અમર્ષણશ્ચ કૌન્તેયો દૃઢવૈરશ્ચ પાણ્ડવઃ । અનર્મહાસી સોન્માદસ્તિર્યક્પ્રેક્ષી મહાસ્વનઃ
કુંતીપુત્ર ભીમ અસહ્ય છે, પાંડવ દૃઢ શત્રુતા ધરાવે છે; એ રમતો નથી, ઉગ્ર છે, તિરાડથી જુએ છે અને ભયાનક ગર્જના કરે છે.
મહાવેગો મહોત્સાહો મહાબાહુર્મહાબલઃ। મન્દાનાં મમ પુત્રાણાં યુદ્ધેનાન્તં કરિષ્યતિ
એ ઝડપથી ચાલે છે, ઉત્સાહી છે, મહાબાહુ છે અને અત્યંત બળવાન છે; એ મારા મંદબુદ્ધિ પુત્રોનો અંત યુદ્ધમાં લાવી દેશે.
ઉરુગ્રાહગૃહીતાનાં ગદાં બિભ્રદ્વૃકોદરઃ। કુરૂણામૃષભો યુદ્ધે દણ્ડપાણિરિવાન્તકઃ
વૃકોદર, જે મહાન અહિગ્રહમાંથી ગદા લાવ્યો છે, એ ગદા લઈને, કુરુવંશના વીર, યુદ્ધમાં યમરાજ જેવો ભયાનક બનીને ઊભો રહેશે.
અષ્ટાશ્રિમાયસીં ઘોરાં ગદાં કાઞ્ચનભૂષણામ્ । મનસાહં પ્રપશ્યામિ બ્રહ્મદણ્ડમિવોદ્યતમ્
હું મનમાં જોઉં છું કે તેની આઠ લોખંડની, ભયાનક અને સોનાથી શોભાયમાન ગદાઓ, બ્રહ્મદંડની જેમ ઊંચી ઉઠેલી છે.
યથા મૃગાણાં યૂથેષુ સિંહો જાતબલશ્ચરેત્। મામકેષુ તથા ભીમો બલેષુ વિચરિષ્યતિ
જેમ મૃગોના ટોળામાં જન્મથી જ બળવાન સિંહ ફરતો હોય છે, તેમ ભીમ પણ મારા પુત્રોની સેનામાં ફરશે.
સર્વેષાં મમ પુત્રાણાં સ એકઃ ક્રૂરવિક્રમઃ । બહ્વાશી વિપ્રતીપશ્ચ બાલ્યેપિ રભસઃ સદા
મારા બધા પુત્રોમાં એ એક જ ભયાનક પરાક્રમ ધરાવે છે, બહુ ખાય છે, ઉલટાસીધો છે અને બાળપણથી જ હંમેશા ઉતાવળો રહ્યો છે.
ઉદ્વેપતે મે હૃદયં યે મે દુર્યોધનાદયઃ। બાલ્યેઽપિ તેન યુદ્ધ્યન્તો વારણેનેવ મર્દિતાઃ
મારું મન ધબકતું થાય છે જ્યારે હું યાદ કરું છું કે દુર્યોધન અને બીજા, બાળપણમાં પણ, તેની સામે યુદ્ધ કરતાં, હાથીઓને જેમ દબાવી દેવામાં આવે તેમ, તેના હાથમાં હાર્યા હતા.
તસ્ય વીર્યેણ સંક્લિષ્ટા નિત્યમેવ સુતા મમ। સ એવ હેતુર્ભેદસ્ય ભીમો ભીમપરાક્રમઃ
મારા પુત્રો હંમેશા તેના બળથી પીડાતા આવ્યા છે; ભીમ, જે ભયાનક પરાક્રમી છે, એ જ આ વિખૂટાપણાનું કારણ છે.
ગ્રસમાનમનીકાનિ નરવારણવાજિનામ્। પશ્યામીવાગ્રતો ભીમં ક્રોધમૂર્છિતમાહવે
મને તો યુદ્ધના મેદાનમાં ભીમ ક્રોધથી ભરેલો, માણસો, હાથીઓ અને ઘોડાઓની પાંખો ચીરતો, સામે ઊભો હોય તેમ દેખાય છે.
અસ્ત્રે દ્રોણાર્જુનસમં વાયુવેગસમં જવે। મહેશ્વરસમં ક્રોધે કો હન્યાદ્ભીમમાહવે
યુદ્ધમાં શસ્ત્રવિદ્યામાં દ્રોણ અને અર્જુન જેટલો, ઝડપમાં પવન જેવો અને ક્રોધમાં મહાદેવ જેવો ભીમને કોણ મારી શકે?
