તેન વશ્ચેદિરાજેન પાણ્ડવા અભ્યયુઞ્જત । અક્ષૌહિણ્યા પરિવૃતઃ પાણ્ડવાન્યોભિસંશ્રિતઃ
એ ચેદિ દેશના રાજા સાથે પાંડવો યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યા, તેમના આસપાસ મોટી સેના હતી અને પાંડવો તેમનો આધાર લઈને ઊભા રહ્યા.
યઃ સંશ્રયઃ પાણ્ડવાનાં દેવાનામિવ વાસવઃ। તેન વો વાસુદેવેન પાણ્ડવા અભ્યયુઞ્જત
જે પાંડવોનો આશ્રય છે, જેમ દેવતાઓ માટે ઇન્દ્ર આશ્રય છે—એવા વાસુદેવ સાથે પાંડવો યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યા.
યથા ચેદિપતેર્ભ્રાતા શરભો ભરતર્ષભ। કરકર્ષેણ સહિતસ્તાભ્યાં વસ્તેઽભ્યયુઞ્જત
જેમ ચેદિ રાજાના ભાઈ શરભ અને કરકર્ષ સાથે મળીને એ બંને સાથે જોડાયા અને યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યા.
તારાસન્ધિઃ સહદેવો જયત્સેનશ્ચ તાવુભૌ । યુદ્ધે પ્રતિરથે વીરૌ પાણ્ડવાર્થે વ્યવસ્થિતૌ
તારાસંધિ અને સહદેવ, અને જયત્સેન—આ બંને યુદ્ધમાં સામસામે લડવા તૈયાર એવા શૂરવીર પાંડવોના પક્ષે ઊભા રહ્યા.
દ્રુપદશ્ચ મહાતેજા બલેન મહતા વૃતઃ। ત્યક્તાત્મા પાણ્ડવાર્થાય સોત્સ્યમાનો વ્યવસ્થિતઃ
અને મહા તેજસ્વી દ્રુપદ પણ મોટી સેના સાથે પાંડવો માટે પોતાનું જીવન ત્યજીને યુદ્ધ માટે તૈયાર ઊભા રહ્યા.
એતે ચાન્યે ચ બહવઃ પ્રાચ્યોદીચ્યા મહીક્ષિતઃ। શતશો યાનુપાશ્રિતા ધર્મરાજો વ્યવસ્થિતઃ
આ ઉપરાંત પૂર્વ અને ઉત્તર તરફના અનેક રાજાઓ, અને હજારો રાજાઓ ધર્મરાજના પક્ષે જોડાયા છે અને યુદ્ધ માટે ઊભા છે.
સર્વ એતે મહોત્સાહા યે ત્વયા પરિકીર્તિતાઃ। એકતસ્ત્વેવ તે સર્વે સમેતા ભીમ એકતઃ
તમે જે બધા મહોત્સાહી યુધ્ધાઓના નામ લીધા, એ બધા એક તરફ ભેગા થાય અને બીજીતરફ માત્ર ભીમ રહે તો પણ...
ભીમસેનાદ્ધિ મે ભૂયો ભયં સઞ્જાયતે મહત્। ક્રુદ્ધાદમર્ષણાત્તાત વ્યાઘ્રાદિવ મહારુરોઃ
મને સૌથી વધુ ડર ભીમસેનથી જ લાગે છે, પિતા, કારણ કે તેનો ગુસ્સો અને અસહ્યતા બહુ જ ભયાનક છે—જેમ વાઘ ગર્જના કરે ત્યારે બીજાં પ્રાણીઓ ડરે તેમ.
જાગર્મિ રાત્રયઃ સર્વા દીર્ઘમુષ્ણં ચ નિઃશ્વસન્। ભીતો વૃકોદરાત્તાત સિંહાત્પશુરિવાપરઃ
હું આખી રાત જાગતો રહું છું, લાંબા અને ગરમ શ્વાસ લઉં છું, પિતા, ભયવશ, કારણ કે વૃકોદરથી મને એ જ ડર લાગે છે જેમ બીજું પ્રાણી સિંહથી ડરે.
ન હિ તસ્ય મહાબાહોઃ શક્રપ્રતિમતેજસઃ। સૈન્યેઽસ્મિન્પ્રતિપશ્યામિ ય એનં વિષહેદ્યુધિ
એ મહાબાહુ અને ઇન્દ્ર જેવી તેજસ્વી શક્તિ ધરાવનાર ભીમ સામે આ સેનામાં કોઈ પણ યુદ્ધમાં ટકી શકે એવો મને દેખાતો નથી.
