કિં પુનર્મોહમાસક્તસ્તત્ર તત્ર સહસ્રધા। પુત્રેષુ રાજ્યદારેષુ પૌત્રેષ્વપિ ચ બન્ધુષુ
તો પછી, જે માણસ મોહમાં બંધાયેલો છે, અને પુત્ર, રાજ્ય, પત્ની, પૌત્ર અને સગાંમાં હજારો રીતે જોડાયેલો છે, એનું શું?
સંશયે તુ મહત્યસ્મિન્કિં નુ મે ક્ષમમુત્તરમ્। વિનાશં હ્યેવ પશ્યામિ કુરૂણામનુચિન્તતયન્
આટલી મોટી અનિશ્ચિતતા વચ્ચે, મને શું યોગ્ય જવાબ આપવો? હું તો કુરુઓનો વિનાશ જ જોઈ રહ્યો છું.
દ્યૂતપ્રમુખમાભાતિ કુરૂણાં વ્યસનં મહત્। મન્દેનૈશ્વર્યકામેન લોભાત્પાપમિદં કૃતમ્
કુરુઓનું મોટું દુ:ખ તો જ્યુના રમતમાં શરૂ થયું; આ દુ:ખ તો કોઈ મૂર્ખે, સત્તાની લાલચમાં, કરી નાખ્યું.
મન્યે પર્યાયધર્મોઽયં કાલસ્યાત્યન્તગામિનઃ। ચક્રે પ્રધિરિવાસક્તો નાસ્ય શક્યં પલાયિતુમ્
મને લાગે છે કે આ તો સમયનો ફરી ફરી આવતો નિયમ છે, જે અટકતો નથી; જેમ ચક્ર કાદવમાં ફસાઈ જાય, તેમ એમાંથી બચી શકાતું નથી.
કિં નુ કુર્યાં કથં કુર્યાં ક્વ નુ ગચ્છામિ સઞ્જય । એતે નશ્યન્તિ કુરવો મન્દાઃ કાલવશં ગતાઃ
હું શું કરું, કેવી રીતે કરું, ક્યાં જાઉં, સંજય? આ મૂર્ખ કુરુઓ તો સમયના વશમાં આવીને નાશ પામી રહ્યા છે.
અવશોઽહં તદા તાત પુત્રાણાં નિહતે શતે। શ્રોષ્યામિ નિનદં સ્ત્રીણાં કથં માં મરણં સ્પૃશેત્
ત્યારે હું તો લાચાર થઈ જઈશ, જ્યારે મારા સો પુત્રો મરી જશે; સ્ત્રીઓના રડવાનો અવાજ સાંભળવું પડશે—મૃત્યુ મને કેમ ન સ્પર્શે?
યથા નિદાઘે જ્વલનઃ સમદ્ધો દહેત્કક્ષં વાયુના ચોદ્યમાનઃ । ગદાહસ્તઃ પાણ્ડવો વૈ તથૈવ હન્તા મદીયાન્સહિતોઽર્જુનેન
જેમ ઉનાળામાં હવા ફૂંકે તો આગ સૂકા ઘાસને બળી નાખે છે, તેમ ગદાધારી પાંડવ, અર્જુન સાથે, મારા લોકોને મારશે.
યસ્ય વૈ નાનૃતા વાચઃ કદાચિદનુશુશ્રુમ । ત્રૈલોક્યમપિ તસ્ય સ્યાદ્યોદ્ધા યસ્ય ધનઞ્જયઃ
જેણે ક્યારેય અસત્ય બોલ્યું નથી, એના માટે—even ત્રણેય લોક પણ તેના થઈ જાય, જો ધનંજય તેના યોદ્ધા હોય.
તસ્યૈવ ચ ન પશ્યામિ યુધિ ગાણ્ડીવધન્વનઃ। અનિશં ચિન્તયાનોઽપિ યઃ પ્રતીયાદ્રથેન તમ્
ગાંડીવધારીના યુદ્ધમાં હું કોઈને જોઈ શકતો નથી, જે તેના રથ સામે ટકી શકે—even સતત વિચાર કરું તો પણ.
અસ્યતઃ કર્ણિનાલીકાન્માર્ગણાન્હૃદયચ્છિદઃ। પ્રત્યેતા ન સમઃ કશ્ચિદ્યુધિ ગાણ્ડીવધન્વનઃ
ગાંડીવધારીના યુદ્ધમાં, જેની તીક્ષ્ણ બાણ હૃદયને છિદે છે, એના સમાન કોઈ નથી.
