સઞ્જયાચક્ષ્વ મે શૂરં ભીમસેનમમર્ષણમ્ । .......... યેઽહં યત્તેન રિપુઘાતિના । ..... સર્વે પુત્રાઃ મમ મનસ્વિના
સંજય, મને એ શક્તિશાળી, અડગ ભીમસેન વિશે કહો, જેના દુશ્મનને નાશ કરનાર બળથી મારા બધા પુત્રો ભયભીત છે.
યેન ભીમબલા યક્ષા રાક્ષસાશ્ચ પુરા હતાઃ। કથં તસ્ય રણે વેગં માનુષઃ પ્રસહિષ્યતિ
જેના બળે પહેલા યક્ષો અને રાક્ષસો માર્યા ગયા હતા, તેની યુદ્ધની તીવ્રતાને કોઈ માનવી કેવી રીતે સહન કરી શકે?
ન સ જાતુ વશે તસ્થૌ મમ બાલ્યેઽપિ સઞ્જય । કિં પુનર્મમ દુષ્પુત્રૈઃ ક્લિષ્ટઃ સંપ્રતિ પાણ્ડવઃ
સંજય, બાળપણમાં પણ એ કદી મારા વશમાં રહ્યો નહોતો; હવે તો મારા દુષ્ટ પુત્રોથી પીડાયેલી એ પાંડવ તો ક્યાંથી વશ થવાનો?
નિષ્ઠુરો રોષણોઽત્યર્થં ભજ્યેતાપિ ન સંનમેત્। તિર્યક્પ્રેક્ષીં સંહતભ્રૂઃ કથં શામ્યેદ્વૃકોદરઃ
એ અત્યંત કઠોર અને ક્રોધી છે, તૂટે તો તૂટે પણ વળે નહીં; તિર્યક નજર અને ભૃકુટિ ભીંચી રાખે છે, તો વ્રુકોદર કેવી રીતે શાંત થાય?
શૂરસ્તથાઽપ્રતિબલો ગૌરસ્તાલ ઇવોન્નતઃ। પ્રમાણતો ભીમસેનઃ પ્રાદેશેનાધિકોઽર્જુનાત્
એ પરાક્રમી છે, બળમાં અપ્રતિમ છે, ઊંચાઈમાં તાડના વૃક્ષ જેવો છે; ભીમસેન કદમાં અર્જુનથી એક વિસે વધુ છે.
જવેન વાજિનોઽત્યેતિ બલેનાન્ત્યેતિ કુઞ્જરાન્ । અવ્યક્તજલ્પી મધ્વક્ષો મધ્યમઃ પાણ્ડવો બલી
ઝડપમાં ઘોડાઓને પછાડી દે છે, બળમાં હાથીઓને હરાવી દે છે; બોલવામાં થોડો અસ્પષ્ટ, મધુર આંખો ધરાવતો, પાંડવોમાં મધ્યમ અને બળવાન છે.
ઇતિ બાલ્યે શ્રુતઃ પૂર્વં મયા વ્યાસમુખાત્પુરા। રૂપતો વીર્યતશ્ચૈવ યાથાતથ્યેન પાણ્ડવઃ
બાળપણમાં મેં વ્યાસજીના મુખેથી પાંડવના સાચા રૂપ અને પરાક્રમ વિશે સાંભળ્યું હતું.
આયસેન સ દણ્ડેન રથન્નાગાન્નરાન્હયાન્। હનિષ્યતિ રણે ક્રુદ્ધો રૌદ્રઃ ક્રૂરપરાક્રમઃ
યુદ્ધમાં એ ભયાનક યોદ્ધા પોતાના લોખંડની ગદા વડે રથ, હાથી, માણસ અને ઘોડા—allને ક્રોધથી ચકનાચૂર કરી નાખશે.
અમર્ષી નિત્યસંરબ્ધો ભીમઃ પ્રહરતાં વરઃ। મયા તાત પ્રતીપાનિ કુર્વન્પૂર્વં વિમાનિતઃ
ભીમ હંમેશા ઉગ્ર અને અડગ છે, યુદ્ધકલા માં શ્રેષ્ઠ છે; એક વખત મેં તેને વિરોધ કરતાં અપમાનિત કર્યો હતો.
નિષ્કર્ણામાયસીં સ્થૂલાં સુપાર્શ્વાં કાઞ્ચનીં ગદામ્ । શતઘ્નીં શતનિર્હાદાં કથં શક્ષ્યન્તિ મે સુતાઃ
મારા પુત્રો તેની ભારે, જાડા લોખંડની, પહોળી, સોનાની ગદા, જે સો વિધ્વંસકની જેમ ગર્જે છે, તેનો સામનો કેવી રીતે કરશે?
