ઇદં પુનર્વચનં ધાર્તરાષ્ટ્રં સુયોધનં સઞ્જય શ્રાવયેથાઃ । યસ્તે શરીરે હૃદયં દુનોતિ કામઃ કુરૂનસપત્નોઽનુશિષ્યામ્
હવે, સંજય, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્ર દુર્યોધનને આ સંદેશ આપજે: તારા હૃદયને જે ઈચ્છા કુરુઓના વિરોધીઓ માટે તડપાવે છે, તેના વિષયમાં હું તને સમજાવું છું.
ન વિદ્યતે યુક્તિરેતસ્ય કાચિ- ન્નૈવં વિધાસ્યામિ યથા પ્રિયં તે। દદસ્વ વા શક્રપુરીં મમૈવ યુધ્વસ્વ વા ભારતમુખ્યવીર
આમાં કોઈ યોગ્ય માર્ગ નથી; હું તારી ઈચ્છા પ્રમાણે વર્તીશ નહીં. તો તો મને ઈન્દ્રનું નગર આપ, અથવા, ભારતના શ્રેષ્ઠ વીર, યુદ્ધ માટે તૈયાર થા.
ઉત સન્તમસન્તં વા બાલં વૃદ્ધં ચ સઞ્જય। ઉતાબલં બલીયાંસં ધાતા પ્રકુરુતે વશે
સારા કે ખરાબ, નાના કે મોટા, નબળા કે મજબૂત—દરેકને સર્જનહાર પોતાના વશમાં રાખે છે.
ઉત બાલાય પાણ્ડિત્યં પણ્ડિતાયોત બાલતામ્। દદાતિ સર્વમીશાનઃ પુરસ્તાચ્છુક્રમુચ્ચરન્
ઈશ્વર બાળકને જ્ઞાન આપે છે અને જ્ઞાનીને બાળપણ આપે છે; બધું ઈશ્વર જ આપે છે, જેમણે શરૂઆતમાં પવિત્ર ઉચ્છ્વાસ કર્યો.
બલં જિજ્ઞાસમાનસ્ય આચક્ષીથા યથાતથમ્। અથ મન્ત્ર મન્ત્રયિત્વા યાથાતથ્યેન હૃષ્ટવત્
જો તું કોઈની શક્તિ જાણવી હોય તો, સાચું-સાચું કહેજે; પછી, સલાહ કરીને, જેવું સાચું હોય તે પ્રમાણે આનંદથી વર્તવું.
ગાવલ્ગણે કુરૂન્ગત્વા ધૃતરાષ્ટ્રં મહાબલમ્ । અભિવાદ્યોપસંગૃહ્ય તતઃ પૃચ્છેરનામયમ્
ગાવલ્ગણે, તું કુરુઓના મહાન ધૃતરાષ્ટ્ર પાસે જઈ, તેમને વિનમ્રતાથી વંદન કરીને, પછી તેમની તંદુરસ્તીની ખબરપૂછ કરજે.
બ્રૂયાશ્ચૈનં ત્વમાસીનં કુરુભિઃ પરિવારિતમ્ । તવૈવ રાજન્વીર્યેણ સુખં જીવન્તિ પાણ્ડવાઃ
તેમને કહેજે, જ્યારે તેઓ કુરુઓથી ઘેરાયેલા બેઠા હોય: 'રાજા, તમારી વીરતાથી જ પાંડવો સુખથી જીવે છે.'
તવ પ્રસાદાદ્બાલાસ્તે પ્રાપ્તા રાજ્યમરિન્દમ। રાજ્યે તાન્સ્થાપયિત્વાઽગ્રે નોપેક્ષસ્વ વિનશ્યતઃ
તમારી કૃપાથી એ બાળકોને રાજ્ય મળ્યું છે, દુશ્મનોને હરાવનાર; તેમને રાજ્યમાં સ્થાપિત કરીને, હવે તેમને અવગણતા નહીં, નહિંતર તેઓ નાશ પામશે.
સર્વમપ્યેતદેકસ્ય નાલં સઞ્જય કસ્યચિત્ । તાત સંહત્ય જીવામો દ્વિષતાં મા વશં ગમઃ
આ બધું એક માટે પૂરતું નથી, સંજય, કોઈ માટે પણ નહીં; પ્રિય, આપણે સૌ સાથે મળીને જીવીયે, દુશ્મનોના વશમાં ન થવું.
