પ્રજાશ્ચ યૌવનપ્રાપ્તા વિનશિષ્યન્ત્યનો તવ। અગ્નિપ્રસ્કન્દનપરસ્ત્વં ચાપ્યેવં ભવિષ્યસિ
તારા સંતાન યુવાની પામ્યા પછી પણ તારા પહેલા જ નાશ પામશે; અને તું પણ અગ્નિનું પાલન ન કરનાર હોવાથી એ જ પરિણામ ભોગવશે.
પ્રત્યાખ્યાતશ્ચતુર્ભિશ્ચ શપ્ત્વા તાન્યદુપૂર્વકાન્। પૂરોઃ સકાશમગમન્મત્ત્વા પૂરુમલઙ્ઘનમ્
ચારેય દ્વારા નકારવામાં આવીને અને તેમને શાપ આપી, પછી તે પુરુ પાસે ગયો, તેની યોગ્યતા અજમાવા.
પૂરો ત્વં મે પ્રિયઃ પુત્રસ્ત્વં વરીયાન્ભવિષ્યસિ। જરા વલી ચ માંતાત પલિતાનિ ચ પર્યગુઃ
પુરુ, તું મારો પ્રિય પુત્ર છે; તું મહાન બનશે. વૃદ્ધાવસ્થા, ચામડીની વાંઝણીઓ અને સફેદ વાળે મને ઘેરી લીધો છે, બેટા.
કાવ્યસ્યોશનસઃ શાપાન્ન ચ તૃપ્તોઽસ્મિ યૌવને। પૂરો ત્વં પ્રતિપદ્યસ્વ પાપ્માનં જરયા સહ। કંચિત્કાલં ચરેયં વૈ વિષયાન્વયસાતવ
ઉશનાસના પુત્ર કવિના શાપથી હું યુવાનીથી તૃપ્ત થયો નથી. પુરુ, તું મારી વૃદ્ધાવસ્થા અને પાપ પોતે લઈ લે, જેથી હું થોડો સમય મનગમતા વિષયોમાં આનંદ માણી શકું.
પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તુ પુનર્દાસ્યામિ યૌવનમ્। સ્વં ચૈવ પ્રતિપત્સ્યામિ પાપ્માનં જરયા સહ
જ્યારે હજાર વર્ષ પૂર્ણ થશે, ત્યારે હું તને યુવાની પાછી આપીશ અને મારી વૃદ્ધાવસ્થા અને પાપ પાછું લઈ લઉં છું.
એવમુક્તઃ પ્રત્યુવાચ પૂરુઃ પિતરમજ્જસા। યદાત્થ માં મહારાજ તત્કરિષ્યામિ તે વચઃ
આ રીતે પિતા દ્વારા કહેવામાં આવતા પુરુએ મનથી કહ્યું: મહારાજ, તમે જે કહેશો તે હું જરૂરથી કરું છું.
ગુરોર્વૈ વચનં પુણ્યં સ્વર્ગ્યમાયુષ્કરં નૃણામ્। ગુરુપ્રસાદાત્ત્રૈલોક્યમન્વશાસચ્છતક્રતુઃ
ગુરુના વચન પવિત્ર છે, સ્વર્ગ આપનાર અને આયુષ્ય વધારનાર છે; ગુરુની કૃપાથી ઈન્દ્રે પણ ત્રણેય લોક પર રાજ કર્યું હતું.
ગુરોરનુમતં પ્રાપ્ય સર્વાન્કામાનમાપ્નુયાત્। યાવદિચ્છસિ તાવચ્ચ ધારયિષ્યામિ તે જરામ્
ગુરુની મંજૂરીથી સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે; જેટલો સમય તમે ઇચ્છો, તેટલો સમય હું તમારી વૃદ્ધાવસ્થા સહન કરીશ.
પ્રતિપત્સ્યામિ તે રાજન્પાપ્માનં જરયા સહ। ગૃહાણ યૌવનં મત્તશ્ચર કામાન્યથેપ્સિતાન્
હું તમારી વૃદ્ધાવસ્થા અને પાપ પોતાના પર લઈ લઉં છું, રાજા; મારી પાસેથી યુવાની લો અને મનગમતા આનંદ માણો.
જરયાહં પ્રતિચ્છન્નો વયોરૂપધરસ્તવ। યૌવનં ભવતે દત્ત્વા ચરિષ્યામિ યથાત્થમામ્
હું તમારી વૃદ્ધાવસ્થાથી ઢંકાઈને, તમારી જ વય અને રૂપ ધારણ કરીશ; તમને યુવાની આપી, તમારી ઈચ્છા મુજબ જીવતો રહીશ.
