હ્રીમાન્મનીપી બલવાન્મનસ્વી સ લક્ષ્મીવાન્સોમકાનાં પ્રબર્હઃ । ન જાતુ તં શત્રવોઽન્યે સહેર- ન્યોપાં સ સ્યાદગ્રણીર્વૃષ્ણિસિંહઃ
જેમાં લાજ, ઉદારતા, બળ અને દૃઢ મન છે, ધન્યતા સાથે સોમકોમાં શ્રેષ્ઠ છે—એવા વીર સામે બીજાં કોઈ દુશ્મન ટકી શકે નહીં; વૃષ્ણિસિંહ એના આગેવાન રહે.
ઇદં ચ બ્રૂયા મા વૃણીષ્વેતિ લોકે યુદ્ધેઽદ્વિતીયં સચિવં રથસ્થમ્। શિનેર્નપ્તારં પ્રવૃણીમ સાત્યકિં મહાબલં વીતભયં કૃતાસ્ત્રમ્
આ પણ કહો: 'યુદ્ધમાં કે જગતમાં તારો કોઈ બીજો સમકક્ષ કે રથસ્વાર ન હોય; અમે શિનીનંદન, મહાબલી, નિર્ભય અને અસ્ત્રકલા જાણનારા સાત્યકિને પસંદ કરીએ છીએ.'
મહોરસ્કો દીર્ઘબાહુઃ પ્રમાથી યુદ્ધેઽદ્વિતીયઃ પરમાસ્ત્રવેદી। શિનેર્નપ્તા તાલમાત્રાયધોઽયં મહારથો વીતભયઃ કૃતાસ્ત્રઃ
વિશાળ છાતી, લાંબા હાથ, વિનાશક, યુદ્ધમાં બેજોડ, શ્રેષ્ઠ અસ્ત્રજ્ઞાની, શિનીનંદન, તાડના વૃક્ષ જેટલો ઊંચો, મહારથી, નિર્ભય અને અસ્ત્રકલા જાણનારો છે.
યદા શિનીનામધિપો મયોક્તઃ શરૈઃ પરાન્મેઘ ઇવ પ્રવર્ષન્। પ્રચ્છાદયિષ્યત્યરિહા યોધમુખ્યાં- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે મેં કહ્યું તેમ, શિનીઓના સ્વામી મેઘ જેવો તીરોની વરસાદ વરસાવી દુશ્મનના શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓને ઢાંકી દેશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર એ યુદ્ધમાં દુઃખ પામશે.
યદા ધૃતિં કુરુતે યોત્સ્યમાનઃ સ દીર્ઘબાહુર્દૃઢધન્વા મહાત્મા । સિંહસ્યેવ ગન્ધમાઘ્રાય ગાવઃ સંચેષ્ટન્તે શત્રવોઽસ્માદ્રણાગ્રે
જ્યારે એ લાંબા હાથવાળો, દૃઢ ધનુષ્યધારી, મહાત્મા યુદ્ધ કરવા દૃઢ સંકલ્પ કરશે, ત્યારે જેમ સિંહની ગંધથી ગાયોમાં ગભરાટ ફેલાય છે, તેમ દુશ્મનો યુદ્ધમેદાનમાં કાંપશે.
સ દીર્ઘબાહુર્દૃઢધન્વા મહાત્મા ભિન્દ્યાદ્ગિરીન્સંહરેત્સર્વલોકાન્। અસ્ત્રે કૃતી નિપુણઃ ક્ષિપ્રહસ્તો દિવિ સ્થિતઃ સૂર્ય ઇવાભિભાતિ
એ લાંબા હાથવાળો, દૃઢ ધનુષ્યધારી, મહાત્મા, પર્વતો ફોડી શકે અને આખા લોકને વિનાશ કરી શકે; અસ્ત્રકલા જાણનારો, ઝડપી હાથવાળો, આકાશમાં સૂર્ય જેવો તેજસ્વી લાગે છે.