તથા ભીષ્મં શાન્તનવં ભારતાનાં પિતામહમ્। શિરસાઽભિવદેથાસ્ત્વં મમ નામ પ્રકીર્તયન્
એ જ રીતે, શાંતનુના પુત્ર, ભારતકુલના પિતામહ ભીષ્મને પણ, મારું નામ લઈને, માથું ઝુકાવી વંદન કરજે.
અભિવાદ્ય ચ વક્તવ્યસ્તતોઽસ્માકં પિતામહઃ । ભવતા શન્તનોર્વંશો નિમગ્નઃ પુનરુદ્ધૃતઃ
પહેલાં વંદન કરીને, આપ અમારા પિતામહને કહો: 'તમારી કૃપાથી, શાંતનુના વંશને જે ડૂબી ગયો હતો, તે ફરીથી ઊભો થયો છે.'
સ ત્વં કુરુ તથા તાત સ્વમતેન પિતામહ । યથા જીવન્તિ તે પૌત્રાઃ પ્રીતિમન્તઃ પરસ્પરમ્
પિતામહ, હવે તમે જે યોગ્ય સમજો તે કરો, જેથી તમારા પૌત્રો એકબીજા સાથે પ્રેમથી અને સુખથી જીવી શકે.
તથૈવ વિદુરં બ્રૂયાઃ કુરૂણાં મન્ત્રધારિણમ્। અયુદ્ધં સૌમ્ય ભાષસ્વ હિતકામો યુધિષ્ઠિરે
એ જ રીતે, કુરુઓના મંત્રધારક વિદુરને પણ કહો: 'યુધિષ્ઠિરના કલ્યાણ માટે, હંમેશાં શાંતિની વાત કરો.'
અથ દુર્યોધનં બ્રૂયા રાજપુત્રમમર્ષણમ્। મધ્યે કુરૂણામાસીનમનુનીય પુનઃ પુનઃ
પછી, કુરુઓની વચ્ચે બેઠેલા, ગુસ્સાવાન રાજપુત્ર દુર્યોધનને વારંવાર સમજાવવાનો પ્રયાસ કરો.
અપાપાં યદુપૈક્ષસ્ત્વં કૃષ્ણામેતાં સભાગતામ્ । તદ્દુઃખમતિતિક્ષામ મા વધીષ્મ કુરૂનિતિ
કહો: 'સભામાં હાજર રહેલી નિર્દોષ કૃષ્ણાને તમે અવગણ્યા, એ દુઃખ આપણે સહન કરી લીધું છે; હવે કુરુઓનો વિનાશ ન કરો.'
એવં પૂર્વાપરાન્ક્લેશાનતિતિક્ષન્ત પાણ્ડવાઃ। બલીયાંસોઽપિ સન્તો યત્તત્સર્વં કુરવો વિદુઃ
પાંડવો શક્તિશાળી હોવા છતાં, તેમણે અગાઉ અને પછીના બધા દુઃખો સહન કર્યા છે; આ વાત બધા કુરુઓ જાણે છે.
યન્નઃ પ્રવ્રાજયેઃ સૌમ્ય અજિનૈઃ પ્રતિવાસિતાન્। તદ્દુઃખમતિતિક્ષામ મા વધીષય કુરૂનિતિ
કહો: 'સૌમ્ય, જ્યારે તમે અમને મૃગચર્મ પહેરાવીને વનમાં મોકલ્યા, એ દુઃખ પણ અમે સહન કર્યું; હવે કુરુઓનો વિનાશ ઇચ્છો નહીં.'
યત્કુન્તીં સમતિક્રમ્ય કૃષ્ણાં કેશેષ્વધર્ષયત્। દુઃશાસનસ્તેઽનુમતે તચ્ચાસ્માભિરુપેક્ષિતમ્
દુઃશાસને, તમારી મંજૂરીથી, કુંતીને અવગણીને કૃષ્ણાને વાળથી ખેંચી હતી—એ પણ અમે અવગણ્યું છે.
