યથોદપાને મહતિ સર્વતઃ સંપ્લુતોદકે। એવં સર્વેષુ વેદેષુ આત્માનમનુજાનતઃ
જેમ મોટા કૂવામાં ચારે બાજુથી પાણી ભરેલું હોય છે, તેમ જે સર્વ વેદોમાં આત્માને ઓળખે છે, તેને બધું જ પ્રાપ્ત થાય છે.
અઙ્ગુષ્ઠમાત્રઃ પુરુષો મહાત્મા ન દૃશ્યતેઽસૌ હૃદિ સંનિવિષ્ટઃ । અજશ્ચરો દિવારાત્રમતન્દ્રિતશ્ચ સ તં મત્વા કવિરાસ્તે પ્રસન્નઃ
મહાન આત્મા, અંગૂઠા જેટલો નાનો, હૃદયમાં રહેલો છે પણ દેખાતો નથી. એ જન્મે નથી, દિવસ-રાતે સતત ચાલે છે અને કદી થાકતો નથી. જે વિદ્વાન એને ઓળખે છે, એ હંમેશાં શાંત રહે છે.
અહમેવ સ્મૃતો માતા પિતા પુત્રોઽસ્મ્યહં પુનઃ। આત્માહમપિ સર્વસ્ય યચ્ચ નાસ્તિ યદસ્તિ ચ
હું જ માતા, પિતા અને પુત્ર તરીકે યાદ રાખવામાં આવું છું; હું સર્વનો આત્મા છું, અને જે છે અને જે નથી, એ બધું પણ હું જ છું.
પિતામહોઽસ્મિ સ્થવિરઃ પિતા પુત્રશ્ચ ભારત। મમૈવ યૂયમાત્મસ્થા ન મે યૂયં ન વો હ્યહમ્
હું જ પિતામહ, વૃદ્ધ, પિતા અને પુત્ર છું, હે ભારત. તમે બધા મારામાં જ રહેલા છો; તમે મારા નથી, ને હું તમારો નથી.
આત્મૈવ સ્થાનં મમ જન્મ ચાત્મા ઓતપ્રોતોઽહમજરપ્રતિષ્ઠઃ। અજશ્ચરો દિવારાત્રમતન્દ્રિતોઽહં માં વિજ્ઞાય કવિરાસ્તે પ્રસન્નઃ
મારો આધાર પણ આત્મા છે અને મારું જન્મ પણ આત્મા છે; હું સર્વત્ર વ્યાપેલો, જન્મરહિત અને અડગ છું. જન્મે નહિ, દિવસ-રાતે સતત ચાલું છું અને કદી થાકતો નથી. જે વિદ્વાન મને ઓળખે છે, એ હંમેશાં શાંત રહે છે.
અણોરણીયાન્સુમનાઃ સર્વભૂતેષુ જાગ્રતિ। પિતરં સર્વભૂતેષુ પુષ્કરે નિહિતં વિદુઃ
અતિ સૂક્ષ્મ અને શુદ્ધ મનવાળો, એ સર્વ જીવોમાં જાગૃત રહે છે; સર્વ જીવોના હૃદયમાં વસેલા પિતાને બધા ઓળખે છે.
એવં સનત્સુજાતેન વિદુરેણ ચ ધીમતા। સાર્ધં કથયતો રાજ્ઞઃ સા વ્યતીયય સર્વરી
આ રીતે સનત્સુજાત અને વિદુરે રાજા સાથે વાત કરતાં આખી રાત વીતી ગઈ.
તસ્યાં રજન્યાં વ્યુષ્ટાયાં રાજાનઃ સર્વ એવ તે। સભામાવિવિશુર્હૃષ્ટાઃક સૂતસ્યોપદિદૃક્ષયા
પછી જ્યારે રાત પૂરી થઈ, ત્યારે બધા રાજાઓ ઉત્સાહપૂર્વક રથચાલકના વચન સાંભળવા સભામાં પ્રવેશ્યા.
શુશ્રૂષમાણાઃ પાર્થાનાં વાચો ધર્માર્થસંહિતાઃ । ધૃતરાષ્ટ્રમુખાઃ સર્વે યયૂ રાજન્સભાં શુભામ્
પાંડવપુત્રોના ધર્મ અને હિતથી ભરેલા વચનો સાંભળતા, ધૃતરાષ્ટ્રને આગે રાખી બધા રાજાઓ એ સુંદર સભામાં ગયા.
સુધાવદાતાં વિસ્તીર્ણાં કનકાજિરભૂષિતામ્ । ચન્દ્રપ્રભાં સુરુચિરાં સિક્તાં ચિન્દનવારિણા
વिस्तૃત, અમૃત જેવી ચમકતી, સોનાના ફરસાણથી શોભાયમાન, ચાંદની જેવી તેજસ્વી, સુંદર અને ઠંડા પાણીથી છાંટેલી એવી સભા હતી.