પૂરો પ્રીતોઽસ્મિ તે વત્સ પ્રીતશ્ચેદં દદામિ તે। સર્વકામસમૃદ્ધા તે પ્રજા રાજ્યે ભવિષ્યતિ
પુરુ, હું તારા પર પ્રસન્ન છું, બેટા; તેથી ખુશ થઈને હું તને આ આશીર્વાદ આપું છું: તારા વંશજ રાજમાં સર્વ ઇચ્છાઓથી સમૃદ્ધ થશે.
એવમુક્ત્વા યયાતિસ્તુ સ્મૃત્વા કાવ્યં મહાતપાઃ। સંક્રામયામાસ જરાં તદા પૂરૌ મહાત્મનિ
આ રીતે કહી, મહાતપસ્વી યયાતીએ કવિને યાદ કરીને, એ સમયે વૃદ્ધાવસ્થા મહાત્મા પુરુને આપી દીધી.
પૌરવેણાથ વયસા યયાતિર્નહુષાત્મજઃ। `રૂપયૌવનસંપન્નઃ કુમારઃ સમપદ્યત।' પ્રીતિયુક્તો નૃપશ્રેષ્ઠશ્ચરા વિષયાન્પ્રિયાન્
પછી નહુષપુત્ર યયાતિ, પુરુની યુવાની લઈને, રૂપ અને યુવાનીથી યુક્ત સુંદર યુવાન બની ગયો અને રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ બની આનંદપૂર્વક મનગમતા વિષયોમાં મગ્ન રહ્યો.
યથાકામં યથોત્સાહં યથાકાલં યથાસુખમ્। ધર્માવિરુદ્ધં રાજેન્દ્રો યથા ભવતિ સોઽન્વભૂત્
તે રાજાએ પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે, ઉત્સાહથી, યોગ્ય સમયે અને આનંદથી, ધર્મનું પાલન કરતાં જે યોગ્ય હોય તે રીતે આનંદ માણ્યો.
દેવાનતર્પયદ્યજ્ઞૈઃ શ્રાદ્ધૈસ્તદ્વિત્પિતૄનપિ। દીનાનનુગ્રહૈરિષ્ટૈઃ કામૈશ્ચ દ્વિજસત્તમાન્
તે દેવતાઓને યજ્ઞોથી, પિતૃઓને શ્રાદ્ધથી, ગરીબોને દાનથી અને બ્રાહ્મણોને મનગમતા ઇચ્છિત ફળોથી તૃપ્ત કરતો હતો.
અતિથીનન્નપાનૈશ્ચ વિશશ્ચ પરિપાલનૈઃ। આનૃશંસ્યેન શૂદ્રાંશ્ચ દસ્યૂન્સન્નિગ્રહેણ ચ
અતિથિઓને ભોજન અને પાણીથી, પ્રજાને રક્ષાથી, નીચ લોકોને દયાથી અને દુષ્ટોને દંડથી સંભાળતો હતો.
ધર્મેણ ચ પ્રજાઃ સર્વા યથાવદનુરઞ્જયન્। યયાતિઃ પાલયામાસ સાક્ષાદિન્દ્ર ઇવાપરઃ
યયાતિએ ધર્મપૂર્વક સર્વ પ્રજાને યોગ્ય રીતે પ્રસન્ન રાખી, પોતે ઈન્દ્ર સમાન રાજકાજ સંભાળ્યો.
સ રાજા સિંહવિક્રાન્તો યુવા વિષયગોચરઃ। અવિરોધેન ધર્મસ્ય ચચાર સુખમુત્તમમ્
એ રાજા સિંહ જેવો પરાક્રમી, યુવાન અને પોતાના રાજ્યનો સ્વામી હતો; તેણે કોઈ વિઘ્ન વિના ધર્મના માર્ગે ચાલીને સર્વોત્તમ આનંદ માણ્યો.
સ સંપ્રાપ્ય શુભાન્કામાંસ્તૃપ્તઃ ખિન્નશ્ચ પાર્થિવઃ। કાલં વર્ષસહસ્રાન્તં સસ્માર મનુજાધિપઃ
જ્યારે એ રાજાએ સર્વ શુભ ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરી, ત્યારે તે તૃપ્ત પણ થાકેલો થયો; મનુષ્યોના રાજાએ હજારો વર્ષ પૂર્ણ થવાનો સમય યાદ કર્યો.
પરિસંખ્યાય કાલજ્ઞઃ કલાઃ કાષ્ઠાશ્ચ વીર્યવાન્। યૌવનં પ્રાપ્ય રાજર્ષિઃ સહસ્રપરિવત્સરાન્
સમયની ગણતરી જાણનારો, શક્તિશાળી અને યુવાન રાજર્ષિએ હજારો વર્ષ સુધી ક્ષણો અને ઘડીઓ ગણીને જીવન વિતાવ્યું.
