વૈસ્તુરઙ્ગૈર્વિશિષ્ટા મુદા યુક્તાઃ સહદેવં વહન્તિ
કાળી દેહ અને ચિતરાં પીઠવાળા ઘોડાં, ફાલ્ગુનના ભાઈએ આનંદથી આપેલા, સહદેવના રથમાં જોડાયા છે અને ભાઈના ઘોડાં કરતાં શ્રેષ્ઠ છે.