રુચિરૈરાસનૈઃ સ્તીર્ણાં કાઞ્ચનૈર્દારવૈરપિ। અશ્મસારમયૈર્દાન્તૈઃક સ્વાસ્તીર્ણૈઃ સોત્તરચ્છદૈઃ
તે સભા સુંદર સોનાના અને લાકડાના આસનો, પથ્થર અને દાંતીના મજબૂત બેઠકો, અને ઉપરથી ઓઢણીઓથી સજ્જ હતી.
ભીષ્મો દ્રોણઃ કૃપઃ શલ્યઃ કૃતવર્મા જયદ્રથઃ । અશ્વત્થામા વિકર્ણશ્ચ સોમદત્તશ્ચ બાહ્લિકઃ
ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ, શલ્ય, કૃતવર્મા, જયદ્રથ, અશ્વત્થામા, વિકર્ણ, સોમદત્ત અને બાહ્લિક હાજર હતા.
વિદુરશ્ચ મહાપ્રાજ્ઞો યુયુત્સુશ્ચ મહારથઃ। સર્વે ચ સહિતાઃ શૂરાઃ પાર્થિવા ભરતર્ષભ । ધૃતરાષ્ટ્રં પુરસ્કૃત્ય વિવિશુસ્તાં સભાં શુભામ્
વિદુર જે વિદ્વાન છે અને યુયુત્સુ મહાન યુદ્ધવીર છે; બધા શૂરવીર રાજાઓ, હે ભારતોમાં શ્રેષ્ઠ, ધૃતરાષ્ટ્રને આગે રાખીને એ સુંદર સભામાં પ્રવેશ્યા.
દુઃશાસનશ્ચિત્રસેનઃ શકુનિશ્ચાપિ સૌબલઃ। દુર્મુખો દુઃસહઃ કર્ણ ઉલૂકોઽથ વિવિંશતિઃ
દુઃશાસન, ચિત્રસેન, સૌબલકુમાર શકુની, દુર્મુખ, દુઃસહ, કર્ણ, ઉલૂક અને વિવિમ્શતિ પણ હાજર હતા.
કુરુરાજં પુરસ્કૃત્ય દુર્યોધનમમર્ષણમ્। વિવિશુસ્તાં સભાં રાજન્સુરાઃ શક્રસદો યથા
દુશ્મન સહન ન કરી શકતા દુર્યોધનને આગળ રાખીને, કુરુ વંશના રાજાઓ એ સભામાં પ્રવેશ્યા, એ રીતે જેમ દેવતાઓ ઇન્દ્રની સભામાં જાય છે.
આવિશદ્ભિસ્તદા રાજઞ્શૂરૈઃ પરિઘબાહુભિઃ । શુશુભે સા સભા રજન્સિંહૈરિવ ગિરેર્ગુહા
બલવાન અને મજબૂત ભુજાવાળા એ વીરોએ જ્યારે સભામાં પગ મૂક્યો, ત્યારે એ સભા એવાં તેજથી ઝગમગતી હતી, જાણે પહાડની ગુફામાં સિંહો ભેગા થયા હોય.
તે પ્રવિશ્ય મહેષ્વાસાઃ સભાં સર્વે મહૌજસઃ । આસનાનિ વિચિત્રાણિ ભેજિરે સૂર્યવર્ચસઃ
એ મહાન ધનુર્ધર અને શક્તિશાળી વીરોએ સભામાં પ્રવેશ કરીને, તેજસ્વી અને સુંદર બેઠકો પર બેઠા, જે સૂર્યના પ્રકાશ જેવી ઝળહળતી હતી.
આસનસ્થેષુ સર્વેષુ તેષુ રાજસુ ભારત। દ્વાઃસ્થો નિવેદયામાસ સૂતપુત્રમુપસ્થિતમ્
હે ભારત, બધા રાજાઓ બેઠા ત્યારે દ્વારપાળે જાણ કરી કે રથચાલકનો પુત્ર આવી ગયો છે.
અયં સરથ આયાતિ યોઽયાસીત્પાણ્ડવાન્પ્રતિ। દૂતો નસ્તૂર્ણમાયાતિ સૈન્ધવૈઃ સાધુવાહિભિઃ
આ રહ્યો એ, જે પાંડવો પાસે દૂત બનીને ગયો હતો; હવે એ ઉત્તમ સિંધુ ઘોડાઓ વાળા રથ પર ઝડપથી આવી રહ્યો છે.
..પેયાય સ તુ ક્ષિપ્રં રથાત્પ્રસ્કન્દ્ય કુણ્ડલી। પ્રવિવેશ સભાં પૂર્ણાં મહીપાલૈર્મહાત્મભિઃ
એ કુંડલધારી ઝડપથી રથમાંથી નીચે ઉતર્યો અને મહાન અને ઉદાર રાજાઓથી ભરેલી સભામાં પ્રવેશ્યો.
