બાહુવીર્યાર્જિતા ભૂમિસ્તવ પાર્થૈર્નિવેદિતા। મયેદં કૃતમિત્યેવ મન્યસે રાજસત્તમ
પાંડુપુત્રોએ પોતાના બાહુબળથી જીતેલી જમીન તમને અર્પણ કરી, પણ, રાજાસત્તમ, તમે 'આ બધું મેં જ કર્યું' એમ માનતા રહો.
ગ્રસ્તાન્ગન્ધર્વરાજેન મજ્જતો હ્યપ્લવેઽમ્ભસિ। આનિનાય પુનઃ પાર્થઃ પુત્રાંસ્તે રાજસત્તમ
જ્યારે તમારા પુત્રો ગંધર્વરાજ દ્વારા પકડી લેવાયા અને પાણીમાં ડૂબી રહ્યા હતા, ત્યારે પાર્થએ તેમને પાછા લાવ્યા, રાજાસત્તમ.
કુમારવચ્ચ સ્મયસે દ્યૂતે વિનિકૃતેષુ યત્। પાણ્ડવેષુ વને રાજન્પ્રવ્રજત્સુ પુનઃપુનઃ
પાંડવોએ જુગારમાં હાર્યા ત્યારે, રાજા, તમે બાળકની જેમ સ્મિત કર્યું, અને વારંવાર જ્યારે તેઓ વનમાં નિર્વાસન ગયા, ત્યારે પણ.
પ્રવર્ષતઃ શરવ્રાતાનર્જુનસ્ય શિતાન્બહૂન્। અપ્યર્ણવા વિશુષ્યેયુઃ કિં પુનર્માસયોનયઃ
અર્જુનના અનેક તીક્ષ્ણ બાણો વરસાદની જેમ વરસે, તો સમુદ્ર પણ સુકાઈ જાય, તો એક માસ વહેતી નદીઓની તો વાત જ શું.
અસ્યતાં ફાલ્ગુનઃ શ્રેષ્ઠો ગાણ્ડીવં ધનુષાં વરમ્। કેશવઃ સર્વભૂતાનામાયુધાનાં સુદર્શનમ્ । વાનરો રોચમાનશ્ચ કેતુઃ કેતુમતાં વરઃ
ફાલ્ગુન, શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધર, ગાંડીવ ધનુષ તાણે; કેશવ, સર્વ શસ્ત્રોમાં સુદર્શન, અને તેજસ્વી વાનરધ્વજ, શ્રેષ્ઠ ધ્વજ, હાજર રહે.
એવમેતાનિ સ રથો વહતે સહ યો રણે। ક્ષપયિષ્યતિ નો રાજન્કાલચક્રમિવોદ્યતમ્
એ રથ, જે તેમને સાથે લઈને યુદ્ધમાં જાય છે, એ આપણને નાશ કરશે, રાજા, સમયના ચક્રની જેમ.
તસ્યાદ્ય વસુધા રાજન્નિખિલા ભરતર્ષભ। યસ્ય ભીમાર્જિનૌ યોધૌ સ રાજા રાજસત્તમ
આજે, રાજા, આખી ધરતી એના છે, જેના યોદ્ધા ભીમ અને અર્જુન છે; એ રાજા, રાજાસત્તમ, સાચો શાસક છે.
તથા ભીમહતપ્રાયાં મઞ્જન્તીં તવ વાહિનીમ્ । દુર્યોધનમુખા દૃષ્ટ્વા ક્ષયં યાસ્યન્તિ કૌરવાઃ
ભીમના બળથી તોડી પડતી, ડૂબતી તમારી સેના જોઈ, દુર્યોધનના નેતૃત્વમાં, કૌરવો વિનાશ પામશે.
ન ભીમાર્જુનયોર્ભીતા લપ્સ્યન્તે વિજયં વિભો। તવ પુત્રા મહારાજ રાજાનશ્ચાનુસારિણઃ
તમારા પુત્રો અને તેમના અનુયાયી રાજાઓ, મહારાજા, ભીમ અને અર્જુનથી ડરતા નથી, પણ તેઓ વિજય હાંસલ કરી શકશે નહીં.
મત્સ્યાસ્ત્વામદ્ય નાર્ચન્તિ પઞ્ચાલાશ્ચ સકેકયાઃ। સાલ્વેયાઃ શૂરસેનાશ્ચ સર્વે ત્વામવજાનતે
આજે, મત્સ્ય, પંચાલ, કેકય, સાલ્વેય અને શુરસેનાઓ તમને માન આપતા નથી; બધા તમને અવગણે છે.