અપારમપ્લવાગાધં સમુદ્રં શરવેધનમ્ । ભીમસેનમયં દુર્ગં તાત મન્દાસ્તિતીર્ષવઃ
ભીમસેન જેવું દુર્ગ તો બાણોથી ભરેલું, પાર ન પામે એવું, ગહન સમુદ્ર છે, જેને મૂર્ખ લોકો ઓળંગવાની ઈચ્છા રાખે છે.
ક્રોશતો મે ન શ્રૃણ્વન્તિ બાલાઃ પણ્ડિતમાનિનઃ । વિષમં ન હિ મન્યન્તે પ્રાપતં મધુદર્શિનઃ
મારા પુત્રો, હું કેટલાય બોલું છતાં, પોતાને જ બુદ્ધિશાળી માને છે અને મારી વાત સાંભળતા નથી; મધમસ્ત નજરે જોયે છે, એટલે ખતરાને સમજતા નથી.
સંયુગે યે ગમિષ્યન્તિ નરરૂપેણ મૃત્યુના। નિયતં ચોદિતા ધાત્રા સિંહેનેવ મહામૃગાઃ
યુદ્ધમાં જવા વાળા મારા પુત્રો તો જાણે માનવ રૂપે મૃત્યુ તરફ જઇ રહ્યા છે; એ બધું વિધાતાએ નક્કી કર્યું છે, જેમ સિંહ મોટા પ્રાણીઓને હાંકે છે.
શૈક્યાં તાત ચતુષ્કિષ્કું ષડશ્રિમમિતૌજસમ્। પ્રહિતાં દુઃખસંસ્પર્શાં કથં શક્ષ્યન્તિ મે સુતાઃ
પિતા, શિખંડીની ચાર ધારવાળી, છ ધારવાળી, ભયાનક અને દુઃખ આપનારી ભાલાની સામે મારા પુત્રો કેવી રીતે ટકી શકે?
ગદાં ભ્રામયતસ્તસ્ય ભિન્દતો હસ્તિમસ્તકાન્। સૃક્કિણી લેલિહાનસ્ય બાષ્પમુત્સૃજતો મુહુઃ
જ્યારે તે પોતાની ગદા ફરકાવતો હતો, હાથીઓના માથા ફોડી નાખતો, વારંવાર હોઠ ચાટતો અને આંખોમાંથી આંસુ વહાવતો હતો,
ઉદ્દિશ્ય નાગાન્પતતઃ કુર્વતો ભૈરવાન્રવાન્। પ્રતીપં પતતો મત્તાન્કુઞ્જરાન્પ્રતિ ગર્જતઃ
હાથીઓને નિશાન બનાવીને દોડી આવતો, ભયાનક ગર્જના કરતો, ઉગ્ર અને ઉન્મત્ત હાથીઓ સામે જઇને જવાબમાં ગર્જના કરતો,
વિગાહ્ય રથમાર્ગેષુ વરાનુદ્દિશ્ય નિઘ્નતઃ । અગ્નેઃ પ્રજ્વલિતસ્યેવ અપિ મુચ્યેત મે પ્રજા
રથોની પાંખી વચ્ચે ઘૂસી, શ્રેષ્ઠ યુદ્ધવીરોને મારતો, એવું લાગતું કે મારી પ્રજાએ જાણે પ્રજ્વલિત અગ્નિમાંથી બચી શકે તેમ નથી.
વીથીં કુર્વન્મહાબાહુર્દ્રાવયન્મમ વાહિનીમ્ । નૃત્યન્નિવ ગદાપાણિર્યુગાન્તં દર્શયિષ્યતિ
મજબૂત ભુજાવાળો, ગદાધારી, મારી સેના ફાટવી નાખે એવી વાટ કાઢતો, જાણે યુગના અંતનો નૃત્ય કરતો હોય એમ બધાને વિખેરી નાખશે.
પ્રભિન્ન ઇવ માતઙ્ગઃ પ્રભઞ્જન્પુષ્પિતાન્દ્રુમાન્। પ્રવેક્ષ્યતિ રણે સેનાં પુત્રાણાં મે વૃકોદરઃ
જેમ ઉગ્ર હાથી ફૂલેલા વૃક્ષોને તોડે છે, તેમ વૃકોદર મારા પુત્રોની સેના વચ્ચે યુદ્ધમાં ઘૂસી જશે.