ચિત્રઃ સૂક્ષ્મઃ સુકૃતો યાદવસ્ય અસ્ત્રે યોગો વૃષ્ણિસિંહસ્ય ભૂયાન્। યથાવિધં યોગમાહુઃ પ્રશસ્તં સર્વૈર્ગુણૈઃ સાત્યકિસ્તૈરુપેતઃ
યાદવની અસ્ત્રકલા અદ્ભુત, સૂક્ષ્મ અને સુપરીક્ષિત છે; વૃષ્ણિસિંહમાં મહાન નિપુણતા છે. જેમ જ્ઞાની શ્રેષ્ઠ અસ્ત્રયોગનું વર્ણન કરે છે, તેમ સાત્યકી એ બધા ગુણોથી યુક્ત છે.
હિરણ્મયં શ્વેતહયૈશ્ચતુર્ભિ- ર્યદા યુક્તં સ્યન્દનં માધવસ્ય। દ્રષ્ટા યુદ્ધે સાત્યકેર્ધાર્તરાષ્ટ્ર- સ્તદા તપ્સ્યત્યકૃતાત્મા સ મન્દઃ
જ્યારે માધવનું સુવર્ણ રથ, ચાર સફેદ ઘોડાઓ જોડાયેલું, યુદ્ધમાં સાત્યકી સાથે દેખાશે, ત્યારે એ મૂર્ખ, અતૈયાર ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર દુઃખ પામશે.
યદા રથં હેમમણિપ્રકાશં શ્વેતાશ્વયુક્તં વાનરકેતુમુગ્રમ્। દૃષ્ટ્વા મમાપ્યાસ્થિતં કેશવેન તદા તપ્સ્યત્યકૃતાત્મા સ મન્દઃ
જ્યારે સોનાં અને મણિથી ઝગમગતું, સફેદ ઘોડાઓ જોડાયેલું, વાનરધ્વજ ધરાવતું તેજસ્વી રથ, કેશવ daarop ઊભો હોય ત્યારે, એ મૂર્ખ, અતૈયાર દુઃખ પામશે.
યદા મૌર્વ્યાસ્તલનિષ્પેપમુગ્રં મહાશબ્દં વજ્રનિષ્પેપતુલ્યમ્। વિદ્યૂયમાનસ્ય મહારણે મયા સ ગાણ્ડિવસ્ય શ્રોષ્યતિ મન્દબુદ્ધિઃ
જ્યારે મહાયુદ્ધમાં મારાથી ગાંડીવના તાંતણે ચડાવેલી માઉર્વી ડોરથી વીજળી જેવી ગર્જના થાય, અને એ ભયાનક ધ્વનિ દુશ્મન સાંભળશે, ત્યારે એ મૂર્ખને સમજાશે.
તદા મૂઢો ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્ર- સ્તપ્તા યુદ્ધે દુર્મતિર્દુઃસહાયઃ। દૃષ્ટ્વા સૈન્યં બાણવર્ષાન્ધકારે પ્રભજ્યન્તં ગોકુલવદ્રણાગ્રે
ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો મોઢો પુત્ર, દુઃખી, ખોટી સલાહ અને ઓછી મદદથી યુદ્ધમાં પીડાય છે, તે જોઈશે કે તેની સેના તીરોની વરસાદથી અંધકારમાં તૂટી, ગાયોના ઝુંડ જેવી ભાગી રહી છે.
બલાહકાદુચ્ચરતઃ સુભીમા- ન્વિદ્યુત્સ્ફુલિઙ્ગાનિવ ઘોરરૂપાન્। સહસ્રઘ્નાન્દ્વિષતાં સઙ્ગરેષુ અસ્થિચ્છિદો મર્મભિદઃ સુપુઙ્ખાન્
ધનુષ્યમાંથી વીજળી જેવી ભયાનક તીરો, મેઘમાંથી વીજપાત જેવી, હજારોની સંખ્યામાં, દુશ્મનોની હાડકાં ફોડી, કવચ ચીરી, સુંદર પાંખવાળી તીરો યુદ્ધમાં વરસશે.