અમર્ષણશ્ચ કૌન્તેયો દૃઢવૈરશ્ચ પાણ્ડવઃ । અનર્મહાસી સોન્માદસ્તિર્યક્પ્રેક્ષી મહાસ્વનઃ
કુંતીપુત્ર ભીમ અસહ્ય છે, પાંડવ દૃઢ શત્રુતા ધરાવે છે; એ રમતો નથી, ઉગ્ર છે, તિરાડથી જુએ છે અને ભયાનક ગર્જના કરે છે.
મહાવેગો મહોત્સાહો મહાબાહુર્મહાબલઃ। મન્દાનાં મમ પુત્રાણાં યુદ્ધેનાન્તં કરિષ્યતિ
એ ઝડપથી ચાલે છે, ઉત્સાહી છે, મહાબાહુ છે અને અત્યંત બળવાન છે; એ મારા મંદબુદ્ધિ પુત્રોનો અંત યુદ્ધમાં લાવી દેશે.
ઉરુગ્રાહગૃહીતાનાં ગદાં બિભ્રદ્વૃકોદરઃ। કુરૂણામૃષભો યુદ્ધે દણ્ડપાણિરિવાન્તકઃ
વૃકોદર, જે મહાન અહિગ્રહમાંથી ગદા લાવ્યો છે, એ ગદા લઈને, કુરુવંશના વીર, યુદ્ધમાં યમરાજ જેવો ભયાનક બનીને ઊભો રહેશે.
અષ્ટાશ્રિમાયસીં ઘોરાં ગદાં કાઞ્ચનભૂષણામ્ । મનસાહં પ્રપશ્યામિ બ્રહ્મદણ્ડમિવોદ્યતમ્
હું મનમાં જોઉં છું કે તેની આઠ લોખંડની, ભયાનક અને સોનાથી શોભાયમાન ગદાઓ, બ્રહ્મદંડની જેમ ઊંચી ઉઠેલી છે.
યથા મૃગાણાં યૂથેષુ સિંહો જાતબલશ્ચરેત્। મામકેષુ તથા ભીમો બલેષુ વિચરિષ્યતિ
જેમ મૃગોના ટોળામાં જન્મથી જ બળવાન સિંહ ફરતો હોય છે, તેમ ભીમ પણ મારા પુત્રોની સેનામાં ફરશે.
સર્વેષાં મમ પુત્રાણાં સ એકઃ ક્રૂરવિક્રમઃ । બહ્વાશી વિપ્રતીપશ્ચ બાલ્યેપિ રભસઃ સદા
મારા બધા પુત્રોમાં એ એક જ ભયાનક પરાક્રમ ધરાવે છે, બહુ ખાય છે, ઉલટાસીધો છે અને બાળપણથી જ હંમેશા ઉતાવળો રહ્યો છે.
ઉદ્વેપતે મે હૃદયં યે મે દુર્યોધનાદયઃ। બાલ્યેઽપિ તેન યુદ્ધ્યન્તો વારણેનેવ મર્દિતાઃ
મારું મન ધબકતું થાય છે જ્યારે હું યાદ કરું છું કે દુર્યોધન અને બીજા, બાળપણમાં પણ, તેની સામે યુદ્ધ કરતાં, હાથીઓને જેમ દબાવી દેવામાં આવે તેમ, તેના હાથમાં હાર્યા હતા.
તસ્ય વીર્યેણ સંક્લિષ્ટા નિત્યમેવ સુતા મમ। સ એવ હેતુર્ભેદસ્ય ભીમો ભીમપરાક્રમઃ
મારા પુત્રો હંમેશા તેના બળથી પીડાતા આવ્યા છે; ભીમ, જે ભયાનક પરાક્રમી છે, એ જ આ વિખૂટાપણાનું કારણ છે.
ગ્રસમાનમનીકાનિ નરવારણવાજિનામ્। પશ્યામીવાગ્રતો ભીમં ક્રોધમૂર્છિતમાહવે
મને તો યુદ્ધના મેદાનમાં ભીમ ક્રોધથી ભરેલો, માણસો, હાથીઓ અને ઘોડાઓની પાંખો ચીરતો, સામે ઊભો હોય તેમ દેખાય છે.
અસ્ત્રે દ્રોણાર્જુનસમં વાયુવેગસમં જવે। મહેશ્વરસમં ક્રોધે કો હન્યાદ્ભીમમાહવે
યુદ્ધમાં શસ્ત્રવિદ્યામાં દ્રોણ અને અર્જુન જેટલો, ઝડપમાં પવન જેવો અને ક્રોધમાં મહાદેવ જેવો ભીમને કોણ મારી શકે?