પાર્થં હ્યેતે ગતાઃ સર્વે વીર્યજ્ઞાસ્તસ્ય ધીમતઃ। ભક્ત્યા હ્યસ્ય વિરુધ્યન્તે તવ પુત્રૈઃ સદૈવ તે
એ બધા, પાર્થના બળને જાણીને, તેના પાસે ગયા છે; એના પ્રત્યે ભક્તિ રાખીને, હંમેશા તમારા પુત્રોનો વિરોધ કરે છે.
અનર્હાનેવ તુ વધે ધર્મયુક્તાન્વિકર્મણા। યોઽક્લેશયત્પાણ્ડુપુત્રાન્યો વિદ્વેષ્ટ્યધુનાપિ વૈ
જે પાંડુપુત્રોને અયોગ્ય રીતે પીડાવ્યા, અને આજે પણ તેમને દ્વેષ કરે છે, એ ધર્મી લોકોને અયોગ્ય રીતે મારવા ઈચ્છે છે.
સર્વોપાયૈર્નિયન્તવ્યઃ સાનુગઃ પાપપુરુષઃ। તવ પુત્રો મહારાજ નાનુશોચિતુમર્હસિ
એ પાપી અને તેના અનુયાયીઓને દરેક રીતે રોકવા જોઈએ; તમારા પુત્ર માટે, મહારાજા, દુઃખી થવું યોગ્ય નથી.
અપરોહં મહારાજ સાક્ષાચ્ચૈનં બ્રવીમ્યહમ્। દ્યૂતકાલે મયા ચોક્તં વિદુરેણ ચ ધીમતા
મહારાજા, હું સીધા તમને કહું છું: જુગારના સમયે, હું અને વિદુરે, જેઓ બુદ્ધિશાળી છે, એ જ વાત કહી હતી.
યદિદં તે વિલપિતં પાણ્ડવાન્પ્રતિ ભારત। અનીશેનૈવ રાજેન્દ્ર સર્વમેતન્નિરર્થકમ્
હે ભારત, પાંડવોને લઈને તમે જે દુઃખ વ્યક્ત કરો છો, એ બધું વ્યર્થ છે, રાજેન્દ્ર, કારણ કે તમારી પાસે કંઈ જ શક્તિ નથી.
ન ભેતવ્યં મહારાજ ન શોચ્યા ભવતાં વયમ્। સમર્થાઃ સ્મ પરાઞ્જેતું બલિનઃ સમરે વિભો
હે મહારાજ, ડરવાની જરૂર નથી; અમારે માટે તમે શોક ન કરો. અમે યુદ્ધમાં દુશ્મનોને હરાવવાની તાકાત ધરાવીએ છીએ, પ્રભુ.
વને પ્રવ્રાજિતાન્પાર્થાન્યદાયાન્મધુસૂદનઃ । મહતા બલચક્રેણ પરરાષ્ટ્રાવમર્દિના
જ્યારે પાંડવો વનમાં ગયા ત્યારે મધુસૂદન તેમના પાસે એક મોટી સેના લઈને આવ્યા, અને દુશ્મન રાજ્યોને દબાવી દીધા.
કેકયા ધૃષ્ટકેતુશ્ચ ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષત। રાજાનશ્ચાન્વયુઃ પાર્થાન્બહવોઽન્યેઽનુયાયિનઃ
કેકય રાજકુમાર, ધૃષ્ટકેતુ, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને ઘણા બીજા રાજાઓ પાંડવોના સાથી બનીને તેમના સાથે જોડાયા.
ઇન્દ્રપ્રસ્થસ્ય ચાદૂરાત્સમાજગ્મુર્મહારથાઃ । વ્યગર્હયંશ્ચ સંગમ્ય ભવન્તં કુરુભિઃ સહ
ઇન્દ્રપ્રસ્થ નજીકથી મહાન રથીઓ એકઠા થયા અને કૌરવો સાથે મળી, તમારી ટીકા કરી.
તે યુધિષ્ઠિરમાસીનમજિનૈઃ પ્રતિવાસિતમ્। કૃષ્ણપ્રધાનાઃ સંહત્ય પર્યુપાસન્ત ભારત
કૃષ્ણને મુખ્ય રાખીને તે બધા મહાનુભાવો, મૃગચર્મ પહેરી બેઠેલા યુધિષ્ઠિરની આસપાસ ભેગા થયા અને તેમની સેવા કરી, હે ભારત.