યદા દ્રષ્ટા જ્યામુખાદ્બાણસઙ્ઘાન્ ગાણ્ડીવમુક્તાનાપતતઃ શિતાગ્રાન્। હયાન્ગજાન્વર્મિણશ્ચાદદાનાં- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે તે ગાંડીવની ડોરીમાંથી છૂટેલા, ધારદાર તીરોના ઝુંડ ઘોડા, હાથી અને કવચધારી યોદ્ધાઓ પર વરસતા જોઈશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર એ યુદ્ધમાં દુઃખ પામશે.
યદા મન્દઃ પરબાણાન્વિમુક્તા- ન્મમેષુભિર્હિયમાણાન્પ્રતીપમ્। તિર્યગ્વિધ્ય ચ્છિદ્યમાનાન્પૃષત્કૈ- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે એ મૂર્ખ દુશ્મનના તીરોને મારા તીરો વડે તરત જ કાપતા, ભેદતા અને ચારે બાજુ ફેલાતા જોઈશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર એ યુદ્ધમાં દુઃખ પામશે.
યદા વિપાઠા મદ્ભુજવિપ્રમુક્તા દ્વિજાઃ ફલાનીવ મહીરુહાગ્રાત્। પ્રચેતાર ઉત્તમાઙ્ગાનિ યૂનાં તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે મારા ભુજથી છૂટેલા તીક્ષ્ણ શસ્ત્રો વડે શ્રેષ્ઠ યુવાનોના માથાં વૃક્ષના ફળની જેમ ધરતી પર પડશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને યુદ્ધની અસલ તીવ્રતા અનુભવાશે.
યદા દ્રષ્ટા પતતઃ સ્યન્દનેભ્યો મહાગજેભ્યોઽશ્વગતાન્સુયોધનાન્। શરૈર્હતાન્પાતિતાંશ્ચૈવ રઙ્ગે તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે તે પોતાના વીર યુધ્ધાઓને રથ, મહાઘોડા અને હાથીઓ પરથી તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ થઈને યુદ્ધભૂમિ પર પડેલા જોશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને યુદ્ધનું યથાર્થ દુઃખ સમજાશે.
અસંપ્રાપ્તાનસ્ત્રપથં પરસ્ય યદા દ્રષ્ટા નશ્યતો ધાર્તરાષ્ટ્રાન્। અકુર્વતઃ કર્મ યુદ્ધે સમન્તા- ત્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે તે જોશે કે તેના લોકો શસ્ત્રના માર્ગ સુધી પહોંચી શકતા નથી અને યુદ્ધમાં બધે મરી રહ્યા છે, કંઈ કરી શકતા નથી, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને યુદ્ધની અસલ કઠિનાઈ સમજાશે.
પદાતિસઙ્ઘાન્રથસઙ્ઘાન્સમન્તા- દ્વ્યાત્તાનનઃ કાલ ઇવાતતેષુઃ। પ્રણોત્સ્યામિ જ્વલિતૈર્બાણવર્ષૈઃ શત્રૂંસ્તદા તપ્સ્યતિ મન્દબુદ્ધિઃ
હું સમયની જેમ ખુલ્લા મોઢે ચારે બાજુથી પગદળ અને રથોની ટોળીઓને પ્રખર બાણવર્ષાથી વિખેરી દઈશ, ત્યારે એ મૂર્ખ દુશ્મન ખરેખર દુઃખ પામશે.
