પાઞ્ચાલસ્ય સુતા જજ્ઞે દૈવાચ્ચ સ પુનઃ પુમાન્ । સ્ત્રીપુંસીઃ પુરુષવ્યાઘ્ર યઃ સ વેદ ગુણાગુણાન્
પાંચાલપુત્રી, જે દેવકૃપાથી પુરૂષ રૂપે જન્મી, એ પુરુષસિંહ, જે સારા-ખરાબ બધું જાણે છે—
.. કલિઙ્ગાન્સમાપેદે પાઞ્ચાલ્યો યુદ્ધદુર્મદઃ । શિખણ્ડિના વઃ કુરવઃ કૃતાસ્ત્રેણાભ્યયુઞ્જત
જે કલીંગોને વશમાં કરી લીધા, એ પાંચાલના ભયંકર યુદ્ધવીર શિખંડી, શસ્ત્રવિદ્યા ધરાવતો, એના દ્વારા કૌરવોને પડકારવામાં આવ્યા છે.
યં યક્ષઃ પુરુષં ચક્રે ભીષ્મસ્ય નિધનેચ્છયા। મહેષ્વાસેન રૌદ્રેણ પાણ્ડવા અભ્યયુઞ્જત
જેને યક્ષએ ભીષ્મના મૃત્યુની ઇચ્છાથી પુરુષ બનાવી દીધો, એ મહાન અને ભયંકર ધનુર્ધારી સાથે પાંડવો તમારો સામનો કરવા આવ્યા છે.
મહેષ્વાસા રાજપુત્રા ભ્રાતરઃ પઞ્ચ કેકયાઃ। આમુક્તવચાઃ શૂરાસ્તૈશ્ચ વસ્તેઽભ્યયુઞ્જત
પાંચ કૈકય દેશના રાજકુમાર, મહાન ધનુર્ધારી અને વીર, વક્તૃત્વમાં પણ નિપુણ—એમના સહારે પણ પાંડવો તમારો સામનો કરવા આવ્યા છે.
યો દીર્ઘબાહુઃ ક્ષિપ્રાસ્ત્રો ધૃતિમાન્સત્યવિક્રમઃ । તેન વો વૃષ્ણિવીરેણ યુયુધાનેન સઙ્ગરઃ
જે લાંબા હાથવાળો, ઝડપી શસ્ત્ર ચલાવનાર, સ્થિર અને સાચો વીર છે—એ વૃષ્ણિવંશના યુયુધાન સાથે તમારો યુદ્ધ થશે.
ય આસીચ્છરણં કાલે પાણ્ડવાનાં મહાત્મનામ્ । રણે તેન વિરાટેન ભવિતા વઃ સમાગમઃ
જે પાંડવોના દુઃખના સમયમાં તેમનો આશ્રય રહ્યો, એ વિરાટ સાથે યુદ્ધમાં તમારો સામનો થશે.
યઃ સ કાશિપતી રાજા વારાણસ્યાં મહારથઃ । સ તેષામભવદ્યોદ્ધા તેન વસ્તેઽભ્યયુઞ્જત
જે કાશીના રાજા અને વારાણસીના મહારથી છે, એ પણ તેમનો સાથી બનીને, પાંડવો એના સહારે તમારો સામનો કરવા આવ્યા છે.
શિશુભિર્દુર્જયૈઃ સઙ્ખ્યે દ્રૌપદેયૈર્મહાત્મભિઃ । આશીવિષસમસ્પર્શૈઃ પાણ્ડવા અભ્યયઞ્જત
દ્રૌપદીના પુત્રો, મહાન આત્માવાળા અને યુદ્ધમાં અજેય, જેમનો સ્પર્શ પણ ઝેરી સાપ જેવો છે—એમના સહારે પણ પાંડવો તમારો સામનો કરવા આવ્યા છે.
યઃ કૃષ્ણાસદૃશો વીર્યે યુધિષ્ઠિરસમો દમે। તેનાભિમન્યુના સઙ્ખ્યે પાણ્ડવા અભ્યયુઞ્જત
જે કૃષ્ણ જેવી શૂરવીરતા ધરાવે છે અને યુધિષ્ઠિર જેટલી આત્મસંયમ રાખે છે, એ અભિમન્યુના નેતૃત્વમાં પાંડવો યુદ્ધમાં આગળ વધ્યા.
યશ્ચૈવાપ્રતિમો વીર્યે ધૃષ્ટકેતુર્મહાયશાઃ । દુઃસહઃ સમરે ક્રુદ્ધઃ શૈશુપાલિર્મહારથઃ
અને જે શક્તિશાળી અને અપ્રતિમ પરાક્રમ ધરાવનાર ધૃષ્ટકેતુ છે, જેનું નામ દુરદૂર સુધી પ્રસિદ્ધ છે, અને જે રણમાં ગુસ્સે થાય ત્યારે દુશ્મન માટે અસહ્ય બને છે—એ મહારથિ શિશુપાલ પણ હતો.
