સનાતનૌ મહાત્માનૌ કૃષ્ણાવેકરથે સ્થિતૌ। દુર્યોધન તદા તાત સ્મર્તાસિ વચનં મમ
એ બંને સનાતન મહાત્મા કૃષ્ણ અને અર્જુન એક જ રથ પર ઊભા હશે—ત્યારે, દુર્યોધન, મારા શબ્દો યાદ રાખજે.
નોચેદયમભાવઃ સ્યાત્કુરૂણાં પ્રત્યુપસ્થિતઃ। અર્થાચ્ચ તાત ધર્માચ્ચ તવ બુદ્ધિરુપપ્લુતા
નહીંતર, કુરુઓ પર આવ્યો આ વિનાશ ક્યારેય થયો ન હોત. હે પુત્ર, તારો મન તો લોભ અને ધર્મથી ડગમગતું થઈ ગયું છે.
ન ચેદ્ગ્રહીષ્યસે વાક્યં શ્રોતામિ સુબહૂન્હતાન્। તવૈવ હિ મતં સર્વે કુરવઃ પર્યુપાસતે
જો તું મારી વાત નહીં માનીશ, તો હું અનેક મારેલા લોકોના સમાચાર સાંભળીશ. કારણ કે બધા કુરુઓ તો ફક્ત તારી જ વાત માને છે.
ત્રયાણામેવ ચ મતં તત્ત્વમેકોઽનુમન્યસે। રામેણ ચૈવ શપ્તસ્ય કર્ણસ્ય ભરતર્ષભ
અને તું માત્ર ત્રણ જણાની વાતને સાચી માને છે—રામ, જેમણે કર્ણને શાપ આપ્યો હતો—હે ભરતશ્રેષ્ઠ,
દુર્જાતેઃ સૂતપુત્રસ્ય શકુનેઃ સૌબલસ્ય ચ। તથા ક્ષુદ્રસ્ય પાપસ્ય ભ્રાતુર્દુઃશાસનસ્ય ચ
અને દુર્જાત કર્ણ, સૂતપુત્ર; શકુની, સુબલપુત્ર; અને તારો પાપી, નીચ મનનો ભાઈ દુઃશાસન—આ ત્રણની જ વાત તું માને છે.
નૈવમાયુષ્મતા વાચ્યં યન્મામાત્થ પિતામહ । ક્ષત્રધર્મે સ્થિતો હ્યસ્મિ સ્વધર્માદનપેયિવાન્
હે દીર્ઘાયુ, જે વાત તું મને કહી છે, પિતામહ, એ યોગ્ય નથી. હું તો ક્ષત્રિયધર્મમાં સ્થિર છું અને કદી પોતાના ધર્મથી પછડતો નથી.
કિઞ્ચાન્યન્મયિ દુર્વૃત્તં યેન માં પરિગર્હસે। ન હિ મે વૃજિનં કિઞ્ચિદ્ધાર્તરાષ્ટ્રા વિદુઃ ક્વચિત્
અને મારા માં બીજું કયું દુર્ગુણ છે, જેના માટે તું મને દોષ આપે છે? ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોએ ક્યારેય મારા માં કોઈ દુર્ગુણ જોયો નથી.
નાચરં વૃજિનં કિઞ્ચિદ્ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય નિત્યશઃ । અહં હિ પાણ્ડવાન્સર્વાન્હનિષ્યામિ રણે સ્થિતાન્
હું ક્યારેય ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો સામે કોઈ દુષ્કર્મ કર્યો નથી. પણ યુદ્ધમાં ઊભેલા બધા પાંડવોને હું મારી નાખીશ.
પ્રાગ્વિરુદ્ધૈઃ શમં સદ્ભિઃ કથં વા ક્રિયતે પુનઃ। રાજ્ઞો હિ ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય સર્વં કાર્યં પ્રિયં મયા। તથા દુર્યોધનસ્યાપિ સ હિ રાજ્યે સમાહિતઃ
પહેલાં જ જેમ સજ્જનો સાથે વિરોધ થયો હોય, એવાં લોકો સાથે ફરી શાંતિ કેવી રીતે થઈ શકે? મને તો રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર અને દુર્યોધનને ખુશ રાખવું જ છે, કારણ કે એ રાજ્ય મેળવવામાં તત્પર છે.