દ્રોણાકર્ણૌ પ્રતીયાતાં યદિ વીરૌ નરર્ષભૌ । કૃતાસ્ત્રૌ બલિનાં શ્રેષ્ઠૌ સમરેષ્વપરાજિતૌ
જો દ્રોણ અને કર્ણ, બંને શક્તિશાળી અને શસ્ત્રવિદ્યા માં પારંગત, બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ અને યુદ્ધમાં અપરાજિત, સાથે મળીને આગળ વધે—
મહાન્સ્યાત્સંશયો લોકે ન ત્વસ્તિ વિજયો મમ। ઘૃણી કર્ણઃ પ્રમાદી ચ આચાર્યઃ સ્થવિરો ગુરુઃ
તો દુનિયામાં મોટો સંશય ઊભો થાય, પણ મારા માટે તો વિજય શક્ય નથી. કર્ણ અહંकारी અને બેફિકર છે, જ્યારે આચાર્ય વૃદ્ધ અને માન્ય છે.
સમર્થો બલવાન્પાર્થો દૃઢધન્વા જિતક્લમઃ । ભવેત્સુતુમુલં યુદ્ધં સર્વશોઽપ્યપરાજયઃ
પાર્થ સમર્થ અને શક્તિશાળી છે, ધનુષ પર દૃઢ છે, યુદ્ધમાં થાકે નહીં; યુદ્ધ ખૂબ જ ભયાનક થશે, અને તે દરેક રીતે અપરાજિત છે.
સર્વે હ્યસ્ત્રવિદઃ શૂરાઃ સર્વે પ્રાપ્તા મહદ્યશઃ । અપિ સર્વામરૈશ્વર્યં ત્યજેયુર્ન પુનર્જયમ્
બધા શસ્ત્રવિદ્યા જાણે છે, બધા શૂરવીર છે, બધા મહાન યશ પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યા છે; પણ તેઓ દેવતાઓનું રાજ્ય પણ છોડી દે, પણ પરાજય ક્યારેય સ્વીકારે નહીં.
વધે નૂનં ભવેચ્છાન્તિસ્તયોર્વા ફાલ્ગુનસ્ય ચ। ન તુ હન્તાર્જુનસ્યાસ્તિ જેતા ચાસ્ય ન વિદ્યતે
માત્ર તેમના મૃત્યુમાં, અથવા કદાચ ફાલ્ગુનના મૃત્યુમાં, શાંતિ મળી શકે; પણ અર્જુનને મારવી શક્ય નથી, અને તેને જીતે એવો કોઈ નથી.
મન્યુસ્તસ્ય કથં શામ્યેન્મન્દાન્પ્રતિ ય ઉત્થિતઃ । અન્યેઽપ્યસ્ત્રાણિ જાનન્તિ જીયન્તે ચ જયન્તિ ચ। એકાન્તવિજયસ્ત્વેવ શ્રૂયતે ફાલ્ગુનસ્ય હ
તેનો ક્રોધ, જે મૂર્ખો સામે ઉઠ્યો છે, કેવી રીતે શાંત થાય? બીજા પણ શસ્ત્રો જાણે છે, અને ક્યારેક જીતે, ક્યારેક હારે; પણ ફાલ્ગુન તો હંમેશા વિજયી છે, એવું સાંભળ્યું છે.
ત્રયસ્ત્રિંશત્સમાહૂય ખાણ્ડવેઽગ્નિમતર્પયત્। જિગાય ચ સુરાન્સર્વાન્નાસ્ય વિદ્મઃ પરાજયમ્
તે ત્રેતીસ દેવતાઓને બોલાવી, ખાંડવમાં અગ્નિને તૃપ્ત કર્યો; બધા દેવતાઓને જીત્યો—અમે તેના પરાજય વિશે કશું જાણતા નથી.
યસ્ય યન્તા હૃષીકેશઃ શીલવૃત્તસમો યુધિ। ધ્રુવસ્તસ્ય જયસ્તાત યથેન્દ્રસ્ય જયસ્તથા
જેનો રથચાલક હૃષીકેશ છે, જે યુદ્ધમાં શીલ અને વર્તનથી સમાન છે—તેની વિજય નિશ્ચિત છે, પિતા, જેમ ઇન્દ્રની વિજય નિશ્ચિત છે.
કૃષ્ણાવેકરથે યત્તાવધિજ્યં ગાણ્ડિવં ધનુઃ। યુગપત્રીણિ તેજાંસિ સમેતાન્યનુશુશ્રુમ
જ્યારે કૃષ્ણ અને તે એક જ રથ પર હોય, અને ગાંડીવ ધનુષ તણાયેલું હોય, ત્યારે બધા શક્તિઓ એકસાથે ભેગી થાય છે, એવું સાંભળ્યું છે.
નૈવાસ્તિ નો ધનુસ્તદૃઙ્વ યોદ્ધા ન ચ સારથિઃ । તચ્ચ મન્દા ન જાનન્તિ દુર્યોધનવશાનુગાઃ
અમારી પાસે એવું ધનુષ નથી, એવો યોદ્ધા નથી, એવો રથચાલક પણ નથી; અને દુર્યોધનના વશમાં રહેલા મૂર્ખો આ વાત સમજતા નથી.
