પૂરો પ્રીતોઽસ્મિ તે વત્સ પ્રીતશ્ચેદં દદામિ તે। સર્વકામસમૃદ્ધા તે પ્રજા રાજ્યે ભવિષ્યતિ
પુરુ, હું તારા પર પ્રસન્ન છું, બેટા; તેથી ખુશ થઈને હું તને આ આશીર્વાદ આપું છું: તારા વંશજ રાજમાં સર્વ ઇચ્છાઓથી સમૃદ્ધ થશે.
એવમુક્ત્વા યયાતિસ્તુ સ્મૃત્વા કાવ્યં મહાતપાઃ। સંક્રામયામાસ જરાં તદા પૂરૌ મહાત્મનિ
આ રીતે કહી, મહાતપસ્વી યયાતીએ કવિને યાદ કરીને, એ સમયે વૃદ્ધાવસ્થા મહાત્મા પુરુને આપી દીધી.
પૌરવેણાથ વયસા યયાતિર્નહુષાત્મજઃ। `રૂપયૌવનસંપન્નઃ કુમારઃ સમપદ્યત।' પ્રીતિયુક્તો નૃપશ્રેષ્ઠશ્ચરા વિષયાન્પ્રિયાન્
પછી નહુષપુત્ર યયાતિ, પુરુની યુવાની લઈને, રૂપ અને યુવાનીથી યુક્ત સુંદર યુવાન બની ગયો અને રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ બની આનંદપૂર્વક મનગમતા વિષયોમાં મગ્ન રહ્યો.
યથાકામં યથોત્સાહં યથાકાલં યથાસુખમ્। ધર્માવિરુદ્ધં રાજેન્દ્રો યથા ભવતિ સોઽન્વભૂત્
તે રાજાએ પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે, ઉત્સાહથી, યોગ્ય સમયે અને આનંદથી, ધર્મનું પાલન કરતાં જે યોગ્ય હોય તે રીતે આનંદ માણ્યો.
દેવાનતર્પયદ્યજ્ઞૈઃ શ્રાદ્ધૈસ્તદ્વિત્પિતૄનપિ। દીનાનનુગ્રહૈરિષ્ટૈઃ કામૈશ્ચ દ્વિજસત્તમાન્
તે દેવતાઓને યજ્ઞોથી, પિતૃઓને શ્રાદ્ધથી, ગરીબોને દાનથી અને બ્રાહ્મણોને મનગમતા ઇચ્છિત ફળોથી તૃપ્ત કરતો હતો.
અતિથીનન્નપાનૈશ્ચ વિશશ્ચ પરિપાલનૈઃ। આનૃશંસ્યેન શૂદ્રાંશ્ચ દસ્યૂન્સન્નિગ્રહેણ ચ
અતિથિઓને ભોજન અને પાણીથી, પ્રજાને રક્ષાથી, નીચ લોકોને દયાથી અને દુષ્ટોને દંડથી સંભાળતો હતો.
ધર્મેણ ચ પ્રજાઃ સર્વા યથાવદનુરઞ્જયન્। યયાતિઃ પાલયામાસ સાક્ષાદિન્દ્ર ઇવાપરઃ
યયાતિએ ધર્મપૂર્વક સર્વ પ્રજાને યોગ્ય રીતે પ્રસન્ન રાખી, પોતે ઈન્દ્ર સમાન રાજકાજ સંભાળ્યો.
સ રાજા સિંહવિક્રાન્તો યુવા વિષયગોચરઃ। અવિરોધેન ધર્મસ્ય ચચાર સુખમુત્તમમ્
એ રાજા સિંહ જેવો પરાક્રમી, યુવાન અને પોતાના રાજ્યનો સ્વામી હતો; તેણે કોઈ વિઘ્ન વિના ધર્મના માર્ગે ચાલીને સર્વોત્તમ આનંદ માણ્યો.
સ સંપ્રાપ્ય શુભાન્કામાંસ્તૃપ્તઃ ખિન્નશ્ચ પાર્થિવઃ। કાલં વર્ષસહસ્રાન્તં સસ્માર મનુજાધિપઃ
જ્યારે એ રાજાએ સર્વ શુભ ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરી, ત્યારે તે તૃપ્ત પણ થાકેલો થયો; મનુષ્યોના રાજાએ હજારો વર્ષ પૂર્ણ થવાનો સમય યાદ કર્યો.
પરિસંખ્યાય કાલજ્ઞઃ કલાઃ કાષ્ઠાશ્ચ વીર્યવાન્। યૌવનં પ્રાપ્ય રાજર્ષિઃ સહસ્રપરિવત્સરાન્
સમયની ગણતરી જાણનારો, શક્તિશાળી અને યુવાન રાજર્ષિએ હજારો વર્ષ સુધી ક્ષણો અને ઘડીઓ ગણીને જીવન વિતાવ્યું.