વિશ્વાચ્યા સહિતો રેમે વ્યભ્રાજન્નન્દને વને। અલકાયાં સ કાલં તુ મેરુશૃઙ્ગે તથોત્તરે
એ વિશ્વાચી સાથે આનંદથી નંદનવનમાં તેજસ્વી બની રહ્યો; અલકાનગરીમાં અને ઉત્તર દિશાના મેરુ પર્વતની ચોટી પર પણ સમય વિતાવ્યો.
યદા સ પશ્યતે કાલં ધર્માત્મા તં મહીપતિઃ। પૂર્ણં મત્વા તતઃ કાલં પૂરું પુત્રમુવાચ હ
જ્યારે એ ધર્મનિષ્ઠ રાજાએ જોયું કે પોતાનો સમય પૂર્ણ થયો છે, ત્યારે એણે પુત્ર પુરુને બોલાવ્યો.
યથાકામં યથોત્સાહં યથાકાલમરિન્દમ। સેવિતા વિષયાઃ પુત્ર યૌવનેન મયા તવ
હે શત્રુવિજયી પુત્ર, મેં મારી ઇચ્છા, શક્તિ અને યોગ્ય સમયે, તારા માટે યુવાનીમાં સર્વ ભોગો માણ્યા છે.
ન જાતુ કામઃ કામાનામુપભોગેન શામ્યતિ। હવિષા કૃષ્ણવર્ત્મેવ ભૂય એવાભિવર્ધતે
ભોગથી ઇચ્છા ક્યારેય શમતી નથી; જેમ ઘીથી અગ્નિ વધુ ધધકે છે, તેમ ભોગથી ઇચ્છા વધે છે.
યત્પૃથિવ્યાં વ્રીહિયવં હિરણ્યં પશવઃ સ્ત્રિયઃ। એકસ્યાપિ ન પર્યાપ્તં તસ્માન્નૃષ્ણાં પરિત્યજેત્
પૃથ્વી પરનું બધું ધાન, સોનું, પશુ અને સ્ત્રીઓ—even એક માણસ માટે પણ પૂરતું નથી; તેથી ઇચ્છા ત્યાગવી જોઈએ.
યા દુસ્ત્યજા દુર્મતિભિર્યા ન જીર્યતિ જીર્યતઃ। યોઽસૌ પ્રાણાન્તિકો રોગસ્તાંતૃષ્ણાં ત્યજતઃ સુખમ્
જે તૃષ્ણા મૂર્ખો માટે છોડી શકાતી નથી, શરીર વૃદ્ધ થાય છતાં જે કદી જૂની થતી નથી, એ મરણ સમાન રોગ છે—જે તેને ત્યાગે છે, તેને સુખ મળે છે.
પૂર્ણં વર્ષસહસ્રં મે વિષયાસક્તચેતસઃ। તથાપ્યનુદિનં તૃષ્ણા મમૈતેષ્વભિજાયતે
હજારો વર્ષ સુધી મારું મન ભોગોમાં જડ્યું રહ્યું, છતાં રોજે રોજ એમાં તૃષ્ણા વધતી જ ગઈ.
તસ્માદેનામહં ત્યક્ત્વા બ્રહ્મણ્યાધાય માનસમ્। નિર્દ્વન્દ્વો નિર્મમો ભૂત્વા ચરિષ્યામિ મૃગૈઃ સહ
આથી, હવે હું આ તૃષ્ણા ત્યાગી, મન બ્રહ્મમાં લગાવી, દ્વંદ્વ અને મમત્વ છોડીને હરણો સાથે જીવન વિતાવીશ.
પૂરો પ્રીતોઽસ્મિ ભદ્રં તે ગૃહાણેદં સ્વયૌવનમ્। રાજ્યં ચેદં ગૃહાણ ત્વં `યાવદિચ્છસિ યૌવનમ્। તાવદ્દીર્ઘાયુષા ભુઙ્ખ' ત્વં હિ મે પ્રિયકૃત્સુતઃ
પુરુ, હું તારા પર પ્રસન્ન છું—તને કલ્યાણ મળે! મારી યુવાની અને આ રાજ્ય તું સ્વીકાર; જેટલી ઇચ્છા હોય તેટલી યુવાની માણ અને દીર્ઘાયુ બની રાજકાજ કર, કેમ કે તું મારું પ્રિય પુત્ર છે.
પ્રતિપેદે જરાં રાજા યયાતિર્નાહુષસ્તદા। યૌવનં પ્રતિપેદે ચ પૂરુઃ સ્વં પુનરાત્મવાન્
પછી યયાતિએ વૃદ્ધાવસ્થા સ્વીકારી અને આત્મસંયમી પુરુએ પોતાની યુવાની પાછી લીધી.