કર્ણસ્ય તુ વચઃ શ્રુત્વા ભીષ્મઃ શાન્તનવઃ પુનઃ। ધૃતરાષ્ટ્રં મહારાજમાભાષ્યેદં વચોઽબ્રવીત્
કર્ણના આ વચન સાંભળી, શાંતનુપુત્ર ભીષ્મે ફરી રાજા ધૃતરાષ્ટ્રને આ રીતે કહ્યું—
યદયં કત્થતે નિત્યં હન્તાહં પાણ્ડવાનિતિ। નાયં કલાપિ સંપૂર્ણા પાણ્ડવાનાં મહાત્મનામ્
આ ક્યારેય દાવો કરે છે કે 'હું પાંડવોને મારી નાખીશ.' પણ પાંડવો જે મહાત્મા છે, તેમની શક્તિનો તો એક અંશ પણ આ પાસે નથી.
અનયો યોયમાગન્તા પુત્રાણાં તે દુરાત્મનામ્ । તદસ્ય કર્મ જાનીહિ સૂતપુત્રસ્ય દુર્મતેઃ
તારા દુરાચારી પુત્રો પર આવતો આ વિનાશ—એ સૂતપુત્ર કર્ણના દુર્વિચારના કર્મને જ જાણ.
એતમાશ્રિત્ય પુત્રસ્તે મન્દબુદ્ધિઃ સુયોધનઃ । અવામન્યત તાન્વીરાન્દેવપુત્રાનરિન્દમાન્
આના પર આધાર રાખીને, તારો મૂર્ખ પુત્ર સુયોધન એ દેવપુત્ર એવા પરાક્રમી પાંડવોનું અપમાન કર્યું છે, હે શત્રુવિજયી.
કિઞ્ચાપ્યેતેન તત્કર્મ કૃતપૂર્વં સુદુષ્કરમ્। તૈર્યથા પાણ્ડવૈઃ સર્વૈરેકૈકેન કૃતં પુરા
સાચું છે કે, એણે અગાઉ કોઈ અઘરું કામ કર્યું હશે, પણ જેવું કામ દરેક પાંડવે એકલા જ કર્યો છે, એ પણ એટલું જ મહાન છે.
દૃષ્ટ્વા વિરાટનગરે ભ્રાતરં નિહતં પ્રિયમ્। ધનઞ્જયેન વિક્રમ્ય કિમનેન તદા કૃતમ્
વિરાટનગરમાં જ્યારે તમારો પ્રિય ભાઈ ધનંજયની શૂરવીરતાથી મારાયો, ત્યારે એણે શું હાંસલ કર્યું?
સર્વે હ્યસ્ત્રિવિદઃ શૂરાઃ સર્વે પ્રાપ્તા મહદ્યશઃ। અપિ સર્વામરૈશ્વર્યં ત્યજેયુર્ન પુનર્જયમ્
આ બધા યોદ્ધાઓ શસ્ત્રકૌશલ્યમાં nipુણ છે અને બધાએ મહાન યશ મેળવ્યું છે; પણ એ લોકો ફરીથી વિજય ગુમાવશે નહીં, ભલે દેવતાઓનું રાજ્ય પણ છોડી દે.
સહિતાન્હિ કુરૂન્સર્વાનભિયાતો ધનઞ્જયઃ। પ્રમથ્ય ચાચ્છિનદ્વાસઃ કિમયં પ્રોષિતસ્તદા
ધનંજયે બધા કૌરવોને એકસાથે હરાવ્યા, એમના વસ્ત્રો ફાડી નાખ્યા—તો પછી જ્યારે એ વિદેશ ગયો ત્યારે એણે શું મેળવ્યું?
ગન્ધર્વૈર્ઘોષયાત્રાયાં હ્રિયતે યત્સુતસ્તવ। ક્વ તદા સૂતપુત્રોઽભૂદ્ય ઇદાનીં વૃષાયતે
ગંધર્વોની ઉજવણીમાં જ્યારે તમારો પુત્ર અપહરણ થયો, ત્યારે જે રથચાલકપુત્ર હવે ગર્વથી ફૂલ્યો છે, એ ત્યારે ક્યાં હતો?
નનુ તત્રાપિ ભીમેન પાર્થેન ચ મહાત્મના। યમાભ્યામેવ સંગમ્ય ગન્ધર્વાસ્તે પરાજિતાઃ
એ સમયે પણ ભીમ અને મહાન આત્માવાળા પાર્થ, બંને ભાઈઓ સાથે મળીને, એ ગંધર્વોને હરાવ્યા હતા.
એતાન્યસ્ય મૃષોક્તાનિ બહૂનિ ભરતર્ષભ । વિકત્થનસ્ય ભદ્રં તે સદા ધર્માર્થલોપિનઃ
હે ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ, એના ઘણા શબ્દો ખોટા છે; એ હંમેશા ગર્વથી બોલે છે અને ધર્મ તથા હિતને અવગણે છે—તમારે કલ્યાણ થાઓ.