પ્રત્યાદનં ચ રાજ્યસ્ય કાર્યમૂચુર્નરાધિપાઃ । ભવતઃ સાનુબન્ધસ્ય સમુચ્છેદં ચિકીર્ષવઃ
એકઠા થયેલા રાજાઓએ કહ્યું કે રાજ્ય પાછું આપવું જોઈએ અને તેઓ તમારો અને તમારા સાથીઓનો અંત લાવવા ઈચ્છે છે.
શ્રુત્વા ચૈવં મયોસ્તાસ્તુ ભીષ્મદ્રોણકૃપાસ્તદા। જ્ઞાતિક્ષયભયાદ્રાજન્ભીતેન ભરતર્ષભ
આ સાંભળીને, ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ અને હું પોતે, હે ભારતોમાં શ્રેષ્ઠ, આપણા કુળના વિનાશના ભયથી ડરી ગયા.
તતઃ સ્થાસ્યન્તિ સમયે પાણ્ડવા ઇતિ મે મતિઃ। સમુચ્છેદં હિ નઃ કૃત્સ્નં વાસુદેવશ્ચિકીર્ષતિ
મને લાગે છે કે પાંડવો કરારનું પાલન કરશે, કારણ કે વાસુદેવ અમારો સંપૂર્ણ વિનાશ ઈચ્છતા નથી.
ઋતે ચ વિદુરાત્સર્વે યૂયં વધ્યા મતા મમ। ધૃતરાષ્ટ્રસ્તુ ધર્મજ્ઞો ન વધ્યઃ કુરુસત્તમઃ
વિદુરને છોડીને, હું બધા તમને મૃત્યુયોગ્ય માનું છું; પણ ધૃતરાષ્ટ્ર ધર્મ જાણે છે, તેથી એ મારવા યોગ્ય નથી, હે કુરુશ્રેષ્ઠ.
સમુચ્છેદં ચ કૃત્સ્નં નઃ કૃત્વા તાત જનાર્દનઃ। એકરાજ્યં કુરૂણાં સ્મ ચિકીર્ષતિ યુધિષ્ઠિરે
જો જનાર્દન અમારો સંપૂર્ણ વિનાશ કરે, તો એ યુધિષ્ઠિરને કુરુઓનું એકમાત્ર રાજા બનાવવા ઈચ્છે છે, પિતા.
તત્ર કિં પ્રાપ્તકાલં નઃ પ્રણિપાતઃ પલાયનમ્। પ્રાણાન્વા સંપરિત્યજ્ય પ્રતિયુધ્યામાહે પરાન્
આ સ્થિતિમાં, આપણા માટે યોગ્ય શું છે—આપણા શિર નમાવવું કે ભાગી જવું? કે પછી જીવ ત્યજીને દુશ્મનો સામે લડી લઈએ?
પ્રતિયુદ્ધે તુ નિયતઃ સ્યાદસ્માકં પરાજયઃ। યુધિષ્ઠિરસ્ય સર્વે હિ પાર્થિવા વશવર્તિનઃ
પણ યુદ્ધમાં તો આપણો હાર નક્કી છે, કારણ કે બધા રાજાઓ યુધિષ્ઠિરના વશમાં છે.
વિરક્તરાષ્ટ્રાશ્ચ વયં મિત્રાણિ કુપિતાનિ નઃ। ધિક્કૃતાઃ પાર્થિવૈઃ સર્વૈઃ સ્વજનેન ચ સર્વશઃ
અમે આપણા રાજ્યથી વિમુખ થઈ ગયા છીએ, મિત્રો આપણાથી રીસાઈ ગયા છે, અને બધા રાજાઓ તથા પોતાના લોકો તરફથી અપમાનિત થયા છીએ.
પ્રણિપાતે ન દોષોસ્તિ સન્ધિર્નઃ શાશ્વતીઃ સમાઃ। પિતરં ત્વેવ શોચામિ પ્રજ્ઞાનેત્રં જનાધિપમ્
આપણા શિરણમાવવાથી કોઈ દોષ નથી; સંધિથી આપણને લાંબા સમય સુધી શાંતિ મળી શકે. પણ મને તો ફક્ત પિતા માટે દુઃખ થાય છે, જે જ્ઞાનથી ભરપૂર છે.
મત્કૃતે દુઃખમાપન્નં ક્લેશં પ્રાપ્તમનન્તકમ્। કૃતં હિ તવ પુત્રૈશ્ચ પરેષામવરોધનમ્ । મત્પ્રયાર્થં પુરૈવૈતદ્વિદિતં તે નરોત્તમ
મારા કારણે પિતાએ અનંત દુઃખ અને કષ્ટ ભોગવ્યા છે; તમારા પુત્રોએ પણ મારા માટે બીજાઓને ઘેર્યા છે—આ વાત તમને સારી રીતે ખબર છે, હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ.