અવિત્રસ્તો બાહુવીર્યં વિજાન- ન્નુપહ્વરે વાસુદેવસ્ય ધીરઃ। અવોચન્માં યોત્સ્યમાનઃ કિરીટી મધ્યે બ્રૂયા ધાર્તરાષ્ટ્રં કુરૂણામ્
અવિરત ભય વિના, વાસુદેવની મહાન તાકાત જાણીને, ધીરજવંત કિરીટીયે મને એકાંતમાં કહ્યું: 'જ્યારે હું યુદ્ધ કરવા જઇશ, ત્યારે મારા આ શબ્દો કૌરવો અને ધૃતરાષ્ટ્રના લોકોની વચ્ચે બોલજે.'
સંશ્રૃણ્વતસ્તસ્ય દુર્ભાષિણો વૈ દુરાત્મનઃ સૂતપુત્રસ્ય સૂત। યો યોદ્ધુમાશંસતિ માં સદૈવ મન્દપ્રજ્ઞઃ કાલપક્વોઽતિમૂઢઃ
તે દુર્ભાષી, દુષ્ટ સૂતપુત્રના સાંભળતા, જે હંમેશા મૂર્ખાઈથી અને ઘમંડથી મને યુદ્ધ માટે લલચાય છે, છતાં તેની બુદ્ધિ મંદ છે અને તેનો વિનાશનો સમય આવી ગયો છે—
યે વૈ રાજાનઃ પાણ્ડવાયોધનાય સમાનીતાઃ શ્રૃણ્વતાં ચાપિ તેષામ્ । યથા સમગ્રં વચનં મયોક્તં સહામાત્યં શ્રાવયેથા નૃપં તત
અને જે રાજાઓ પાંડવો સામે યુદ્ધ માટે બોલાવાયા છે, અને તેમના બધા મંત્રીઓની હાજરીમાં, તું રાજાને એ જ રીતે મારા શબ્દો સ્પષ્ટપણે સંભળાવજે.
યથા નૂનં દેવરાજસ્ય દેવાઃ શુશ્રૂષન્તે વજ્રહસ્તસ્ય સર્વે। તથાઽશ્રૃણ્વન્પાણ્ડવાઃ સૃઞ્જયાશ્ચ કિરીટિના વાચમુક્તાં સમર્થામ્
જેમ દેવરાજે વજ્રધારીના બધા દેવો તેની વાત ધ્યાનથી સાંભળે છે, તેમ પાંડવો અને શ્રુંજયોએ પણ કિરીટીના શક્તિશાળી શબ્દો ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ્યા.
ઇત્યબ્રવીદર્જુનો યોત્સ્યમાનો ગાણ્ડીવધન્વા લોહિતપદ્મનેત્રઃ। ન ચેદ્રાજ્યં મુઞ્ચતિ ધાર્તરાષ્ટ્રો યધિષ્ઠિરસ્યાજમીઢસ્ય રાજ્ઞઃ
આ રીતે ગાંડીવધારી, લાલ કમળ જેવી આંખો ધરાવતો અર્જુને યુદ્ધ માટે તૈયાર થઈને કહ્યું: 'જો ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર યુધિષ્ઠિર, નિર્દોષ રાજાને રાજ્ય પાછું આપતો નથી—'
અસ્તિ નૂનં કર્મ કૃતં પુરસ્તા- દનિર્વિષ્ટં પાપકં ધાર્તરાષ્ટ્રૈઃ। યેષાં યુદ્ધં ભીમસેનાર્જુનાભ્યાં તથાશ્વિભ્યાં વાસુદેવેન ચૈવ
નક્કી છે કે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોએ ભૂતકાળમાં કોઈ દુષ્કર્મ કર્યું છે જે હજી સુધી ફળ્યું નથી, તેથી જ આજે તેમને ભીમસેન, અર્જુન, અશ્વિનીકુમારો અને વાસુદેવ સાથે યુદ્ધ કરવું પડે છે.
શૈનયેન ધ્રુવમાત્તાયુધેન ધૃષ્ટદ્યુમ્નેનાથ શિખણ્ડિના ચ। યુધિષ્ઠિરેણેન્દ્રકલ્પેન ચૈવ યોઽપધ્યાનાન્નિર્દહેદ્ગાં દિવં ચ
શૈન્ય, હંમેશા શસ્ત્રધારી, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, શિખંડિ અને ઇન્દ્ર સમાન યુધિષ્ઠિર—જેના નિશ્ચયથી પૃથ્વી અને સ્વર્ગ બળે શકે—એ બધાની સાથે યુદ્ધ કરવા ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રે વિચાર્યું છે.