સર્વા દિશઃ સંપતતા રથેન રજોધ્વસ્તં ગાણ્ડિવેન પ્રકૃત્તમ્। યદા દ્રષ્ટા સ્વબલં સંપ્રમૂઢં તદા પશ્ચાત્તપ્સ્યતિ મન્દબુદ્ધિઃ
જ્યારે મારા રથથી ચારે દિશાઓ ધૂળથી છવાઈ જશે અને ગાંડીવના ઘાતથી તેની પોતાની સૈના ગભરાઈને કાપી નાખવામાં આવશે, ત્યારે એ મૂર્ખ પછતાશે.
કાન્દિગ્ભૂતં છિન્નગાત્રં વિસંજ્ઞં દુર્યોધનો દ્રક્ષ્યતિ સર્વસૈન્યમ્। હતાશ્વવીરાગ્ર્યનરેન્દ્રનાગં પિપાસિતં શ્રાન્તપત્રં ભયાર્તમ્
જ્યારે દુર્યોધન આખી પોતાની સૈન્યને મૃતદેહ જેવી, કાપેલી અંગવાળી, બેભાન, મારેલા ઘોડા, પતિત વીર, તૂટેલા રાજા અને હાથી, તરસ્યા, થાકેલા અને ભયભીત જોઈ લેશે—
આર્તસ્વરં હન્યમાનં હતં ચ વિકીર્ણકેશાસ્થિકપાલસઙ્ઘમ્। પ્રજાપતેઃ કર્મ યથાર્થનિષ્ઠિતં તદા દૃષ્ટ્વા તપ્સ્યતિ મન્દબુદ્ધિઃ
જ્યારે તે દુઃખથી ચીસો પાડતા, મારાતા અને મરતા, વાળ, હાડકાં અને ખોપરીઓ વિખેરાયેલી જોઈ લેશે, જાણે સૃષ્ટિકર્તાનું કાર્ય પૂર્ણ થઈ રહ્યું હોય, ત્યારે એ મૂર્ખ ખરેખર દુઃખ પામશે.
યદા રથે ગાણ્ડિવં વાસુદેવં દિવ્યં શઙ્ખં પાઞ્ચજન્યં હયાંશ્ચ। તૂણાવક્ષય્યૌ દેવદત્તં ચ માં ચ દૃષ્ટ્વા યુદ્ધે ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે યુદ્ધમાં ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર મારા રથ પર ગાંડીવ, વાસુદેવ, દિવ્ય શંખ પાંચજન્ય, અક્ષય તૂણા, દેવદત્ત અને મને જોઈ લેશે, ત્યારે તેને યુદ્ધની અસલ તીવ્રતા અનુભવાશે.
ઉદ્વર્તયન્દસ્યુસઙ્ઘાન્સમેતાન્ પ્રવર્તયન્યુગમન્યદ્યુગાન્તે। યદા ધક્ષ્યામ્યગ્નિવત્કૌરવેયાં- સ્તદા તપ્તા ધૃતરાષ્ટ્રઃ સપુત્રઃ
જ્યારે હું આ એકઠા થયેલા દુશ્મન ટોળાંને તોડી નાખીશ, યુગના અંતની જેમ યુગ ફેરવી દઈશ અને કૌરવોને અગ્નિ જેવી જ્વાળાથી દાઝી નાખીશ, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્ર અને તેના પુત્રો ખરેખર પીડાશે.
સભ્રાતા વૈ સહસૈન્યઃ સભૃત્યો ભ્રષ્ટૈશ્વર્યઃ ક્રોધવશોઽલ્પચેતાઃ। દર્પસ્યાન્તે નિહતો વેપમાનઃ પશ્ચાન્મન્દસ્તપ્સ્યતિ ધાર્તરાષ્ટ્રઃ
પોતાના ભાઈઓ, સૈન્ય અને સેવકો સાથે, રાજ્ય ગુમાવ્યા પછી, ક્રોધમાં અંધ અને બુદ્ધિ ગુમાવેલો, કંપતો અને અંતે ઘમંડ તૂટી જતા મરેલો, એ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર પછી પછતાશે.
