અપ્યગ્નિં પ્રવિશેયુસ્તે સમુદ્રં વા પરન્તપ। મદર્થં પાર્થિવાઃ સર્વે તદ્વિદ્ધિ કુરુસત્તમ
બધા રાજાઓ, હે શત્રુઓને તપાવનાર, મારા માટે અગ્નિમાં કે સમુદ્રમાં પણ પ્રવેશી જાય, એ જાણ, હે કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ.
ઉન્મત્તમિવ ચાપિ ત્વાં પ્રહસન્તીહ દુઃખિતમ્। વિલપન્તં બહુવિધં ભીતં પરવિકત્થને
અહીં, તેઓ તને પાગલ સમજી મજાક કરે છે, કારણ કે તું દુઃખી છે, અનેક રીતે રડતો અને ડરતો છે, અને શત્રુઓની વખાણ કરે છે.
એષાં હ્યેકૈકશો રાજ્ઞાં સમર્થં પાણ્ડવાન્પ્રતિ । આત્માનં મન્યતે સર્વો વ્યેતુ તે ભયમાગતમ્
આ દરેક રાજા પોતે પાંડવોને હરાવવા સક્ષમ છે એવું માને છે. તારો ઉદભવેલો ભય દૂર થવો જોઈએ.
જેતું સમગ્રાં સેનાં મે વાસવોઽપિ ન શક્નુયાત્। હન્તુમક્ષય્યરૂપેયં બ્રહ્મણોઽપિ સ્વયંભુવઃ
મારી આખી સેના તો વસવ પણ હરાવી શકતો નથી. આ સેના અક્ષય છે, સ્વયંભૂ બ્રહ્મા પણ તેને નાશી શકતા નથી.
યુધિષ્ઠિરઃ પુરં હિત્વા પઞ્ચગ્રામાન્સ યાચતે। ભીતો હિ મામકાત્સૈન્યાત્પ્રભાવાચ્ચૈવ મે વિભો
યુધિષ્ઠિર પોતાનું શહેર છોડી, હવે માત્ર પાંચ ગામ માગે છે. તે મારી સેના અને શક્તિથી ડર્યો છે, હે મહાન.
સમર્થં મન્યસે યચ્ચ કુન્તીપુત્રં વૃકોદરમ્। તન્મિથ્યા ન હિ મે કૃત્સ્નં પ્રભાવં વેત્સિ ભારત
તને લાગે છે કે કુંતીપુત્ર ભીમ સક્ષમ છે, પણ એ ખોટું છે. તું મારી સંપૂર્ણ શક્તિ જાણતો નથી, હે ભારત.
મત્સમો હિ ગદાયુદ્ધે પૃથિવ્યાં નાસ્તિ કશ્ચન। નાસીત્કશ્ચિદતિક્રાન્તો ભવિતા ન ચ કશ્ચન
માટી પર ગદા યુદ્ધમાં મારા સમાન કોઈ નથી. ક્યારેય હતો નહીં અને ક્યારેય થશે નહીં, જે મને પાર કરી શકે.
યુક્તો દુઃખોષિતશ્ચાહં વિદ્યાપારગતસ્તથા। તસ્માન્ન ભીમાન્નાન્યેભ્યો ભયં મે વિદ્યતે ક્વચિત્
હું કુશળ છું, દુઃખથી પકવાયો છું અને જ્ઞાનમાં પારંગત છું. તેથી, ભીમ કે બીજાઓનો મને ક્યાંયે ભય નથી.
દુર્યોધનસમો નાસ્તિ ગદાયામિતિ નિશ્ચયઃ। સઙ્કર્ષણસ્ય ભવને યત્તદૈનમુપાવસમ્
દુર્યોધન સમાન ગદા ચલાવનાર કોઈ નથી, એ નિશ્ચય છે. સંકર્ષણના ઘરમાં જે શીખ્યું, એ મેં પકડી લીધું છે.
યુદ્ધે સઙ્કર્ષણસમો બલેનાભ્યધિકો ભુવિ। ગદાપ્રહારં ભીમો મે ન જાતુ વિષહેદ્યુધિ
યુદ્ધમાં હું સંકર્ષણ સમાન છું અને પૃથ્વી પર બળમાં વધુ છું. ભીમ મારા ગદાના પ્રહારને ક્યારેય સહન કરી શકતો નથી.