વિશ્વાચ્યા સહિતો રેમે વ્યભ્રાજન્નન્દને વને। અલકાયાં સ કાલં તુ મેરુશૃઙ્ગે તથોત્તરે
એ વિશ્વાચી સાથે આનંદથી નંદનવનમાં તેજસ્વી બની રહ્યો; અલકાનગરીમાં અને ઉત્તર દિશાના મેરુ પર્વતની ચોટી પર પણ સમય વિતાવ્યો.
યદા સ પશ્યતે કાલં ધર્માત્મા તં મહીપતિઃ। પૂર્ણં મત્વા તતઃ કાલં પૂરું પુત્રમુવાચ હ
જ્યારે એ ધર્મનિષ્ઠ રાજાએ જોયું કે પોતાનો સમય પૂર્ણ થયો છે, ત્યારે એણે પુત્ર પુરુને બોલાવ્યો.
યથાકામં યથોત્સાહં યથાકાલમરિન્દમ। સેવિતા વિષયાઃ પુત્ર યૌવનેન મયા તવ
હે શત્રુવિજયી પુત્ર, મેં મારી ઇચ્છા, શક્તિ અને યોગ્ય સમયે, તારા માટે યુવાનીમાં સર્વ ભોગો માણ્યા છે.
ન જાતુ કામઃ કામાનામુપભોગેન શામ્યતિ। હવિષા કૃષ્ણવર્ત્મેવ ભૂય એવાભિવર્ધતે
ભોગથી ઇચ્છા ક્યારેય શમતી નથી; જેમ ઘીથી અગ્નિ વધુ ધધકે છે, તેમ ભોગથી ઇચ્છા વધે છે.
યત્પૃથિવ્યાં વ્રીહિયવં હિરણ્યં પશવઃ સ્ત્રિયઃ। એકસ્યાપિ ન પર્યાપ્તં તસ્માન્નૃષ્ણાં પરિત્યજેત્
પૃથ્વી પરનું બધું ધાન, સોનું, પશુ અને સ્ત્રીઓ—even એક માણસ માટે પણ પૂરતું નથી; તેથી ઇચ્છા ત્યાગવી જોઈએ.
યા દુસ્ત્યજા દુર્મતિભિર્યા ન જીર્યતિ જીર્યતઃ। યોઽસૌ પ્રાણાન્તિકો રોગસ્તાંતૃષ્ણાં ત્યજતઃ સુખમ્
જે તૃષ્ણા મૂર્ખો માટે છોડી શકાતી નથી, શરીર વૃદ્ધ થાય છતાં જે કદી જૂની થતી નથી, એ મરણ સમાન રોગ છે—જે તેને ત્યાગે છે, તેને સુખ મળે છે.
પૂર્ણં વર્ષસહસ્રં મે વિષયાસક્તચેતસઃ। તથાપ્યનુદિનં તૃષ્ણા મમૈતેષ્વભિજાયતે
હજારો વર્ષ સુધી મારું મન ભોગોમાં જડ્યું રહ્યું, છતાં રોજે રોજ એમાં તૃષ્ણા વધતી જ ગઈ.
તસ્માદેનામહં ત્યક્ત્વા બ્રહ્મણ્યાધાય માનસમ્। નિર્દ્વન્દ્વો નિર્મમો ભૂત્વા ચરિષ્યામિ મૃગૈઃ સહ
આથી, હવે હું આ તૃષ્ણા ત્યાગી, મન બ્રહ્મમાં લગાવી, દ્વંદ્વ અને મમત્વ છોડીને હરણો સાથે જીવન વિતાવીશ.
પૂરો પ્રીતોઽસ્મિ ભદ્રં તે ગૃહાણેદં સ્વયૌવનમ્। રાજ્યં ચેદં ગૃહાણ ત્વં `યાવદિચ્છસિ યૌવનમ્। તાવદ્દીર્ઘાયુષા ભુઙ્ખ' ત્વં હિ મે પ્રિયકૃત્સુતઃ
પુરુ, હું તારા પર પ્રસન્ન છું—તને કલ્યાણ મળે! મારી યુવાની અને આ રાજ્ય તું સ્વીકાર; જેટલી ઇચ્છા હોય તેટલી યુવાની માણ અને દીર્ઘાયુ બની રાજકાજ કર, કેમ કે તું મારું પ્રિય પુત્ર છે.
પ્રતિપેદે જરાં રાજા યયાતિર્નાહુષસ્તદા। યૌવનં પ્રતિપેદે ચ પૂરુઃ સ્વં પુનરાત્મવાન્
પછી યયાતિએ વૃદ્ધાવસ્થા સ્વીકારી અને આત્મસંયમી પુરુએ પોતાની યુવાની પાછી લીધી.