સઞ્જયાચક્ષ્વ મે શૂરં ભીમસેનમમર્ષણમ્ । .......... યેઽહં યત્તેન રિપુઘાતિના । ..... સર્વે પુત્રાઃ મમ મનસ્વિના
સંજય, મને એ શક્તિશાળી, અડગ ભીમસેન વિશે કહો, જેના દુશ્મનને નાશ કરનાર બળથી મારા બધા પુત્રો ભયભીત છે.
યેન ભીમબલા યક્ષા રાક્ષસાશ્ચ પુરા હતાઃ। કથં તસ્ય રણે વેગં માનુષઃ પ્રસહિષ્યતિ
જેના બળે પહેલા યક્ષો અને રાક્ષસો માર્યા ગયા હતા, તેની યુદ્ધની તીવ્રતાને કોઈ માનવી કેવી રીતે સહન કરી શકે?
ન સ જાતુ વશે તસ્થૌ મમ બાલ્યેઽપિ સઞ્જય । કિં પુનર્મમ દુષ્પુત્રૈઃ ક્લિષ્ટઃ સંપ્રતિ પાણ્ડવઃ
સંજય, બાળપણમાં પણ એ કદી મારા વશમાં રહ્યો નહોતો; હવે તો મારા દુષ્ટ પુત્રોથી પીડાયેલી એ પાંડવ તો ક્યાંથી વશ થવાનો?
નિષ્ઠુરો રોષણોઽત્યર્થં ભજ્યેતાપિ ન સંનમેત્। તિર્યક્પ્રેક્ષીં સંહતભ્રૂઃ કથં શામ્યેદ્વૃકોદરઃ
એ અત્યંત કઠોર અને ક્રોધી છે, તૂટે તો તૂટે પણ વળે નહીં; તિર્યક નજર અને ભૃકુટિ ભીંચી રાખે છે, તો વ્રુકોદર કેવી રીતે શાંત થાય?
શૂરસ્તથાઽપ્રતિબલો ગૌરસ્તાલ ઇવોન્નતઃ। પ્રમાણતો ભીમસેનઃ પ્રાદેશેનાધિકોઽર્જુનાત્
એ પરાક્રમી છે, બળમાં અપ્રતિમ છે, ઊંચાઈમાં તાડના વૃક્ષ જેવો છે; ભીમસેન કદમાં અર્જુનથી એક વિસે વધુ છે.
જવેન વાજિનોઽત્યેતિ બલેનાન્ત્યેતિ કુઞ્જરાન્ । અવ્યક્તજલ્પી મધ્વક્ષો મધ્યમઃ પાણ્ડવો બલી
ઝડપમાં ઘોડાઓને પછાડી દે છે, બળમાં હાથીઓને હરાવી દે છે; બોલવામાં થોડો અસ્પષ્ટ, મધુર આંખો ધરાવતો, પાંડવોમાં મધ્યમ અને બળવાન છે.
ઇતિ બાલ્યે શ્રુતઃ પૂર્વં મયા વ્યાસમુખાત્પુરા। રૂપતો વીર્યતશ્ચૈવ યાથાતથ્યેન પાણ્ડવઃ
બાળપણમાં મેં વ્યાસજીના મુખેથી પાંડવના સાચા રૂપ અને પરાક્રમ વિશે સાંભળ્યું હતું.
આયસેન સ દણ્ડેન રથન્નાગાન્નરાન્હયાન્। હનિષ્યતિ રણે ક્રુદ્ધો રૌદ્રઃ ક્રૂરપરાક્રમઃ
યુદ્ધમાં એ ભયાનક યોદ્ધા પોતાના લોખંડની ગદા વડે રથ, હાથી, માણસ અને ઘોડા—allને ક્રોધથી ચકનાચૂર કરી નાખશે.
અમર્ષી નિત્યસંરબ્ધો ભીમઃ પ્રહરતાં વરઃ। મયા તાત પ્રતીપાનિ કુર્વન્પૂર્વં વિમાનિતઃ
ભીમ હંમેશા ઉગ્ર અને અડગ છે, યુદ્ધકલા માં શ્રેષ્ઠ છે; એક વખત મેં તેને વિરોધ કરતાં અપમાનિત કર્યો હતો.
નિષ્કર્ણામાયસીં સ્થૂલાં સુપાર્શ્વાં કાઞ્ચનીં ગદામ્ । શતઘ્નીં શતનિર્હાદાં કથં શક્ષ્યન્તિ મે સુતાઃ
મારા પુત્રો તેની ભારે, જાડા લોખંડની, પહોળી, સોનાની ગદા, જે સો વિધ્વંસકની જેમ ગર્જે છે, તેનો સામનો કેવી રીતે કરશે?