તેન વશ્ચેદિરાજેન પાણ્ડવા અભ્યયુઞ્જત । અક્ષૌહિણ્યા પરિવૃતઃ પાણ્ડવાન્યોભિસંશ્રિતઃ
એ ચેદિ દેશના રાજા સાથે પાંડવો યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યા, તેમના આસપાસ મોટી સેના હતી અને પાંડવો તેમનો આધાર લઈને ઊભા રહ્યા.
યઃ સંશ્રયઃ પાણ્ડવાનાં દેવાનામિવ વાસવઃ। તેન વો વાસુદેવેન પાણ્ડવા અભ્યયુઞ્જત
જે પાંડવોનો આશ્રય છે, જેમ દેવતાઓ માટે ઇન્દ્ર આશ્રય છે—એવા વાસુદેવ સાથે પાંડવો યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યા.
યથા ચેદિપતેર્ભ્રાતા શરભો ભરતર્ષભ। કરકર્ષેણ સહિતસ્તાભ્યાં વસ્તેઽભ્યયુઞ્જત
જેમ ચેદિ રાજાના ભાઈ શરભ અને કરકર્ષ સાથે મળીને એ બંને સાથે જોડાયા અને યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યા.
તારાસન્ધિઃ સહદેવો જયત્સેનશ્ચ તાવુભૌ । યુદ્ધે પ્રતિરથે વીરૌ પાણ્ડવાર્થે વ્યવસ્થિતૌ
તારાસંધિ અને સહદેવ, અને જયત્સેન—આ બંને યુદ્ધમાં સામસામે લડવા તૈયાર એવા શૂરવીર પાંડવોના પક્ષે ઊભા રહ્યા.
દ્રુપદશ્ચ મહાતેજા બલેન મહતા વૃતઃ। ત્યક્તાત્મા પાણ્ડવાર્થાય સોત્સ્યમાનો વ્યવસ્થિતઃ
અને મહા તેજસ્વી દ્રુપદ પણ મોટી સેના સાથે પાંડવો માટે પોતાનું જીવન ત્યજીને યુદ્ધ માટે તૈયાર ઊભા રહ્યા.
એતે ચાન્યે ચ બહવઃ પ્રાચ્યોદીચ્યા મહીક્ષિતઃ। શતશો યાનુપાશ્રિતા ધર્મરાજો વ્યવસ્થિતઃ
આ ઉપરાંત પૂર્વ અને ઉત્તર તરફના અનેક રાજાઓ, અને હજારો રાજાઓ ધર્મરાજના પક્ષે જોડાયા છે અને યુદ્ધ માટે ઊભા છે.
સર્વ એતે મહોત્સાહા યે ત્વયા પરિકીર્તિતાઃ। એકતસ્ત્વેવ તે સર્વે સમેતા ભીમ એકતઃ
તમે જે બધા મહોત્સાહી યુધ્ધાઓના નામ લીધા, એ બધા એક તરફ ભેગા થાય અને બીજીતરફ માત્ર ભીમ રહે તો પણ...
ભીમસેનાદ્ધિ મે ભૂયો ભયં સઞ્જાયતે મહત્। ક્રુદ્ધાદમર્ષણાત્તાત વ્યાઘ્રાદિવ મહારુરોઃ
મને સૌથી વધુ ડર ભીમસેનથી જ લાગે છે, પિતા, કારણ કે તેનો ગુસ્સો અને અસહ્યતા બહુ જ ભયાનક છે—જેમ વાઘ ગર્જના કરે ત્યારે બીજાં પ્રાણીઓ ડરે તેમ.
જાગર્મિ રાત્રયઃ સર્વા દીર્ઘમુષ્ણં ચ નિઃશ્વસન્। ભીતો વૃકોદરાત્તાત સિંહાત્પશુરિવાપરઃ
હું આખી રાત જાગતો રહું છું, લાંબા અને ગરમ શ્વાસ લઉં છું, પિતા, ભયવશ, કારણ કે વૃકોદરથી મને એ જ ડર લાગે છે જેમ બીજું પ્રાણી સિંહથી ડરે.
ન હિ તસ્ય મહાબાહોઃ શક્રપ્રતિમતેજસઃ। સૈન્યેઽસ્મિન્પ્રતિપશ્યામિ ય એનં વિષહેદ્યુધિ
એ મહાબાહુ અને ઇન્દ્ર જેવી તેજસ્વી શક્તિ ધરાવનાર ભીમ સામે આ સેનામાં કોઈ પણ યુદ્ધમાં ટકી શકે એવો મને દેખાતો નથી.
