યદા દ્રષ્ટા બાલમબાલવીર્યં દ્વિષચ્ચમૂં મૃત્યુમિવોત્પતન્તમ્। સૌભદ્રમિન્દ્રપ્રતિમં કૃતાસ્ત્રં તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે તે બાળકને, જેનું બળ બાળક જેવું નથી, દુશ્મન સૈન્ય પર મૃત્યુ સમાન તૂટી પડતો, સૌભદ્ર, ઇન્દ્ર સમાન, શસ્ત્રસજ્જ જોઈ, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્ર પક્ષે યુદ્ધમાં ભારે દુઃખ થાય.
પ્રભદ્રકાઃ શીઘ્રતરા યુવાનો વિશારદાઃ સિંહસમાનવીર્યાઃ। યદા ક્ષેપ્તારો ધાર્તરાષ્ટ્રાન્સસૈન્યાં- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
પ્રભદ્રક યુવાનો, ઝડપી, કુશળ અને સિંહ સમાન બળવાન, જ્યારે ધૃતરાષ્ટ્ર અને તેમના સૈન્ય પર તૂટી પડે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્ર પક્ષે યુદ્ધમાં ભારે દુઃખ થાય.
વૃદ્ધૌ વિરાટદ્રુપદૌ મહારથૌ પથક્કમૂભ્યામભિવર્તમાનૌ। યદા દ્રષ્ટારૌ ધાર્તરાષ્ટ્રાન્સસૈન્યાં- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે વૃદ્ધ વીર, વિરાટ અને દ્રુપદ, મહાન રથયોધા, એકસાથે યુદ્ધભૂમિ પર ધૃતરાષ્ટ્ર અને તેમના સૈન્ય સામે આવે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્ર પક્ષે યુદ્ધમાં ભારે દુઃખ થાય.
યદા કૃતાસ્ત્રો દ્રુપદઃ પ્રચિન્વન્ શિરાંસિ યૂનાં સમરે રથસ્થઃ। ક્રૂદ્ધઃ શરૈશ્છેત્સ્યતિ ચાપમુક્તૈ- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે દ્રુપદ, શસ્ત્રસજ્જ થઈ, રથમાં ઊભો રહી યુદ્ધમાં યુવાનોના માથા શોધી, ક્રોધથી ધનુષ્યમાંથી તીરો છોડીને કાપી નાખે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્ર પક્ષે યુદ્ધમાં ભારે દુઃખ થાય.
યદા વિરાટઃ પરવીરઘાતી રથાન્તરે શત્રુચમૂં પ્રવેષ્ટા। માત્સ્યૈઃ સાર્ધમનૃશંસરૂપૈ- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે વિરાટ, દુશ્મન વીરનો સંહારક, રથમાં બેસી દુશ્મન સૈન્યમાં મચ્છ્યાઓ સાથે, જે નિર્દય સ્વરૂપ ધરાવે છે, પ્રવેશ કરે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્ર પક્ષે યુદ્ધમાં ભારે દુઃખ થાય.
જ્યેષ્ઠં માત્સ્યમનૃસંસાર્યરૂપં વિરાટપુત્રં રથિનં પુરસ્તાત્। યદા દ્રષ્ટા દંશતિં પાણ્ડવાર્થે તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે તે વૃદ્ધ મચ્છ્ય, વિરાટપુત્ર, નિર્દય અને રથસ્વાર, પાંડવો માટે દુશ્મન પર તૂટી પડે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્ર પક્ષે યુદ્ધમાં ભારે દુઃખ થાય.
રણે હતે કૌરવાણાં પ્રવીરે શિખણ્ડિના શન્તનોર્વૈ તનૂજે। ન જાતુ નઃ શત્રવો ધારયેયુ- રશંશયં સત્યમેતદ્બ્રવીતિ
જ્યારે કૌરવોમાં શ્રેષ્ઠ ભીષ્મ, શીખંડીએ યુદ્ધમાં વિધ્વંસિત કરશે, ત્યારે અમારા દુશ્મનો એક ક્ષણ પણ ટકી શકશે નહીં—આ વાત નિઃસંદેહ સાચી છે.
યદા શિખણ્ડી રથિનઃ પ્રચિન્વન્ ભીષ્મં રથેનાભિયાતા વરૂથી। દિવ્યૈર્હયૈરવમૃદ્ગન્ રથૌઘાં- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે શીખંડીએ રથસ્વારોમાં ભીષ્મને શોધી, દેવઘોડાઓ જોડાયેલા પોતાના રથથી શત્રુ રથોની પંક્તિઓ તોડી આગળ વધશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર એ યુદ્ધમાં ભારે દુઃખ ભોગવશે.
યદા દ્રષ્ટા સૃઞ્જયાનામનીકે ધૃષ્ટદ્નુમ્નં પ્રમુખે રોચમાનમ્। અસ્ત્રં યસ્મૈ ગુહ્યમુવાચ ધીમા- ન્દ્રોણસ્તદા તપ્સ્યતિ ધાર્તરાષ્ટ્રઃ
જ્યારે સૃંજયોની સેના આગળ ધૃષ્ટદ્યુમ્ન તેજસ્વી અને પરાક્રમી બની ઊભો રહેશે, જેને બુદ્ધિશાળી દ્રોણે ગુપ્ત અસ્ત્ર શીખવાડ્યું છે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર એ યુદ્ધમાં દુઃખ પામશે.
યદા સ સેનાપતિરપ્રમેયઃ પરામૃદ્ગન્નિષુભિર્ધાર્તરાષ્ટ્રાન્। દ્રોણં રણે શત્રુસહોભિયાતા તદા યુદ્ધં ધાર્તારાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે એ અપરિમિત શક્તિવાળો સેના-નાયક ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોને તીરો વડે ચકનાચૂર કરી, દ્રોણ સામે પોતાના સાથીઓ સાથે યુદ્ધમાં આગળ વધશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર એ યુદ્ધમાં દુઃખ પામશે.
હ્રીમાન્મનીપી બલવાન્મનસ્વી સ લક્ષ્મીવાન્સોમકાનાં પ્રબર્હઃ । ન જાતુ તં શત્રવોઽન્યે સહેર- ન્યોપાં સ સ્યાદગ્રણીર્વૃષ્ણિસિંહઃ
જેમાં લાજ, ઉદારતા, બળ અને દૃઢ મન છે, ધન્યતા સાથે સોમકોમાં શ્રેષ્ઠ છે—એવા વીર સામે બીજાં કોઈ દુશ્મન ટકી શકે નહીં; વૃષ્ણિસિંહ એના આગેવાન રહે.
ઇદં ચ બ્રૂયા મા વૃણીષ્વેતિ લોકે યુદ્ધેઽદ્વિતીયં સચિવં રથસ્થમ્। શિનેર્નપ્તારં પ્રવૃણીમ સાત્યકિં મહાબલં વીતભયં કૃતાસ્ત્રમ્
આ પણ કહો: 'યુદ્ધમાં કે જગતમાં તારો કોઈ બીજો સમકક્ષ કે રથસ્વાર ન હોય; અમે શિનીનંદન, મહાબલી, નિર્ભય અને અસ્ત્રકલા જાણનારા સાત્યકિને પસંદ કરીએ છીએ.'
મહોરસ્કો દીર્ઘબાહુઃ પ્રમાથી યુદ્ધેઽદ્વિતીયઃ પરમાસ્ત્રવેદી। શિનેર્નપ્તા તાલમાત્રાયધોઽયં મહારથો વીતભયઃ કૃતાસ્ત્રઃ
વિશાળ છાતી, લાંબા હાથ, વિનાશક, યુદ્ધમાં બેજોડ, શ્રેષ્ઠ અસ્ત્રજ્ઞાની, શિનીનંદન, તાડના વૃક્ષ જેટલો ઊંચો, મહારથી, નિર્ભય અને અસ્ત્રકલા જાણનારો છે.
યદા શિનીનામધિપો મયોક્તઃ શરૈઃ પરાન્મેઘ ઇવ પ્રવર્ષન્। પ્રચ્છાદયિષ્યત્યરિહા યોધમુખ્યાં- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે મેં કહ્યું તેમ, શિનીઓના સ્વામી મેઘ જેવો તીરોની વરસાદ વરસાવી દુશ્મનના શ્રેષ્ઠ યોદ્ધાઓને ઢાંકી દેશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર એ યુદ્ધમાં દુઃખ પામશે.
યદા ધૃતિં કુરુતે યોત્સ્યમાનઃ સ દીર્ઘબાહુર્દૃઢધન્વા મહાત્મા । સિંહસ્યેવ ગન્ધમાઘ્રાય ગાવઃ સંચેષ્ટન્તે શત્રવોઽસ્માદ્રણાગ્રે
જ્યારે એ લાંબા હાથવાળો, દૃઢ ધનુષ્યધારી, મહાત્મા યુદ્ધ કરવા દૃઢ સંકલ્પ કરશે, ત્યારે જેમ સિંહની ગંધથી ગાયોમાં ગભરાટ ફેલાય છે, તેમ દુશ્મનો યુદ્ધમેદાનમાં કાંપશે.
સ દીર્ઘબાહુર્દૃઢધન્વા મહાત્મા ભિન્દ્યાદ્ગિરીન્સંહરેત્સર્વલોકાન્। અસ્ત્રે કૃતી નિપુણઃ ક્ષિપ્રહસ્તો દિવિ સ્થિતઃ સૂર્ય ઇવાભિભાતિ
એ લાંબા હાથવાળો, દૃઢ ધનુષ્યધારી, મહાત્મા, પર્વતો ફોડી શકે અને આખા લોકને વિનાશ કરી શકે; અસ્ત્રકલા જાણનારો, ઝડપી હાથવાળો, આકાશમાં સૂર્ય જેવો તેજસ્વી લાગે છે.
ચિત્રઃ સૂક્ષ્મઃ સુકૃતો યાદવસ્ય અસ્ત્રે યોગો વૃષ્ણિસિંહસ્ય ભૂયાન્। યથાવિધં યોગમાહુઃ પ્રશસ્તં સર્વૈર્ગુણૈઃ સાત્યકિસ્તૈરુપેતઃ
યાદવની અસ્ત્રકલા અદ્ભુત, સૂક્ષ્મ અને સુપરીક્ષિત છે; વૃષ્ણિસિંહમાં મહાન નિપુણતા છે. જેમ જ્ઞાની શ્રેષ્ઠ અસ્ત્રયોગનું વર્ણન કરે છે, તેમ સાત્યકી એ બધા ગુણોથી યુક્ત છે.
હિરણ્મયં શ્વેતહયૈશ્ચતુર્ભિ- ર્યદા યુક્તં સ્યન્દનં માધવસ્ય। દ્રષ્ટા યુદ્ધે સાત્યકેર્ધાર્તરાષ્ટ્ર- સ્તદા તપ્સ્યત્યકૃતાત્મા સ મન્દઃ
જ્યારે માધવનું સુવર્ણ રથ, ચાર સફેદ ઘોડાઓ જોડાયેલું, યુદ્ધમાં સાત્યકી સાથે દેખાશે, ત્યારે એ મૂર્ખ, અતૈયાર ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર દુઃખ પામશે.
યદા રથં હેમમણિપ્રકાશં શ્વેતાશ્વયુક્તં વાનરકેતુમુગ્રમ્। દૃષ્ટ્વા મમાપ્યાસ્થિતં કેશવેન તદા તપ્સ્યત્યકૃતાત્મા સ મન્દઃ
જ્યારે સોનાં અને મણિથી ઝગમગતું, સફેદ ઘોડાઓ જોડાયેલું, વાનરધ્વજ ધરાવતું તેજસ્વી રથ, કેશવ daarop ઊભો હોય ત્યારે, એ મૂર્ખ, અતૈયાર દુઃખ પામશે.
યદા મૌર્વ્યાસ્તલનિષ્પેપમુગ્રં મહાશબ્દં વજ્રનિષ્પેપતુલ્યમ્। વિદ્યૂયમાનસ્ય મહારણે મયા સ ગાણ્ડિવસ્ય શ્રોષ્યતિ મન્દબુદ્ધિઃ
જ્યારે મહાયુદ્ધમાં મારાથી ગાંડીવના તાંતણે ચડાવેલી માઉર્વી ડોરથી વીજળી જેવી ગર્જના થાય, અને એ ભયાનક ધ્વનિ દુશ્મન સાંભળશે, ત્યારે એ મૂર્ખને સમજાશે.
તદા મૂઢો ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્ર- સ્તપ્તા યુદ્ધે દુર્મતિર્દુઃસહાયઃ। દૃષ્ટ્વા સૈન્યં બાણવર્ષાન્ધકારે પ્રભજ્યન્તં ગોકુલવદ્રણાગ્રે
ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો મોઢો પુત્ર, દુઃખી, ખોટી સલાહ અને ઓછી મદદથી યુદ્ધમાં પીડાય છે, તે જોઈશે કે તેની સેના તીરોની વરસાદથી અંધકારમાં તૂટી, ગાયોના ઝુંડ જેવી ભાગી રહી છે.
બલાહકાદુચ્ચરતઃ સુભીમા- ન્વિદ્યુત્સ્ફુલિઙ્ગાનિવ ઘોરરૂપાન્। સહસ્રઘ્નાન્દ્વિષતાં સઙ્ગરેષુ અસ્થિચ્છિદો મર્મભિદઃ સુપુઙ્ખાન્
ધનુષ્યમાંથી વીજળી જેવી ભયાનક તીરો, મેઘમાંથી વીજપાત જેવી, હજારોની સંખ્યામાં, દુશ્મનોની હાડકાં ફોડી, કવચ ચીરી, સુંદર પાંખવાળી તીરો યુદ્ધમાં વરસશે.