પ્રાપ્તોઽસ્મિ પાણ્ડવાન્ગત્વા તં વિજાનીત કૌરવાઃ। યથાવયઃ કુરૂન્સર્વાન્પ્રતિનન્દન્તિ પાણ્ડવાઃ
હું પાંડવો પાસે જઈને પાછો આવ્યો છું, હે કૌરવો, જાણો કે પાંડવો બધાં કુરુઓને વય પ્રમાણે વંદન કરે છે.
અભિવાદયન્તિ વૃદ્ધાંશ્ચ વયસ્યાંશ્ચ વયસ્યવત્। પુનશ્ચાભ્યવદન્પાર્થાઃ પ્રતિપૂજ્ય યથાવયઃ
પાંડવો વડીલોને આદરપૂર્વક વંદન કરે છે અને સમવયસ્કોને મિત્રતાથી મળે છે; પછી ફરીથી, દરેકને વય પ્રમાણે સન્માન આપીને, પાંડવો સૌને અભિવાદન કરે છે.
યથાહં ધૃતરાષ્ટ્રેણ શિષ્ટઃ પૂર્વમિતો ગતઃ। અબ્રવં પાણ્ડવાન્ગત્વા નાત્ર કિઞ્ચન હાપિતમ્
મને ધૃતરાષ્ટ્રે જે રીતે શીખવ્યું હતું, એ પ્રમાણે જ હું પાંડવો પાસે બોલ્યો; મારા સંદેશામાં કંઈયું પણ છૂટ્યું નથી.
પૃચ્છામિ ત્વાં સઞ્જય રાજમધ્યે યદબ્રવીદ્વાક્યમદીનસત્વઃ। જનાર્દનસ્તાત યુધાં પ્રણેતા દુરાત્મનાં જીવિતચ્છિન્મહાત્મા
હે સંજય, રાજાઓની વચ્ચે હું તને પૂછું છું: ધૈર્યવાન અને દુષ્ટોના વિનાશક એવા જનાર્દને શું કહ્યું?
આગુલ્ફેભ્યોઽભિસંવીતઃ પ્રયતોઽહં કૃતાઞ્જલિઃ। શુદ્ધાન્તં પ્રાવિશં રાજન્નાખ્યાતો નરસિંહયોઃ
હું હાથ જોડીને, શુદ્ધ મનથી, અંદરની ઓરડીમાં પ્રવેશ્યો અને એ બે સિંહ સમાન પુરુષોને મારી હાજરીની જાણ કરી.
ન ચાભિમન્યુર્ન યમૌ તં દેશમભિજગ્મતુઃ । યત્ર કૃષ્ણૌ ચ કૃષ્ણા ચ સત્યભામા ચ ભામિની
જ્યાં કૃષ્ણ, કૃષ્ણા અને તેજસ્વી સત્યભામા હતા, ત્યાં અભિમન્યુ કે યમના બંને ભાઈ હાજર નહોતા.
ઉભૌ મધ્વાસવક્ષીબૌ વરચન્દનરૂષિતૌ । સ્ત્રગ્વિણૌ વરવસ્ત્રાઙ્ગૌ વરાભરણભૂષિતૌ
બન્ને મહાન પુરુષો સુગંધિત ચંદનથી અંકિત, સુંદર વસ્ત્રો અને અલંકારો પહેરી, માથે હાર અને મધમિશ્રિત દ્રાક્ષરસ પીધેલા હતા.
નૈકરત્નવિચિત્રં ચ કાઞ્ચનં ચ વરાસનમ્। નાનાસ્તરણસંસ્તીર્ણં યત્રાસાતે નરર્ષભૌ
ત્યાં અનેક રત્નોથી શોભતા અને વિવિધ ઓઢણીઓથી સુશોભિત સોનાનું આસન હતું, જ્યાં એ બે શ્રેષ્ઠ પુરુષો બેઠા હતા.
સત્યાઙ્કમુપધાનં તુ કૃત્વા શેતે જનાર્દનઃ। અર્જુનાઙ્કગતૌ પાદૌ કેશવસ્યોપલક્ષયે। અર્જુનસ્ય ચ કૃષ્ણાયાઃ શુભાયાશ્ચાઙ્કગાવુભૌ
જનાર્દન સત્યાની ગોદને તાકિયું બનાવી સૂતો હતો; કેશવના પગ અર્જુનના ગોદમાં હતા, અને કૃષ્ણા તથા શુભા સ્ત્રી બંનેના ગોદમાં અર્જુનના પગ રાખેલા હતા.
કાઞ્ચનં પાદપીઠં તુ પાર્થો વૈ પ્રાદિશન્મુદા। દાસીભ્યામાહૃતં મહ્યં સ્પૃષ્ટ્વા ભૂમાવુપાવિશમ્
પાર્થએ આનંદથી મને સોનાનું પાદપીઠ બતાવ્યું, જે બે દાસીઓએ લાવ્યું હતું; મેં તેને જમીનને સ્પર્શી બેઠી ગયો.