શેષયેદશનિર્દીપ્તો વિપતન્મૂર્ધ્નિ સઞ્જય। ન તુ શેષં શરાસ્તાત કુર્યુરસ્તાઃ કિરીટિના
સંજય, જો બિનઇંધણથી સળગતી અગ્નિ પડતી માથા પર રહી જાય, તો પણ, પિતા, કિરિટધારીના તીરસોથી કોઈ અવશેષ રહેતું નથી.
અપિ ચાસ્યન્નિવાભાતિ નિઘ્નન્નિવ ધનઞ્જયઃ । ઉદ્ધરન્નિવ કાયેભ્યઃ શિરાંસિ શરવૃષ્ટિભિઃ
ધનંજય તો એવું લાગે છે કે જાણે તે ખાઈ રહ્યો છે, જાણે મારતો છે, જાણે તીરોની વરસાદથી શરીર પરથી માથા ઉંચકીને લઈ જાય છે.
અપિ બાણમયં તેજઃ પ્રદીપ્તમિવ સર્વતઃ । ગાણ્ડીવોત્થં દહેતાજૌ પુત્રાણાં મમ વાહિની
ગાંડીવમાંથી ઉદ્ભવેલી તીરોની જ્વાળાઓ, જાણે દરેક બાજુથી, યુદ્ધમાં મારા પુત્રોની સેના ભભૂકીને ભસ્મ કરી શકે છે.
અપિ સા રથઘોષેણ ભયાર્તા સવ્યસાચિનઃ । વિત્રસ્તા બહુધા સેના ભારતી પ્રતિભાતિ મે
મને તો એવું લાગે છે કે સવ્યસાચીના રથના ઘોષથી, ભયથી પીડાયેલી, ભારતીઓની સેના અનેક રીતે ડરી ગઈ છે.
યથા કક્ષં મહાનગ્નિઃ પ્રદહેત્સર્વતશ્ચરન્। મહાર્ચિરનિલોદ્ધૂતસ્તદ્વદ્ધક્ષ્યતિ મામકાન્
જેમ પવનથી ફૂંકાયેલી મોટી અગ્નિ, બાજુઓમાં જંગલને બળી જાય છે, તેમ તે મારા લોકોનો નાશ કરશે.
યદોદ્વમન્નિશિતાન્બાણસઙ્ઘાં- સ્તાનાતતાયી સમરે કિરીટી। સૃષ્ટોઽન્તકઃ સર્વહરો વિધાત્રા યથા ભવેત્તદ્વદપારણીયઃ
જ્યારે કિરિટધારી, યુદ્ધમાં ભયંકર દુશ્મન, તીક્ષ્ણ તીરોની ઝપટ છોડે છે, ત્યારે તે જાણે વિધાતા દ્વારા સર્વનાશ માટે સર્જાયેલ મૃત્યુ બની જાય છે.
યદા હયભીક્ષ્ણં સુબુહૂન્પ્રકારાન્ શ્રોતાસ્મિ તાનાવસથે કુરૂણામ્। તેષાં સમન્તાચ્ચ તથા રણાગ્રે ક્ષયઃ કિલાયં ભરતાનુપૈતિ
જ્યારે તે વારંવાર ઘોડાંને અનેક રીતે દોડાવે છે, ત્યારે હું સાંભળું છું કે, કુરુઓના શિબિર અને યુદ્ધના મથાળે, ભારતીઓ પર વિનાશ આવતો હોય છે.
યથૈવ પાણ્ડવાઃ સર્વે પરાક્રાન્તા જિગીષવઃ। તથૌભિસરાસ્તેષાં ત્યક્તાત્માનો જયે ધૃતાઃ
જેમ બધા પાંડવોં પરાક્રમી અને વિજય માટે ઉત્સુક છે, તેમ તેમના સહાયકો પણ, પોતાનું જીવન છોડીને, વિજય માટે દૃઢ છે.
......હિ પરાક્રાન્તાનાચક્ષીથાઃ પરાન્મમ। પાઞ્ચાલાન્કેકયાન્મત્સ્યાન્માગધાન્વત્સભૂમિપાન્
તમે મારા વિરોધીઓની બહાદુરી જોઈ છે — પાંચાલ, કેકય, મત્સ્ય, મગધ અને વત્સના રાજાઓ.
યશ્ચ સેન્દ્રાનિમાઁલ્લોકાનિચ્છન્કુર્યાદ્વશે બલી। સ સ્રષ્ટા જગતઃ કૃષ્ણઃ પાણ્ડવાનાં જયે ધૃતઃ
જે શક્તિશાળી હોવા છતાં ઈન્દ્ર સહિત આ બધાં લોકોએ પોતાના કાબૂમાં લાવવા ઈચ્છે છે, એ જ જગતના સર્જનહાર કૃષ્ણ છે, જે પાંડવોની જીત માટે પ્રતિજ્ઞાબદ્ધ છે.