એકં પ્રહારં યં દદ્યાં ભીમાય રુષિતો નૃપ। સ એવૈનં નયોદ્ધોરઃ ક્ષિપ્રં વૈવસ્વતક્ષયમ્
રાજા, જો હું ભીમને ગુસ્સામાં એક જ ઘા મારું, તો એ જ ઘા એની ભયાનક છાતી સાથે એને તરત જ યમલોક પહોંચાડી દેશે.
ઇચ્છેયં ચ ગદાહસ્તં રાજન્દ્રષ્ટું વૃકોદરમ્। સુચિરં પ્રાર્થિતો હ્યેષ મમ નિત્યં મનોરથઃ
હે રાજા, મને વ્રુકોદર ભીમને ગદા હાથમાં લઈને જોવાની ઇચ્છા છે; આ તો બહુ સમયથી મારું મનપસંદ સ્વપ્ન રહ્યું છે.
ગદયા નિહતો હ્યાજૌ મયા પાર્થો વૃકોદરઃ । વિશીર્ણગાવઃ પૃથિવીં પરાસુઃ પ્રપતિષ્યતિ
યુદ્ધમાં જો હું ગદાથી પૃથાના પુત્ર ભીમને ઘા મારું, તો એના અંગો તૂટી જશે અને એ નિર્વાણ થઈ જમીન પર પડી જશે.
ગદાપ્રહારાભિહતો હિમવાનપિ પર્વતઃ। સકૃન્મયા વિદીર્યેત ગિરિઃ શતસહસ્રધા
હિમાલય પણ જો મારી ગદાથી એકવાર ઘાયલ થાય, તો એ પર્વત પણ લાખો ટુકડામાં વિખુટો પડી જાય.
સ ચાપ્યેતદ્વિજાનાતિ વાસુદેવાર્જુનૌ તથા। દુર્યોધનસમો નાસ્તિ ગદાયામિતિ નિશ્ચયઃ
આ વાત તો વાસુદેવ અને અર્જુન પણ જાણે છે કે ગદા ચલાવવામાં દુર્યોધન સમો બીજો કોઈ નથી—આ તો નિશ્ચિત છે.
તત્તે વૃકોદરમયં ભયં વ્યેતુ મહાહવે। વ્યપનેષ્યામ્યહં હ્યેનં મા રાજન્વિમના ભવ
મોટા યુદ્ધમાં વ્રુકોદરથી તને જે ભય છે, એ ભૂલી જા; હું એને દૂર કરી દઈશ, રાજા, તું ચિંતા ન કર.
તસ્મિન્મયા હતે ક્ષિપ્રમર્જુનં બહવો રથાઃ । તુલ્યરૂપા વિશિષ્ટાશ્ચ ક્ષેપ્સ્યન્તિ ભરતર્ષભ
જ્યારે હું એને મારિ નાખીશ, ત્યારે અનેક રથીઓ, જે સમાન કે વધુ શક્તિશાળી છે, તરત જ અર્જુન પર તૂટી પડશે, હે ભરતવંશી.
ભીષ્મો દ્રોણઃ કૃપો દ્રૌણિઃ કર્ણો ભૂરિશ્રવાસ્તથા । પ્રાગ્જ્યોતિષાધિપઃ શલ્યઃ સિન્ધુરાજો જયદ્રથઃ
ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ, દ્રોણપુત્ર, કર્ણ, ભૂરિશ્રવાસ, પ્રાગ્જ્યોતિષનો રાજા, શલ્ય, સિંધુનો રાજા અને જયદ્રથ—
એકૈક એષાં શક્તસ્તુ હન્તું ભારત પાણ્ડવાન્। સમેતાસ્તુ ક્ષણેનૈતાન્નેષ્યન્તિ યમસાદનમ્
આ બધામાંથી દરેક પાંડવોને એકલાએ મારી શકે છે, હે ભરત; અને જો બધા મળી જાય, તો પળમાં જ એમને યમલોક પહોંચાડી દેશે.
સમગ્રા પાર્થિવી સેના પાર્થમેકં ધનઞ્જયમ્। કસ્માદશક્તા નિર્જેતુમિતિ હેતુર્ન વિદ્યતે
આ આખી રાજસેના મળીને પણ પાર્થ ધનંજયને હરાવી શકે નહીં, એ માટે કોઈ કારણ નથી.
શરવ્રાતૈસ્તુ ભીષ્મેણ શતશો નિચિતોઽવશઃ। દ્રોણદ્રૌણિકૃપૈશ્ચૈવ ગન્તા પાર્થો યમક્ષયમ્
ભીષ્મના અસંખ્ય બાણવર્ષથી અને દ્રોણ, દ્રોણપુત્ર તથા કૃપ દ્વારા ઘેરાઈને પાર્થ યમલોક જશે.
પિતામહોઽપિ ગાઙ્ગેયઃ શાન્તનોરધિ ભારત। બ્રહ્મર્પિસદૃશો જજ્ઞે દેવૈરપિ સુદુઃસહઃ
ભીષ્મ પિતામહ પણ, હે ભરત, શાંતનુના પુત્ર છે; એ તો બ્રહ્માસ્ત્ર જેવી તેજસ્વી પેદા થયા છે અને દેવતાઓ માટે પણ દુર્લંઘ્ય છે.
ન હન્તા વિદ્યતે ચાપિ રાજન્ભીષ્મસ્ય કશ્ચન। પિત્રા હ્યુક્તઃ પ્રસન્નેન નાકામસ્ત્વં મરિષ્યસિ
રાજા, ભીષ્મને મારનાર કોઈ નથી; કારણ કે એના પિતા ખુશ થઈને કહ્યું હતું—'તારી ઇચ્છા વિના તું મરશે નહીં.'
બ્રહ્મર્ષેશ્ચ ભરદ્વાજાદ્દ્રોણો દ્રોણ્યામજાયત। દ્રોણાજ્જજ્ઞે મહારાજ દ્રૌણિશ્ચ પરમાશ્ત્રવિત્
દ્રોણ મહર્ષિ ભરદ્વાજના પુત્ર છે, અને દ્રોણથી જ અતિશય શસ્ત્રવિદ્યા ધરાવતો દ્રોણપુત્ર જન્મ્યો, હે મહારાજ.
કૃપશ્ચાચાર્યમુખ્યોયં મહર્ષેર્ગૌતમાદપિ । શરસ્તમ્બોદ્ભવઃ શ્રીમાનવધ્ય ઇતિ મે મતિઃ
કૃપાચાર્ય, જે ગુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, મહર્ષિ ગૌતમના વંશજ છે; એ બાણોના ઢગલામાંથી જન્મેલા, મહિમાવાન અને મારા મત પ્રમાણે અજય છે.
અયોનિજાસ્ત્રયો હ્યેતે પિતા માતા ચ માતુલઃ । અશ્વત્થામ્નો મહારાત સ ચ શૂરઃ સ્થિતો મમ
આ ત્રણ—પિતા, માતા અને મામા—માતૃગર્ભથી જન્મેલા નથી; અને અશ્વત્થામા, હે મહારાજ, એ પણ પરાક્રમી છે અને મારા પક્ષે ઊભો છે.
સર્વ એતે મહારાજ દેવકલ્પા મહારથાઃ। શક્રસ્યાપિ વ્યથાં કુર્યુઃ સંયુગે ભરતર્ષભ
આ બધા, હે મહારાજ, દેવતાસમાન મહારથીઓ છે; યુદ્ધમાં તો એ ઇન્દ્રને પણ મુશ્કેલીમાં મૂકી શકે, હે ભરતવંશી.
નૈતેષામર્જુનઃ શક્ત એકૈકં પ્રતિવીક્ષિતુમ્। સહિતાસ્તુ નરવ્યાઘ્રા હનિષ્યન્તિ ધનઞ્જયમ્
અર્જુન આમાંથી એકને પણ એકલાએ સામનો કરી શકે તેમ નથી; પણ જો બધા મળીને આવે, તો એ પુરુષશાર્દૂલ ધનંજયને મારી નાખશે.
ભીષ્માદ્રોણકૃપાણાં ચ તુલ્યઃ કર્ણો મતો મમ। અનુજ્ઞાતશ્ચ રામેણ મત્સમોઽસીતિ ભારત
મારે દ્રષ્ટિએ, કર્ણ ભીષ્મ, દ્રોણ અને કૃપા જેટલો જ છે; અને રામના અનુમતિથી, એ પોતાને મારી સમાન ગણાવે છે, હે ભારત.
કુણ્ડલે રુચિરે ચાસ્તાં કર્ણસ્ય સહજે શુભે । તે શચ્યર્થં મહેન્દ્રેણ યાચિતઃ સ પરન્તપઃ
કર્ણના જન્મથી મળેલા તેજસ્વી અને શુભ કુંડળો રહેવા દે; એ કુંડળો મહેન્દ્રે શચી માટે એ પરાક્રમી પાસેથી માગ્યા હતા.