અભિષેક્તુકામં નૃપતિં પૂરું પુત્રં કનીયસમ્। બ્રાહ્મણપ્રમુખા વર્ણા ઇદં વચનમબ્રુવન્
જ્યારે પુરુને, સૌથી નાના પુત્રને, રાજસિંહાસન પર બેસાડવાનો ઇરાદો થયો, ત્યારે બ્રાહ્મણો અને અન્ય વર્ણોએ这样 કહ્યું.
કથં શુક્રસ્ય નપ્તારં દેવયાન્યાઃ સુતં પ્રભો। જ્યેષ્ઠં યદુમતિક્રમ્ય રાજ્યં પૂરોઃ પ્રયચ્છસિ
હે પ્રભુ, શુક્રાચાર્યના દૌહિત્રી અને દેવયાનીના જ્યેષ્ઠ પુત્ર યદુને છોડીને તું રાજ્ય પુરુને કેમ આપે છે?
યદુર્જ્યેષ્ઠસ્તવ સુતો જાતસ્તમનુ તુર્વસુઃ। શર્મિષ્ઠાયાઃ સુતો દ્રુહ્યુસ્તતોઽનુઃ પૂરુરેવ ચ
યદુ, તારો મોટો પુત્ર, પ્રથમ જન્મ્યો; પછી તુર્વસુ, શર્મિષ્ઠાથી દુહ્યુ, પછી અનુ અને છેલ્લે પુરુ જન્મ્યા.
કથં જ્યેષ્ઠાનતિક્રમ્ય કનીયાન્રાજ્યમર્હતિ। એતત્સંબોધયામસ્ત્વાં ધર્મં ત્વં પ્રતિપાલય
મોટાઓને અવગણીને સૌથી નાના પુત્રને રાજ્ય કેમ મળવું જોઈએ? અમે તને આ પૂછીએ છીએ—તું ધર્મનું પાલન કર.
બ્રાહ્મણપ્રમુખા વર્ણાઃ સર્વે શૃણ્વન્તુ મે વચઃ। જ્યેષ્ઠં પ્રતિ યથા રાજ્યં ન દેયં મે કથંચન
બ્રાહ્મણો સહિત બધા વર્ણના લોકો, મારા વચન ધ્યાનથી સાંભળો: રાજય ક્યારેય, કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં, મોટાભાઈને આપવું જોઈએ નહીં.
મમ જ્યેષ્ઠેન યદુના નિયોગો નાનુપાલિતઃ। પ્રતિકૂલઃ પિતુર્યશ્ચ ન સ પુત્રઃ સતાં મતઃ
મારો મોટો દીકરો યદુએ મારી આજ્ઞા માન્ય ન રાખી; જે દીકરો પિતાની વિરુદ્ધ ચાલે છે, તેને સારા લોકો સાચો દીકરો નથી માનતા.
માતાપિત્રોર્વચનકૃદ્ધિતઃ પથ્યશ્ચ યઃ સુતઃ। સ પુત્રઃ પુત્રવદ્યશ્ચ વર્તતે પિતૃમાતૃષુ
જે દીકરો માતા-પિતાનું કહેવું માને છે, તેમનું કલ્યાણ વિચારે છે અને તેમને આનંદ આપે છે, એ જ સાચો દીકરો કહેવાય છે અને માતા-પિતાની સેવા કરે છે.
પુદિતિ નરકસ્યાખ્યા દુઃખં ચ નરકં વિદુઃ। પુતસ્ત્રાણાત્તતઃ પુત્ત્રમિહેચ્છન્તિ પરત્ર ચ
'પૂતિ' નામનું નરક છે, અને નરક એટલે દુઃખ. તેથી, નરકથી બચવા માટે લોકો અહીં અને પરલોકમાં દીકરાની ઇચ્છા રાખે છે.
આત્મનઃ સદૃશઃ પુત્રઃ પિતૃદેવર્ષિપૂજને। યો બહૂનાં ગુણકરઃ સ પુત્રો જ્યેષ્ઠ ઉચ્યતે
જે દીકરો પિતાની જેમ છે, પિતા, દેવતાઓ અને ઋષિઓનું સન્માન કરે છે અને અનેક ગુણોથી ભરપૂર છે, એ જ સાચો મોટો દીકરો કહેવાય છે.
મૂકોઽન્ધો બધિરઃ શ્વિત્રી સ્વધર્મં નાનુતિષ્ઠતિ। ચોરઃ કિલ્બિષિકઃ પુત્રો જ્યેષ્ઠો ન જ્યેષ્ઠ ઉચ્યતે
મૂંગો, અંધો, બહેરો, કોઢવાળો, પોતાનું કર્તવ્ય ન પાળતો, ચોર કે પાપી—even જો મોટો હોય તો પણ—મોટો દીકરો કહેવાતો નથી.