શરવ્રાતૈસ્તુ ભીષ્મેણ શતશો નિચિતોઽવશઃ। દ્રોણદ્રૌણિકૃપૈશ્ચૈવ ગન્તા પાર્થો યમક્ષયમ્
ભીષ્મના અસંખ્ય બાણવર્ષથી અને દ્રોણ, દ્રોણપુત્ર તથા કૃપ દ્વારા ઘેરાઈને પાર્થ યમલોક જશે.
પિતામહોઽપિ ગાઙ્ગેયઃ શાન્તનોરધિ ભારત। બ્રહ્મર્પિસદૃશો જજ્ઞે દેવૈરપિ સુદુઃસહઃ
ભીષ્મ પિતામહ પણ, હે ભરત, શાંતનુના પુત્ર છે; એ તો બ્રહ્માસ્ત્ર જેવી તેજસ્વી પેદા થયા છે અને દેવતાઓ માટે પણ દુર્લંઘ્ય છે.
ન હન્તા વિદ્યતે ચાપિ રાજન્ભીષ્મસ્ય કશ્ચન। પિત્રા હ્યુક્તઃ પ્રસન્નેન નાકામસ્ત્વં મરિષ્યસિ
રાજા, ભીષ્મને મારનાર કોઈ નથી; કારણ કે એના પિતા ખુશ થઈને કહ્યું હતું—'તારી ઇચ્છા વિના તું મરશે નહીં.'
બ્રહ્મર્ષેશ્ચ ભરદ્વાજાદ્દ્રોણો દ્રોણ્યામજાયત। દ્રોણાજ્જજ્ઞે મહારાજ દ્રૌણિશ્ચ પરમાશ્ત્રવિત્
દ્રોણ મહર્ષિ ભરદ્વાજના પુત્ર છે, અને દ્રોણથી જ અતિશય શસ્ત્રવિદ્યા ધરાવતો દ્રોણપુત્ર જન્મ્યો, હે મહારાજ.
કૃપશ્ચાચાર્યમુખ્યોયં મહર્ષેર્ગૌતમાદપિ । શરસ્તમ્બોદ્ભવઃ શ્રીમાનવધ્ય ઇતિ મે મતિઃ
કૃપાચાર્ય, જે ગુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, મહર્ષિ ગૌતમના વંશજ છે; એ બાણોના ઢગલામાંથી જન્મેલા, મહિમાવાન અને મારા મત પ્રમાણે અજય છે.
અયોનિજાસ્ત્રયો હ્યેતે પિતા માતા ચ માતુલઃ । અશ્વત્થામ્નો મહારાત સ ચ શૂરઃ સ્થિતો મમ
આ ત્રણ—પિતા, માતા અને મામા—માતૃગર્ભથી જન્મેલા નથી; અને અશ્વત્થામા, હે મહારાજ, એ પણ પરાક્રમી છે અને મારા પક્ષે ઊભો છે.
સર્વ એતે મહારાજ દેવકલ્પા મહારથાઃ। શક્રસ્યાપિ વ્યથાં કુર્યુઃ સંયુગે ભરતર્ષભ
આ બધા, હે મહારાજ, દેવતાસમાન મહારથીઓ છે; યુદ્ધમાં તો એ ઇન્દ્રને પણ મુશ્કેલીમાં મૂકી શકે, હે ભરતવંશી.
નૈતેષામર્જુનઃ શક્ત એકૈકં પ્રતિવીક્ષિતુમ્। સહિતાસ્તુ નરવ્યાઘ્રા હનિષ્યન્તિ ધનઞ્જયમ્
અર્જુન આમાંથી એકને પણ એકલાએ સામનો કરી શકે તેમ નથી; પણ જો બધા મળીને આવે, તો એ પુરુષશાર્દૂલ ધનંજયને મારી નાખશે.
ભીષ્માદ્રોણકૃપાણાં ચ તુલ્યઃ કર્ણો મતો મમ। અનુજ્ઞાતશ્ચ રામેણ મત્સમોઽસીતિ ભારત
મારે દ્રષ્ટિએ, કર્ણ ભીષ્મ, દ્રોણ અને કૃપા જેટલો જ છે; અને રામના અનુમતિથી, એ પોતાને મારી સમાન ગણાવે છે, હે ભારત.
કુણ્ડલે રુચિરે ચાસ્તાં કર્ણસ્ય સહજે શુભે । તે શચ્યર્થં મહેન્દ્રેણ યાચિતઃ સ પરન્તપઃ
કર્ણના જન્મથી મળેલા તેજસ્વી અને શુભ કુંડળો રહેવા દે; એ કુંડળો મહેન્દ્રે શચી માટે એ પરાક્રમી પાસેથી માગ્યા હતા.
અમોઘયા મહારાજ શક્ત્યા પરમભીમયા। તસ્ય શક્ત્યોપગૂઢસ્ય કસ્માજ્જીવેદ્ધનઞ્જયઃ
હે મહારાજ, કર્ણ પાસે અચૂક અને ભયાનક શક્તિ છે; એ શસ્ત્રથી ઘેરાયેલા ધનંજય કેમ જીવતો રહી શકે?
વિજયો મે ધ્રુવં રાજન્ફલં પાણાવિવાહિતમ્। અભિવ્યક્તઃ પરેષાં ચ કૃત્સ્નો ભુવિ પરાજયઃ
હે રાજા, મારી જીત નિશ્ચિત છે, જેમ કે મારા અડગ પ્રયત્નનું ફળ પણ નિશ્ચિત છે; અને દુશ્મનોનો સંપૂર્ણ પરાજય સ્પષ્ટ દેખાય છે.
અહ્ના હ્યેકેન ભીષ્મોયં પ્રયુતં હન્તિ ભારત। તત્સમાશ્ચ મહેષ્વાસા દ્રોણદ્રૌણિકૃપા અપિ
હે ભારત, ભીષ્મ એક જ દિવસે દસ હજાર લોકોને મારી શકે છે; અને દ્રોણ, દ્રૌણિ તથા કૃપા જેવા મહાન ધનુર્ધર પણ એના સમાન છે.
સંશપ્તકાનાં વૃન્દાનિ ક્ષત્રિયાણાં પરન્તપ। અર્જુનં વયમસ્માન્વા નિહન્યાત્કપિકેતનઃ
હે શત્રુવિજયી, અર્જુન અમને મારે કે અમે એને, બંને રીતે સંશપ્તકો અને ક્ષત્રિયોની ટોળીઓ નાશ પામશે.
તાંશ્ચાલમિતિ મન્યન્તે સવ્યસાચિવધે ધૃતાઃ। પાર્થિવાઃ સ ભવાંસ્તેભ્યો હ્યકસ્માદ્વ્યથતે કથમ્
જે રાજાઓ અર્જુનના વિનાશ માટે દૃઢનિશ્ચયી છે, તેઓ એ યોદ્ધાઓને અડગ માને છે; તો એમાં તું કેમ અચાનક ગભરાઈ ગયો?
ભીમસેને ચ નિહતે કોઽન્યો યુધ્યેત ભારત। પરેષાં તન્મમાચક્ષ્વ યદિ વેત્થ પરન્તપ
હે ભારત, જો ભીમસેન મારાઈ જાય તો દુશ્મન પક્ષમાં બીજું કોણ લડશે? હે પરાક્રમી, જો જાણતો હોય તો મને કહેજે.
પઞ્ચ તે ભ્રાતરઃ સર્વે ધૃષ્ટદ્યુમ્નોઽથ સાત્યકિઃ । પરેષાં સપ્ત યે રાજન્યોધાઃ સારં બલં મતમ્
તારા પાંચેય ભાઈઓ, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને સાત્યકી—આ સાત જણ દુશ્મન પક્ષના મુખ્ય યોદ્ધા ગણાય છે.
અસ્માકં તુ વિશિષ્ટા યે ભીષ્મદ્રોણકૃપાદયઃ । દ્રૌણિર્વિકર્તનઃ કર્ણઃ સોમદત્તોથ બાહ્લિકઃ
પણ આપણા પક્ષમાં ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપા, દ્રૌણિ, વિકર્તનપુત્ર, કર્ણ, સોમદત્ત અને બાહ્લિક વિશિષ્ટ ગણાય છે.
પ્રાગ્જ્યોતિષાધિપઃ શલ્ય આવન્ત્યૌ ચ જયદ્રથઃ। દુઃશાસનો દુર્મખશ્ચ દુઃસહશ્ચ વિશાંપતે
પ્રાગ્જ્યોતિષના રાજા, શલ્ય, બે અવંતિ, જયદ્રથ, દુશાસન, દુર્મુખ અને દુઃસહ—હે જનપતિ, એ પણ છે.
શ્રુતાયુશ્ચિત્રસેનશ્ચ પુરુમિત્રો વિવિંશતિઃ। શલો ભૂરિશ્રવાશ્ચૈવ વિકર્ણશ્ચ તવાત્મજઃ
શ્રુતાયુ, ચિત્રસેન, પુરુમિત્ર, વિવિંશતિ, શલ, ભૂરિશ્રવ અને વિકર્ણ—એ તારો પોતાનો પુત્ર છે.