તૈશ્ચેદ્યોદ્ધું મન્યતે ધાર્તરાષ્ટ્રો નિર્વૃત્તોઽર્થઃ સકલઃ પાણ્ડવાનામ્। મા તત્કાર્ષીઃ પાણ્ડવસ્યાર્થહેતો- રુપૈહિ યુદ્ધં યદિ મન્યસે ત્વમ્
જો ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર એ બધાની સામે યુદ્ધ કરવાનો વિચાર કરે છે, તો પાંડવોના બધા હેતુ પહેલેથી જ પૂર્ણ થઈ ગયા. પાંડવોના હિત સામે કદી ન કરજે; જો તને સાચે જ યુદ્ધ કરવું હોય તો જ જા.
યાં તાં વને દુઃખશય્યામવાત્સી- ત્પ્રવ્રાજિતઃ પાણ્ડવો ધર્મચારી। આપ્નોતુ તાં દુઃખતરામનર્થા- મન્ત્યાં શય્યાં ધાર્તરાષ્ટ્રઃ પરાશુઃ
જે દુઃખદ શૈયા પાંડવે વનમાં નિવાસ કરતી વખતે ભોગવી હતી, એથી પણ વધારે દુઃખદ શૈયા ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર, જે કસાઈ છે, તેને મળે.
હ્રિયા જ્ઞાનેન તપસા દમેન શૌર્યેણાથો ધર્મગુપ્ત્યા ધનેન। અન્યાયવૃત્તિઃ કુરુ પાણ્ડવે યા- નધ્યાતિષ્ઠદ્ધાર્તરાષ્ટ્રો દુરાત્મા
લાજ, જ્ઞાન, તપ, દમન, શૌર્ય, ધર્મની રક્ષા અને ધન—આ બધાથી પણ, જે પાપી ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર છે અને અણ્યાયના માર્ગે ચાલે છે, તે પાંડવને ક્યારેય હરાવી શક્યો નહીં.
માયોપધં પ્રતિધાનાર્જવાભ્યાં તપોદમાભ્યાં ધર્મગુપ્ત્યા બલેન। સત્યં બ્રુવન્પ્રતિપન્નો નૃપો ન- સ્તિતિક્ષમાણઃ ક્લિશ્યમાનોઽતિવેલમ્
સત્ય, સીધાઈ, તપ, દમન, ધર્મની રક્ષા અને બળથી—even ભારે દુઃખમાં પણ—રાજાએ ક્યારેય માયા કે કપટનો આશરો લીધો નહીં.
યદા જ્યેષ્ઠઃ પાણ્ડવઃ સંશિતાત્મા ક્રોધં યત્તં વર્ષપૂગાન્સુઘોરમ્। અવસ્ત્રષ્ટા કુરુપૂદ્વૃત્તચેતા- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે મોટો પાંડવ, દૃઢ નિશ્ચયવાળો, વર્ષો સુધી સંયમિત રાખેલો ભયાનક ક્રોધ છોડી દેશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને સાચું યુદ્ધ અનુભવાશે.
કૃષ્ણવર્ત્મેવ જ્વલિતઃ સમિદ્ધો યથા દહેત્કક્ષમગ્નિર્નિદાઘે। એવં દગ્ધા ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સેનાં યુધિષ્ઠિરઃ ક્રોધદીપ્તોન્વવેક્ષ્ય
જેમ ઉનાળામાં પ્રજ્વલિત અગ્નિ જંગલને બળી નાખે છે, તેમ યુધિષ્ઠિર, ક્રોધથી પ્રજ્વલિત થઈ, યુદ્ધમાં ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોની સેના બળી નાખશે.
યદા દ્રષ્ટા ભીમસેનં રથસ્યં ગદાહસ્તં ક્રોધવિષં વમન્તમ્। અમર્ષણં પાણ્ડવં ભીમવેગં તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે તે ભીમસેનને રથ પર, ગદા હાથમાં, ક્રોધનો ઝેર ઉગળતો, અપરાજેય અને ભયાનક ઝડપથી જોઈ લેશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને સાચું યુદ્ધ અનુભવાશે.
સેનાગગં દંશિતં ભીમસેનં સુલક્ષણં વીરહણં પરેષામ્। ઘ્નન્તં ચમૂમન્તકસન્નિકાશં તદા સ્મર્તા વચનસ્યાતિમાની
જ્યારે તે ભીમસેનને, દાંત ચમકાવતો, સહેલાઈથી ઓળખાય એવો, દુશ્મનોનો સંહારક, પગદળ અને રથોની ટોળીને મૃત્યુ સમાન મારતો જોઈ લેશે, ત્યારે એ ઘમંડીને આ શબ્દો યાદ આવશે.