સઞ્જયાચક્ષ્વ મે શૂરં ભીમસેનમમર્ષણમ્ । .......... યેઽહં યત્તેન રિપુઘાતિના । ..... સર્વે પુત્રાઃ મમ મનસ્વિના
સંજય, મને એ શક્તિશાળી, અડગ ભીમસેન વિશે કહો, જેના દુશ્મનને નાશ કરનાર બળથી મારા બધા પુત્રો ભયભીત છે.
યેન ભીમબલા યક્ષા રાક્ષસાશ્ચ પુરા હતાઃ। કથં તસ્ય રણે વેગં માનુષઃ પ્રસહિષ્યતિ
જેના બળે પહેલા યક્ષો અને રાક્ષસો માર્યા ગયા હતા, તેની યુદ્ધની તીવ્રતાને કોઈ માનવી કેવી રીતે સહન કરી શકે?
ન સ જાતુ વશે તસ્થૌ મમ બાલ્યેઽપિ સઞ્જય । કિં પુનર્મમ દુષ્પુત્રૈઃ ક્લિષ્ટઃ સંપ્રતિ પાણ્ડવઃ
સંજય, બાળપણમાં પણ એ કદી મારા વશમાં રહ્યો નહોતો; હવે તો મારા દુષ્ટ પુત્રોથી પીડાયેલી એ પાંડવ તો ક્યાંથી વશ થવાનો?
નિષ્ઠુરો રોષણોઽત્યર્થં ભજ્યેતાપિ ન સંનમેત્। તિર્યક્પ્રેક્ષીં સંહતભ્રૂઃ કથં શામ્યેદ્વૃકોદરઃ
એ અત્યંત કઠોર અને ક્રોધી છે, તૂટે તો તૂટે પણ વળે નહીં; તિર્યક નજર અને ભૃકુટિ ભીંચી રાખે છે, તો વ્રુકોદર કેવી રીતે શાંત થાય?
શૂરસ્તથાઽપ્રતિબલો ગૌરસ્તાલ ઇવોન્નતઃ। પ્રમાણતો ભીમસેનઃ પ્રાદેશેનાધિકોઽર્જુનાત્
એ પરાક્રમી છે, બળમાં અપ્રતિમ છે, ઊંચાઈમાં તાડના વૃક્ષ જેવો છે; ભીમસેન કદમાં અર્જુનથી એક વિસે વધુ છે.
જવેન વાજિનોઽત્યેતિ બલેનાન્ત્યેતિ કુઞ્જરાન્ । અવ્યક્તજલ્પી મધ્વક્ષો મધ્યમઃ પાણ્ડવો બલી
ઝડપમાં ઘોડાઓને પછાડી દે છે, બળમાં હાથીઓને હરાવી દે છે; બોલવામાં થોડો અસ્પષ્ટ, મધુર આંખો ધરાવતો, પાંડવોમાં મધ્યમ અને બળવાન છે.
ઇતિ બાલ્યે શ્રુતઃ પૂર્વં મયા વ્યાસમુખાત્પુરા। રૂપતો વીર્યતશ્ચૈવ યાથાતથ્યેન પાણ્ડવઃ
બાળપણમાં મેં વ્યાસજીના મુખેથી પાંડવના સાચા રૂપ અને પરાક્રમ વિશે સાંભળ્યું હતું.
આયસેન સ દણ્ડેન રથન્નાગાન્નરાન્હયાન્। હનિષ્યતિ રણે ક્રુદ્ધો રૌદ્રઃ ક્રૂરપરાક્રમઃ
યુદ્ધમાં એ ભયાનક યોદ્ધા પોતાના લોખંડની ગદા વડે રથ, હાથી, માણસ અને ઘોડા—allને ક્રોધથી ચકનાચૂર કરી નાખશે.
અમર્ષી નિત્યસંરબ્ધો ભીમઃ પ્રહરતાં વરઃ। મયા તાત પ્રતીપાનિ કુર્વન્પૂર્વં વિમાનિતઃ
ભીમ હંમેશા ઉગ્ર અને અડગ છે, યુદ્ધકલા માં શ્રેષ્ઠ છે; એક વખત મેં તેને વિરોધ કરતાં અપમાનિત કર્યો હતો.
નિષ્કર્ણામાયસીં સ્થૂલાં સુપાર્શ્વાં કાઞ્ચનીં ગદામ્ । શતઘ્નીં શતનિર્હાદાં કથં શક્ષ્યન્તિ મે સુતાઃ
મારા પુત્રો તેની ભારે, જાડા લોખંડની, પહોળી, સોનાની ગદા, જે સો વિધ્વંસકની જેમ ગર્જે છે, તેનો સામનો કેવી રીતે કરશે?