યદા દ્રષ્ટા જ્યામુખાદ્બાણસઙ્ઘાન્ ગાણ્ડીવમુક્તાનાપતતઃ શિતાગ્રાન્। હયાન્ગજાન્વર્મિણશ્ચાદદાનાં- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે તે ગાંડીવની ડોરીમાંથી છૂટેલા, ધારદાર તીરોના ઝુંડ ઘોડા, હાથી અને કવચધારી યોદ્ધાઓ પર વરસતા જોઈશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર એ યુદ્ધમાં દુઃખ પામશે.
યદા મન્દઃ પરબાણાન્વિમુક્તા- ન્મમેષુભિર્હિયમાણાન્પ્રતીપમ્। તિર્યગ્વિધ્ય ચ્છિદ્યમાનાન્પૃષત્કૈ- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે એ મૂર્ખ દુશ્મનના તીરોને મારા તીરો વડે તરત જ કાપતા, ભેદતા અને ચારે બાજુ ફેલાતા જોઈશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર એ યુદ્ધમાં દુઃખ પામશે.
યદા વિપાઠા મદ્ભુજવિપ્રમુક્તા દ્વિજાઃ ફલાનીવ મહીરુહાગ્રાત્। પ્રચેતાર ઉત્તમાઙ્ગાનિ યૂનાં તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે મારા ભુજથી છૂટેલા તીક્ષ્ણ શસ્ત્રો વડે શ્રેષ્ઠ યુવાનોના માથાં વૃક્ષના ફળની જેમ ધરતી પર પડશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને યુદ્ધની અસલ તીવ્રતા અનુભવાશે.
યદા દ્રષ્ટા પતતઃ સ્યન્દનેભ્યો મહાગજેભ્યોઽશ્વગતાન્સુયોધનાન્। શરૈર્હતાન્પાતિતાંશ્ચૈવ રઙ્ગે તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે તે પોતાના વીર યુધ્ધાઓને રથ, મહાઘોડા અને હાથીઓ પરથી તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ થઈને યુદ્ધભૂમિ પર પડેલા જોશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને યુદ્ધનું યથાર્થ દુઃખ સમજાશે.
અસંપ્રાપ્તાનસ્ત્રપથં પરસ્ય યદા દ્રષ્ટા નશ્યતો ધાર્તરાષ્ટ્રાન્। અકુર્વતઃ કર્મ યુદ્ધે સમન્તા- ત્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે તે જોશે કે તેના લોકો શસ્ત્રના માર્ગ સુધી પહોંચી શકતા નથી અને યુદ્ધમાં બધે મરી રહ્યા છે, કંઈ કરી શકતા નથી, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને યુદ્ધની અસલ કઠિનાઈ સમજાશે.
પદાતિસઙ્ઘાન્રથસઙ્ઘાન્સમન્તા- દ્વ્યાત્તાનનઃ કાલ ઇવાતતેષુઃ। પ્રણોત્સ્યામિ જ્વલિતૈર્બાણવર્ષૈઃ શત્રૂંસ્તદા તપ્સ્યતિ મન્દબુદ્ધિઃ
હું સમયની જેમ ખુલ્લા મોઢે ચારે બાજુથી પગદળ અને રથોની ટોળીઓને પ્રખર બાણવર્ષાથી વિખેરી દઈશ, ત્યારે એ મૂર્ખ દુશ્મન ખરેખર દુઃખ પામશે.
સર્વા દિશઃ સંપતતા રથેન રજોધ્વસ્તં ગાણ્ડિવેન પ્રકૃત્તમ્। યદા દ્રષ્ટા સ્વબલં સંપ્રમૂઢં તદા પશ્ચાત્તપ્સ્યતિ મન્દબુદ્ધિઃ
જ્યારે મારા રથથી ચારે દિશાઓ ધૂળથી છવાઈ જશે અને ગાંડીવના ઘાતથી તેની પોતાની સૈના ગભરાઈને કાપી નાખવામાં આવશે, ત્યારે એ મૂર્ખ પછતાશે.
કાન્દિગ્ભૂતં છિન્નગાત્રં વિસંજ્ઞં દુર્યોધનો દ્રક્ષ્યતિ સર્વસૈન્યમ્। હતાશ્વવીરાગ્ર્યનરેન્દ્રનાગં પિપાસિતં શ્રાન્તપત્રં ભયાર્તમ્
જ્યારે દુર્યોધન આખી પોતાની સૈન્યને મૃતદેહ જેવી, કાપેલી અંગવાળી, બેભાન, મારેલા ઘોડા, પતિત વીર, તૂટેલા રાજા અને હાથી, તરસ્યા, થાકેલા અને ભયભીત જોઈ લેશે—