યદા દ્રષ્ટા ભીમસેનેન નાગા- ન્નિપાતિતાન્ગિરિકૂટપ્રકાશાન્। કિમ્ભૈરિવાસૃગ્વમતો ભિન્નકુમ્ભાં- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે તે ભીમસેનને, પર્વત સમાન તેજસ્વી હાથીઓને પટકતો, તેમનાં ફાટેલા માથાંમાંથી લોહી વહેતું જોઈ લેશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને સાચું યુદ્ધ અનુભવાશે.
મહાસિંહો ગા ઇવ સંપ્રવિશ્ય ગદાપાણિર્ધાર્તરાષ્ટ્રાનુપેત્ય। યદા ભીમો ભીમરૂપો નિહન્તા તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે ભીમ, ભયાનક રૂપે, ગદા હાથમાં લઈને, ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોની સેના વચ્ચે મહાસિંહ જેવો ગાયોમાં ઘૂસી જશે અને સંહાર શરૂ કરશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રને સાચું યુદ્ધ અનુભવાશે.
મહાભયે વીતભયઃ કૃતાસ્ત્રઃ સમાગમે શત્રુબલાવમર્દી। સકૃદ્રથેનાપ્રતિમાન્રથૌઘા- ન્પદાતિસઙ્ઘાન્ગદયાભિનિઘ્નન્
મહા ભયમાં પણ, નિર્ભય અને શસ્ત્રકૌશલ્યમાં પારંગત, દુશ્મનના દળને ચકનાચૂર કરતો, એક જ રથથી અનેક રથો અને પગદળની ટોળીઓને ગદાથી સંહારશે.
સૈન્યાનનેકાંસ્તરસા વિગૃહ્ણ- ન્યદા છેત્તા ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સૈન્યમ્। છિન્દન્વનં પરશુનેવ શૂર- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
તે ઝડપથી અનેક સૈન્યને તોડી નાખે, અને પછી ધૃતરાષ્ટ્રનું સૈન્ય વીર પુરુષ કસાઈથી જંગલ કાપે તેમ કાપી નાખાય; એ સમયે ધૃતરાષ્ટ્ર પક્ષે યુદ્ધમાં ભારે દુઃખ થાય.
તૃણપ્રાયં જ્વલનેનેવ દગ્ધં ગ્રામં યથા ધાર્તરાષ્ટ્રાન્સમીક્ષ્ય। પક્વં સસ્યં વૈદ્યુતેનેવ દગ્ધં પરાસિક્તં વિપુલં સ્વં બલૌઘમ્
જેમ અગ્નિથી ગામ બળી જાય, તેમ ધૃતરાષ્ટ્રના લોકો બળી જાયે, અથવા વીજળીથી પાકેલા પાક નાશ પામે, તેમ તેમ તેમનું વિશાળ સૈન્ય વિખેરાઈ જાય ત્યારે તે દુઃખી થાય.
હતપ્રવીરં વિમુખં ભયાર્તં પરાઙ્મુખં પ્રાયશોઽનષ્ટયોધમ્। શસ્ત્રાર્ચિષા ભિમસેનેન દગ્ધં તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્ત્સત્
જ્યારે તેમના વીર મરી જાય, ડરથી મોઢું ફેરવી લે, મોટાભાગે લડ્યા વિના ભાગી જાય, અને ભીમસેનના શસ્ત્રોની જ્વાળાથી બળી જાય, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્ર પક્ષે યુદ્ધમાં ભારે દુઃખ થાય.
ઉપાસઙ્ગાનાચરેદ્દક્ષિણેન વરાઙ્ગાનાં નકુલશ્ચિત્રયોધી। યદા રથાગ્ર્યો રથિનઃ પ્રચેતા તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
નકુલ, શ્રેષ્ઠ યુદ્ધકલા ધરાવતો, દુશ્મનના દક્ષિણ બાજુના શ્રેષ્ઠ સૈનિકો પર હુમલો કરે; જ્યારે શ્રેષ્ઠ રથસ્વાર સામે આવે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્ર પક્ષે યુદ્ધમાં ભારે દુઃખ થાય.
સુખોચિતો દુઃખશય્યાં વનેષુ દીર્ઘં કાલં નકુલો યામશેત। આશીવિષઃ ક્રુદ્ધ ઇવોદ્વમન્વિષં તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
સુખમાં રહેતા નકુલ લાંબા સમય સુધી જંગલમાં દુઃખની શય્યા પર સુવે, અને ક્રોધિત સાપ ઝેર ઉગલે તેમ, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્ર પક્ષે યુદ્ધમાં ભારે દુઃખ થાય.