અપારમપ્લવાગાધં સમુદ્રં શરવેધનમ્ । ભીમસેનમયં દુર્ગં તાત મન્દાસ્તિતીર્ષવઃ
ભીમસેન જેવું દુર્ગ તો બાણોથી ભરેલું, પાર ન પામે એવું, ગહન સમુદ્ર છે, જેને મૂર્ખ લોકો ઓળંગવાની ઈચ્છા રાખે છે.
ક્રોશતો મે ન શ્રૃણ્વન્તિ બાલાઃ પણ્ડિતમાનિનઃ । વિષમં ન હિ મન્યન્તે પ્રાપતં મધુદર્શિનઃ
મારા પુત્રો, હું કેટલાય બોલું છતાં, પોતાને જ બુદ્ધિશાળી માને છે અને મારી વાત સાંભળતા નથી; મધમસ્ત નજરે જોયે છે, એટલે ખતરાને સમજતા નથી.
સંયુગે યે ગમિષ્યન્તિ નરરૂપેણ મૃત્યુના। નિયતં ચોદિતા ધાત્રા સિંહેનેવ મહામૃગાઃ
યુદ્ધમાં જવા વાળા મારા પુત્રો તો જાણે માનવ રૂપે મૃત્યુ તરફ જઇ રહ્યા છે; એ બધું વિધાતાએ નક્કી કર્યું છે, જેમ સિંહ મોટા પ્રાણીઓને હાંકે છે.
શૈક્યાં તાત ચતુષ્કિષ્કું ષડશ્રિમમિતૌજસમ્। પ્રહિતાં દુઃખસંસ્પર્શાં કથં શક્ષ્યન્તિ મે સુતાઃ
પિતા, શિખંડીની ચાર ધારવાળી, છ ધારવાળી, ભયાનક અને દુઃખ આપનારી ભાલાની સામે મારા પુત્રો કેવી રીતે ટકી શકે?
ગદાં ભ્રામયતસ્તસ્ય ભિન્દતો હસ્તિમસ્તકાન્। સૃક્કિણી લેલિહાનસ્ય બાષ્પમુત્સૃજતો મુહુઃ
જ્યારે તે પોતાની ગદા ફરકાવતો હતો, હાથીઓના માથા ફોડી નાખતો, વારંવાર હોઠ ચાટતો અને આંખોમાંથી આંસુ વહાવતો હતો,
ઉદ્દિશ્ય નાગાન્પતતઃ કુર્વતો ભૈરવાન્રવાન્। પ્રતીપં પતતો મત્તાન્કુઞ્જરાન્પ્રતિ ગર્જતઃ
હાથીઓને નિશાન બનાવીને દોડી આવતો, ભયાનક ગર્જના કરતો, ઉગ્ર અને ઉન્મત્ત હાથીઓ સામે જઇને જવાબમાં ગર્જના કરતો,
વિગાહ્ય રથમાર્ગેષુ વરાનુદ્દિશ્ય નિઘ્નતઃ । અગ્નેઃ પ્રજ્વલિતસ્યેવ અપિ મુચ્યેત મે પ્રજા
રથોની પાંખી વચ્ચે ઘૂસી, શ્રેષ્ઠ યુદ્ધવીરોને મારતો, એવું લાગતું કે મારી પ્રજાએ જાણે પ્રજ્વલિત અગ્નિમાંથી બચી શકે તેમ નથી.
વીથીં કુર્વન્મહાબાહુર્દ્રાવયન્મમ વાહિનીમ્ । નૃત્યન્નિવ ગદાપાણિર્યુગાન્તં દર્શયિષ્યતિ
મજબૂત ભુજાવાળો, ગદાધારી, મારી સેના ફાટવી નાખે એવી વાટ કાઢતો, જાણે યુગના અંતનો નૃત્ય કરતો હોય એમ બધાને વિખેરી નાખશે.
પ્રભિન્ન ઇવ માતઙ્ગઃ પ્રભઞ્જન્પુષ્પિતાન્દ્રુમાન્। પ્રવેક્ષ્યતિ રણે સેનાં પુત્રાણાં મે વૃકોદરઃ
જેમ ઉગ્ર હાથી ફૂલેલા વૃક્ષોને તોડે છે, તેમ વૃકોદર મારા પુત્રોની સેના વચ્ચે યુદ્ધમાં ઘૂસી જશે.
કુર્વન્રથાન્વિપુરુષાન્વિસારથિહયધ્વજાન્ । આરુજન્પુરુષવ્યાઘ્રો રથિનઃ સાદિનસ્તથા
માણસોમાં વાઘ સમો તે, રથ, શક્તિશાળી યુદ્ધવીરો, રથચાલકો, ઘોડા અને ધ્વજાઓ બધાને તોડી નાખશે, રથસ્વારો અને ઘોડેસ્વારોને પણ ફાડી નાખશે.