કુર્વન્રથાન્વિપુરુષાન્વિસારથિહયધ્વજાન્ । આરુજન્પુરુષવ્યાઘ્રો રથિનઃ સાદિનસ્તથા
માણસોમાં વાઘ સમો તે, રથ, શક્તિશાળી યુદ્ધવીરો, રથચાલકો, ઘોડા અને ધ્વજાઓ બધાને તોડી નાખશે, રથસ્વારો અને ઘોડેસ્વારોને પણ ફાડી નાખશે.
ગઙ્ગાવેગ ઇવાનૂપાંસ્તીરજાન્વિવિધાન્દ્રુમાન્। પ્રભઙ્ક્ષ્યતિ રણે સેનાં પુત્રાણાં મમ સઞ્જય
સંજય, જેમ ગંગાની પ્રચંડ લહેર કિનારાના અનેક વૃક્ષો અને પટને તોડી નાખે છે, તેમ તે યુદ્ધમાં મારા પુત્રોની સેના તોડી નાખશે.
વધં નૂનં ગમિષ્યન્તિ ભીમસેનભયાર્દિતાઃ । મમ પુત્રાશ્ચ ભૃત્યાશ્ચ રાજાનશ્ચૈવ સઞ્જય
ભીમસેનના ભયથી મારા પુત્રો, ભૃત્યો અને રાજાઓ, સંજય, ચોક્કસપણે મૃત્યુ પામશે.
યેન રાજા મહાવીર્યઃ પ્રવિશ્યાન્તઃપુરં પુરા। વાસુદેવસહાયેન જરાસન્ધો નિપાતિતઃ
જેના દ્વારા કદીકાળે, વસુદેવની સાથે, મહાવીર રાજા જરાસંધને પોતાના મહેલમાં જ મારો હતો,
કૃત્સ્નેયં પૃથિવી દેવી જરાસન્ધેન ધીમતા। માગધેન્દ્રેણ બલિના વશે કૃત્વા પ્રતાપિતા
આ આખી ધરતી, દેવી, બુદ્ધિશાળી અને શક્તિશાળી માગધ રાજા જરાસંધના વશમાં આવી દુઃખી થઈ હતી.
ભીષ્મપ્રતાપાત્કુરવો નયેનાન્ધકવૃષ્ણયઃ । યન્ન તસ્ય વશે જગ્મુઃ કેવલં દૈવમેવ તત્
ભીષ્મની પરાક્રમ, નીતિ અને અંધક-વૃષ્ણિઓના કારણે જ તેઓ તેના વશમાં ગયા નહીં; એ બધું માત્ર દૈવના કારણે થયું.
સ ગત્વા પાણ્ડુપુત્રેણ તરસા બાહુશાલિના। અનાયુધેન વીરેણ નિહતઃ કિં તતોઽધિકમ્
તે જરાસંધને પાંડુપુત્રે, મજબૂત ભુજાવાળા અને ઝડપી, નિઃશસ્ત્ર રહીને પણ માર્યો—આથી વધારે શું હોઈ શકે?
દીર્ઘકાલસમાસક્તં વિશમાશીવિષો યથા। સ મોક્ષ્યતિ રણે તેજઃ પુત્રેષુ મમ સઞ્જય
જેમ ઝેરી સાપ લાંબા સમયથી ઝેર દબાવી રાખે છે, તેમ તે યુદ્ધમાં મારા પુત્રો પર પોતાનું તેજ છોડી દેશે, સંજય.
મહેન્દ્ર ઇવ વજ્રેણ દાનવાન્દેવસત્તમઃ । ભીમસેનો ગદાપાણિઃ સૂદયિષ્યતિ મે સુતાન્
જેમ મહેન્દ્રે વજ્રથી દાનવોનો વિનાશ કર્યો, તેમ ભીમસેન ગદાધારી બની મારા પુત્રોને સંહારશે.
અવિષહ્યમનાવાર્યં તીવ્રવેગપરાક્રમમ્ । પશ્યામીવાતિતામ્રાક્ષમાપતન્તં વૃકોદરમ્
જેને રોકી શકાય નહીં, અટકાવી શકાય નહીં, જેનો જોર અને ઝડપ ભયાનક છે, એવા લાલ આંખવાળા વૃકોદરને હું અમારી સામે દોડી આવતો જોઈ રહ્યો છું.
અગદસ્યાપ્યધનુષો વિરથસ્ય વિવર્મણઃ । બાહુભ્યાં યુધ્યમાનસ્ય કસ્તિષ્ઠેદગ્રતઃ પુમાન્
જેને કોઈ ઘા લાગ્યો નથી, હાથમાં ધનુષ્ય નથી, રથ નથી, કવચ નથી, અને માત્ર હાથથી લડી રહ્યો છે—એના સામે કોણ ઊભો રહી શકે?