અક્ષૌહિણ્યો હિ મે રાજન્દશૈકા ચ સમાહૃતાઃ। ન્યૂના પરેષાં સપ્તૈવ કસ્માન્મે સ્યાત્પરાજયઃ
હે રાજા, મેં અગિયાર અક્ષૌહિણી સેના ભેગી કરી છે, જ્યારે દુશ્મન પાસે માત્ર સાત છે; તો મને પરાજય કેમ ભોગવવો પડે?
બલં ત્રિગુણતો હીનં યોધ્યં પ્રાહ બૃહસ્પતિઃ। પરેભ્યસ્ત્રિગુણા ચેયં મમ રાજન્નનીકિની
બૃહસ્પતિએ કહ્યું છે કે ત્રણ ગણ ઓછા બળને જ લડવું જોઈએ; અને, હે રાજા, મારી સેના દુશ્મન કરતા ત્રણ ગણ વધારે છે.
ગુણહીનં પરેષાં ચ બહુ પશ્યામિ ભારત। ગુણોદયં બહુગુણમાત્મનશ્ચ વિશાંપતે
હે ભારત, હું દુશ્મન પક્ષમાં ઘણી ખામીઓ જોઈ રહ્યો છું; અને, હે જનપતિ, મારા પક્ષમાં અનેક ગુણો અને મહાનતા ઉગતી જોઈ રહ્યો છું.
એતત્સર્વં સમાજ્ઞાય બલાગ્ર્યં મમ ભારત । ન્યૂનતાં પાણ્ડવાનાં ચ ન મોહં ગન્તુમર્હસિ
હે ભારત, આ બધું જાણીને—મારી સેના વધુ શક્તિશાળી છે અને પાંડવોની ઓછી છે—તારે મૂંઝાય જવું યોગ્ય નથી.
ઇત્યુક્ત્વા સઞ્જયં ભૂયઃ પર્યપૃચ્છત ભારત। વિવિત્સુઃ પ્રાપ્તકાલાનિ જ્ઞાત્વા પરપુરઞ્જયઃ
આ રીતે કહીને, એ વિજયી ફરી સંજયને યોગ્ય સમયે શું થયું તે જાણવા ઉત્સુક થઈ પૂછવા લાગ્યા.
અક્ષૌહિણીઃ સપ્ત લબ્ધ્વા રાજભિઃ સહ સઞ્જય। કિંસ્વિદિચ્છતિ કૌન્તેયો યુદ્ધપ્રેપ્સુર્યુધિષ્ઠિરઃ
હે સંજય, યુધિષ્ઠિરે રાજાઓ સાથે સાત અક્ષૌહિણી સેના મેળવી છે, તો હવે એ યુદ્ધ ઈચ્છતો કૌંતેય શું ઈચ્છે છે?
અતીવ મુદિતો રાજન્યુદ્ધપ્રેપ્યુર્યુધિષ્ઠિરઃ। ભીમસેનાર્જુનૌ ચોભૌ યમાવપિ ન બિભ્યતઃ
યુદ્ધ માટેની તૈયારી જોઈને યુધિષ્ઠિર ખૂબ આનંદિત થયો; ભીમસેન અને અર્જુન, બંને યમરાજ જેવાં, ذرાય પણ ડર્યા નહીં.
રથં તુ દિવ્યં કૌન્તેયઃ સર્વા વિભ્રાજયન્દિશઃ। મન્ત્રં જિજ્ઞાસમાનઃ સન્બીભત્સુઃ સમયોજયત્
કૌંતેય પોતાના દિવ્ય રથ સાથે ચારેય દિશામાં તેજ પાથરી રહ્યો હતો; તે મંત્રો સમજવા માટે જાપ કરવા લાગ્યો અને નિર્ભયતાથી પોતાને તૈયાર કર્યો.
તમપશ્યામ સન્નદ્ધં મેઘં વિદ્યુદ્યુતં યથા। સમન્તાત્સમભિધ્યા હૃષ્યમાણોઽભ્યભાષત। પૂર્વરૂપમિદં પશ્ય વયં જેષ્યામ સઞ્જય
અમે તેને સંપૂર્ણ શસ્ત્રપહેરણમાં જોયો, જાણે વીજળી ચમકતી મેઘ હોય; ચારેય બાજુથી આગળ આવીને, ખુશીથી બોલ્યો: 'સંજય, આ પ્રથમ શુભ સંકેત છે, હવે આપણે જરૂર જીતશું.'
બીભત્સુર્માં યથોવાચ તથાઽવૈમ્યહમપ્યુત
બીભત્સુએ મને જે રીતે કહ્યું, એ જ રીતે હું પણ કહું છું.