પૂર્વાહ્ણે માં કૃતજપ્યં કદાચિ- દ્વિપ્રઃ પ્રોવાચોદકાન્તે મનોજ્ઞમ્। કર્તવ્યં તે દુષ્કરં કર્મ પાર્થ યોદ્ધવ્યં કતે શત્રુભિઃ સવ્યસાચિન્
એકવાર વહેલી સવારે જપ પૂર્ણ કર્યા પછી, જળકાંઠે એક બ્રાહ્મણે મને મનોહર વાણીથી કહ્યું હતું: 'પાર્થ, તને અતિ કઠિન કાર્ય કરવાનું છે; હે સવ્યસાચી, તારે આ દુશ્મનો સાથે યુદ્ધ કરવું પડશે.'
ઇન્દ્રો વા તે હરિવાન્વજ્રહસ્તઃ પુરસ્તાદ્યાતુ સમરેઽરીન્વિનિઘ્નન્। સુગ્રીવયુક્તેન રથેન વા તે પશ્ચાત્કૃષ્ણો રક્ષતુ વાસુદેવઃ
યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર, વજ્રધારી, તારા આગળ જઈ દુશ્મનોને સંહાર કરે, અથવા તું ઉત્તમ ઘોડાઓ જોડેલા રથ પર ચાલે; અને પાછળથી કૃષ્ણ, વાસુદેવ, તારી રક્ષા કરે.
વજ્રે ચાહં વજ્રહસ્તાન્મહેન્દ્રા- દસ્મિન્યુદ્ધે વાસુદેવં સહાયમ્। સ મે લબ્ધો દસ્યુવધાય કૃષ્ણો મન્યે ચેતદ્વિહિતં દૈવતેર્મે
આ યુદ્ધમાં હું વજ્રધારીઓમાં વજ્ર સમાન છું, અને વાસુદેવ મારો સાથી છે. કૃષ્ણ મને દુશ્મનોના વિનાશ માટે મળ્યા છે; મને લાગે છે કે આ બધું દેવતાઓએ મારા માટે નક્કી કર્યું છે.
અયુદ્ધ્યમાનો મનસાપિ યસ્ય જયં કૃષ્ણઃ પુરુષસ્યાભિનન્દેત્। એવં સર્વાન્સ વ્યતીયાદમિત્રાન્ સેન્દ્રાન્દેવાન્માનુષે નાસ્તિ ચિન્તા
જેના માટે કૃષ્ણ મનથી પણ યુદ્ધ ન કરે તો પણ વિજય ઈચ્છે છે, તે બધા દુશ્મનોને, ઇન્દ્ર સહિત દેવતાઓને પણ, હરાવી શકે છે; માનવલોકમાં તો કોઈ શંકા જ નથી.
સ બાહુભ્યાં સાગરમુત્તિતીર્ષે- ન્મહોદધિં સલિલસ્યાપ્રમેયમ્। તેજસ્વિનં કૃષ્ણમત્યન્તશૂરં યુદ્ધેન યો વાસુદેવં જિગીષેત્
જે પોતાના હાથથી અપરંપાર સાગર પાર કરવાનું વિચારે, અથવા યુદ્ધમાં અતિશય વીર અને તેજસ્વી કૃષ્ણને જીતવાનો પ્રયાસ કરે—
ગિરિં ય ઇચ્છેત્તુ તલેન ભેત્તું શિલોચ્ચયં શ્વેતમતિપ્રમાણમ્। તસ્યૈવ પાણિઃ સનખો વિશીર્યે- ન્ન ચાપિ કિઞ્ચિત્સ ગિરેસ્તુ કુર્યાત્
જે પોતાના ખાલી હાથથી વિશાળ સફેદ પર્વત તોડી નાખવાનો ઈરાદો કરે, તો તેના હાથના નખ તૂટી જશે, પણ પર્વતને કંઈ પણ નહીં થાય.