અમર્ષણશ્ચ કૌન્તેયો દૃઢવૈરશ્ચ પાણ્ડવઃ । અનર્મહાસી સોન્માદસ્તિર્યક્પ્રેક્ષી મહાસ્વનઃ
કુંતીપુત્ર ભીમ અસહ્ય છે, પાંડવ દૃઢ શત્રુતા ધરાવે છે; એ રમતો નથી, ઉગ્ર છે, તિરાડથી જુએ છે અને ભયાનક ગર્જના કરે છે.
મહાવેગો મહોત્સાહો મહાબાહુર્મહાબલઃ। મન્દાનાં મમ પુત્રાણાં યુદ્ધેનાન્તં કરિષ્યતિ
એ ઝડપથી ચાલે છે, ઉત્સાહી છે, મહાબાહુ છે અને અત્યંત બળવાન છે; એ મારા મંદબુદ્ધિ પુત્રોનો અંત યુદ્ધમાં લાવી દેશે.
ઉરુગ્રાહગૃહીતાનાં ગદાં બિભ્રદ્વૃકોદરઃ। કુરૂણામૃષભો યુદ્ધે દણ્ડપાણિરિવાન્તકઃ
વૃકોદર, જે મહાન અહિગ્રહમાંથી ગદા લાવ્યો છે, એ ગદા લઈને, કુરુવંશના વીર, યુદ્ધમાં યમરાજ જેવો ભયાનક બનીને ઊભો રહેશે.
અષ્ટાશ્રિમાયસીં ઘોરાં ગદાં કાઞ્ચનભૂષણામ્ । મનસાહં પ્રપશ્યામિ બ્રહ્મદણ્ડમિવોદ્યતમ્
હું મનમાં જોઉં છું કે તેની આઠ લોખંડની, ભયાનક અને સોનાથી શોભાયમાન ગદાઓ, બ્રહ્મદંડની જેમ ઊંચી ઉઠેલી છે.
યથા મૃગાણાં યૂથેષુ સિંહો જાતબલશ્ચરેત્। મામકેષુ તથા ભીમો બલેષુ વિચરિષ્યતિ
જેમ મૃગોના ટોળામાં જન્મથી જ બળવાન સિંહ ફરતો હોય છે, તેમ ભીમ પણ મારા પુત્રોની સેનામાં ફરશે.
સર્વેષાં મમ પુત્રાણાં સ એકઃ ક્રૂરવિક્રમઃ । બહ્વાશી વિપ્રતીપશ્ચ બાલ્યેપિ રભસઃ સદા
મારા બધા પુત્રોમાં એ એક જ ભયાનક પરાક્રમ ધરાવે છે, બહુ ખાય છે, ઉલટાસીધો છે અને બાળપણથી જ હંમેશા ઉતાવળો રહ્યો છે.
ઉદ્વેપતે મે હૃદયં યે મે દુર્યોધનાદયઃ। બાલ્યેઽપિ તેન યુદ્ધ્યન્તો વારણેનેવ મર્દિતાઃ
મારું મન ધબકતું થાય છે જ્યારે હું યાદ કરું છું કે દુર્યોધન અને બીજા, બાળપણમાં પણ, તેની સામે યુદ્ધ કરતાં, હાથીઓને જેમ દબાવી દેવામાં આવે તેમ, તેના હાથમાં હાર્યા હતા.
તસ્ય વીર્યેણ સંક્લિષ્ટા નિત્યમેવ સુતા મમ। સ એવ હેતુર્ભેદસ્ય ભીમો ભીમપરાક્રમઃ
મારા પુત્રો હંમેશા તેના બળથી પીડાતા આવ્યા છે; ભીમ, જે ભયાનક પરાક્રમી છે, એ જ આ વિખૂટાપણાનું કારણ છે.
ગ્રસમાનમનીકાનિ નરવારણવાજિનામ્। પશ્યામીવાગ્રતો ભીમં ક્રોધમૂર્છિતમાહવે
મને તો યુદ્ધના મેદાનમાં ભીમ ક્રોધથી ભરેલો, માણસો, હાથીઓ અને ઘોડાઓની પાંખો ચીરતો, સામે ઊભો હોય તેમ દેખાય છે.
અસ્ત્રે દ્રોણાર્જુનસમં વાયુવેગસમં જવે। મહેશ્વરસમં ક્રોધે કો હન્યાદ્ભીમમાહવે
યુદ્ધમાં શસ્ત્રવિદ્યામાં દ્રોણ અને અર્જુન જેટલો, ઝડપમાં પવન જેવો અને ક્રોધમાં મહાદેવ જેવો ભીમને કોણ મારી શકે?