ત્યક્તાત્માનઃ પાર્થિવાયોધનાય સમાદિષ્ટા ધર્મરાજેન સૂત। રથૈઃ શુભ્રૈઃ સૈન્યમભિદ્રવન્તો દૃષ્ટ્વા પશ્ચાત્તપ્સ્યતે ધાર્તરાષ્ટ્રઃ
યુધિષ્ઠિરના આજ્ઞાથી રાજકુમારો જીવની ચિંતા છોડીને સુંદર રથો પર સવાર થઈ સૈન્ય પર તૂટી પડે; આ જોઈને ધૃતરાષ્ટ્ર પક્ષે પછી પસ્તાવો થાય.
શિશૂન્કૃતાસ્ત્રાનશિશુપ્રકાશાન્ યદા દ્રષ્ટા કૌરવઃ પઞ્ચ શૂરાન્। ત્યક્ત્વા પ્રાણાન્કૌરવાનાદ્રવન્ત- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે કૌરવ પાંચ વીર, શસ્ત્રકલા જાણતા છતાં બાળક જેવા દેખાતા, પોતાના પ્રાણ ત્યજી કૌરવો પર તૂટી પડે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્ર પક્ષે યુદ્ધમાં ભારે દુઃખ થાય.
યથા શક્રો દાનવનાશનાર્થં સુવર્ણતારં રથમુત્તમાશ્વૈઃ। દાન્તૈર્યુક્તં સહદેવોઽધિરૂઢઃ શિરાંસિ રાજ્ઞાં ક્ષેપ્સ્યતે માર્ગણૌઘૈઃ
જેમ ઇન્દ્ર દૈત્યોને નાશ કરવા માટે ઉત્તમ ઘોડાઓ જોડેલા સુવર્ણ રથ પર ચડે, તેમ સહદેવ શ્રેષ્ઠ ઘોડાઓ જોડેલા રથ પર સવાર થઈ રાજાઓના માથા પર તીરોની વર્ષા વરસાવે.
મહાભયે સંપ્રવૃત્તે રથસ્થં વિવર્તમાનં સમરે કૃતાસ્ત્રમ્। સર્વા દિશઃ સપતન્તં સમીક્ષ્ય તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
મોટું ભય ઊભું થાય ત્યારે, સહદેવ રથમાં ઊભો રહી, યુદ્ધમાં ચારે બાજુ ફેરવી, શસ્ત્રસજ્જ થઈ, સર્વ દિશામાં તૂટી પડે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્ર પક્ષે યુદ્ધમાં ભારે દુઃખ થાય.
હ્રીનિષેવો નિપુણઃ સત્યવાદી મહાબલઃ સર્વધર્મોપપન્નઃ। ગાન્ધારિમાર્છંસ્તુમુલે ક્ષિપ્રકારી ક્ષેપ્તા જનાન્સહદેવસ્તરસ્વી
સહદેવ લાજાળુ, કુશળ, સત્યવક્તા, મહાબળવાન અને સર્વ ધર્મથી યુક્ત છે; ગાંધારીના મૂળને ઝડપથી નાશ કરવા તત્પર રહી, લોકો પર ઝડપથી તૂટી પડે.
યદા દ્રષ્ટા દ્રૌપદેયાન્મહેષૂન્ શૂરાન્કૃતાસ્ત્રાન્રથયુદ્ધકોવિદાન્। આશીવિષાન્ઘોરવિષાનિવાયત- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે તે દ્રૌપદીના પુત્રોને મહાન ધનુર્ધર, વીર, રથયુદ્ધમાં નિપુણ અને ભયાનક ઝેરી સાપ જેવા જોશે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્ર પક્ષે યુદ્ધમાં ભારે દુઃખ થાય.
યદાભિમન્યુઃ પરવીરઘાતી શરૈઃ પરાન્મેઘ ઇવાભિવર્ષન્। વિગાહિતા કૃષ્ણસમઃ કૃતાસ્ત્ર- સ્તદા યુદ્ધં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽન્વતપ્સ્યત્
જ્યારે અભિમન્યુ, દુશ્મન વીરનો સંહારક, મેઘ જેવી તીરોની વર્ષા દુશ્મન પર વરસાવે, કૃષ્ણ સમાન યુદ્ધકલા ધરાવી યુદ્ધમાં પ્રવેશ કરે, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્ર પક્ષે યુદ્ધમાં ભારે દુઃખ થાય.