ભીષ્મસ્ય તુ વચઃ શ્રુત્વા ભારદ્વાજો મહામતાઃ। ધૃતરાષ્ટ્રમુવાચેદં રાજમધ્યેઽભિપૂજયન્
ભીષ્મના વચન સાંભળીને, બુદ્ધિશાળી ભારદ્વાજે રાજાઓની વચ્ચે એમનું સન્માન કર્યું અને ધૃતરાષ્ટ્રને આ રીતે કહ્યું:
યદાહ ભરતશ્રેષ્ઠો ભીષ્મસ્તત્ક્રિયતાં નૃપ । ન કામમવલિપ્તાનાં વચનં કર્તુમર્હસિ
હે રાજા, ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ ભીષ્મે જે કહ્યું છે, એ જ કરો; ગર્વીલા લોકોના શબ્દો પર ચાલવું યોગ્ય નથી.
પુરા યુદ્ધાત્સાધુ મન્યે પાણ્ડવૈઃ સહ સઙ્ગતમ્। યદ્વાક્યમર્જુનેનોક્તં સઞ્જયેન નિવેદિતમ્
યુદ્ધ પહેલાં જ મને લાગ્યું હતું કે પાંડવો સાથે સંમતિ કરવી સારી છે, જેમ અર્જુને સંજય દ્વારા કહેલું સંદેશ આપ્યું હતું.
સર્વં તદભિજાનામિ કરિષ્યતિ ચ પાણ્ડવઃ। ન હ્યસ્ય ત્રિષુ લોકેષુ સદૃશોઽસ્તિ ધનુર્ધરઃ
મને આ બધું સારી રીતે ખબર છે અને પાંડવ એ બધું કરશે; કારણ કે ત્રણેય લોકમાં એના જેવો ધનુર્ધર બીજો નથી.
અનાદૃત્ય તુ તદ્વાક્યમર્થવદ્દ્રોણભીષ્મયોઃ। તતઃ સ સઞ્જયં રાજા પર્યપૃચ્છત પાણ્ડવાન્
પણ દ્રોણ અને ભીષ્મના અર્થપૂર્ણ વચનો અવગણીને, રાજાએ પછી સંજયને પાંડવો વિશે પૂછ્યું.
તદૈવ કુરવઃ સર્વે નિરાશા જીવિતેઽભવન્ । ભીષ્મદ્રોણૌ યદા રાજા ન સમ્યગનુભાષતે
ત્યારે બધા કૌરવોના મનમાં જીવવાની આશા છૂટી ગઈ, કારણ કે રાજાએ ભીષ્મ અને દ્રોણની વાત સાચી રીતે સાંભળી નહોતી.
કિમસૌ પાણ્ડવો રાજા ધર્મપુત્રોઽભ્યભાષત। શ્રુત્વેહ બહુલાઃ સેનાઃ પ્રીત્યર્થં નઃ સમાગતાઃ
જ્યારે પાંડવ રાજા, ધર્મપુત્રે સાંભળ્યું કે અમારી خاطر અહીં ઘણી સેનાઓ આવી છે, ત્યારે એણે શું કહ્યું?
કિમસૌ ચેષ્ટતે સૂત યોત્સ્યમાનો યુધિષ્ઠિરઃ। કે વાસ્ય ભ્રાતૃપુત્રાણાં પશ્યન્ત્યાજ્ઞેપ્સવો સુખમ્
હે રથચાલક, યુદ્ધ કરવા આતુર યુધિષ્ઠિર શું કરે છે? એના ભાઈઓ અને પુત્રોમાંથી કોણ એના આદેશની રાહ જોઈ આનંદ અનુભવે છે?
કે સ્વિદેનં વારયન્તિ યુદ્ધાચ્છામ્યેતિ વા પુનઃ। નિકૃત્યા કોપિતં મન્દૈર્ધર્મજ્ઞં ધર્મચારિણમ્
કોણ એને યુદ્ધથી અટકાવે છે, અથવા ફરીથી શાંતિ કરવા કહે છે, જ્યારે એ છેતરપિંડીથી ગુસ્સે થયો છે, પણ ધીરજવાન અને ધર્મને જાણનાર છે?
રાજ્ઞો મુખમુદીક્ષન્તે પાઞ્ચાલાઃ પાણ્ડવૈઃ સહ। યુધિષ્ઠિરસ્ય ભદ્રં તે સ સર્વાનનુશાસ્તિ ચ
પાંચાલો પાંડવો સાથે મળીને રાજાના ચહેરા તરફ જુએ છે; હે ભલાઈ, યુધિષ્ઠિર બધાને માર્ગદર્શન આપે છે.