અથોચિતં સ્વકં ભાગં લભેમહિ પરન્તપ। નિવર્તય પરદ્રવ્યાદ્બુદ્ધિં ગૃદ્ધાં નરર્ષભ
હવે, હે વિરુદ્ધોને હરાવનારા, અમને અમારો યોગ્ય હિસ્સો આપો; બીજાના ધન માટેની લાલચને રોકો, હે મહાન પુરુષ.
શાન્તિરેવં ભવેદ્રાજન્પ્રીતિશ્ચૈવ પરસ્પરમ્ । રાજ્યૈકદેશમપિ નઃ પ્રયચ્છ શમમિચ્છતામ્
આ રીતે, રાજા, શાંતિ અને પરસ્પર પ્રેમ રહેશે; અમને રાજ્યનો એક ભાગ પણ આપો, કારણ કે અમે સુખ-શાંતિ જ ઇચ્છીએ છીએ.
અવિસ્થલં વૃકસ્થલં માકન્દીં વારણાવતમ્। અવસાનં ભવત્વત્ર કિંચિદેકં ચ પઞ્ચમમ્
અવિસ્થલ, વૃકસ્થલ, માકંદી, વારાણાવત—આ પૈકી કોઈ એક જગ્યા અમને વસવા માટે આપો.
ભ્રાતૄણાં દેહિ પઞ્ચાનાં પઞ્ચ ગ્રામાન્સુયોધન। શાન્તિર્નોસ્તુ મહાપ્રાજ્ઞ જ્ઞાતિભિઃ સહ સઞ્જય
હે સુયોધન, મારા પાંચ ભાઈઓને પાંચ ગામો આપો; હે વિદ્વાન સંજય, આપણાં સગાં-સંબંધીઓ સાથે શાંતિ રહે.
ભ્રાતા ભ્રાતરમન્વેતુ પિતા પુત્રેણ યુજ્યતામ્। સ્મયમાનાઃ સમાયાન્તુ પાઞ્ચાલાઃ કુરુભિઃ સહ
ભાઈ ભાઈને મળવા જાય, પિતા પુત્ર સાથે જોડાય; પાંચાલો અને કુરુઓ હસતાં-મુખે એક સાથે આવે.
અક્ષતાન્કુરુ પાઞ્ચાલાન્પશ્યેયમિતિ કામયે। સર્વે સુમનસસ્તાત શામ્યાય ભરતર્ષભ
હું ઈચ્છું છું કે પાંચાલો અખંડિત રહે; હે ભરતવંશના શ્રેષ્ઠ, બધા સુખી અને શાંતિ માટે એકમન થાય.
અલમેવ શમાયાસ્મિ તથા યુદ્ધાય સઞ્જય। ધર્માર્થયોરલં ચાહં મૃદવે દારુણાય ચ
હું શાંતિ માટે પણ તૈયાર છું અને યુદ્ધ માટે પણ; ધર્મ અને લાભ, નમ્રતા કે કઠોરતા—બધા માટે સમાન રીતે તૈયાર છું.
દ્વાઃસ્થં પ્રાહ મહાપ્રાજ્ઞો ધૃતરાષ્ટ્રો મહીપતિઃ । વિદુરં દ્રષ્ટુમિચ્છામિ તમિહાનય મા ચિરમ્
ધૃતરાષ્ટ્ર રાજાએ દ્વારપાળને કહ્યું: 'હું વિદુરને મળવા ઈચ્છું છું—તેણે તરત અહીં લાવો.'
પ્રહિતો ધૃતરાષ્ટ્રેણ દૂતઃ ક્ષત્તારમબ્રવીત્ । ઈશ્વરસ્ત્વાં મહારાજો મહાપ્રાજ્ઞ દિદૃક્ષતિ
ધૃતરાષ્ટ્રના દૂતએ વિદુરને કહ્યું: 'મહાન રાજા, ધરતીના સ્વામી, તમને મળવા ઈચ્છે છે, હે વિદ્વાન.'
એવમુક્તસ્તુ વિદુરઃ પ્રાપ્ય રાજનિવેશનમ્ । અબ્રવીદ્ધૃતરાષ્ટ્રાય દ્વાઃસ્થં માં પ્રતિવેદય
આ રીતે સંભળીને, વિદુર રાજમહેલમાં પહોંચ્યા અને દ્વારપાળને કહ્યું: 'મારો સંદેશ ધૃતરાષ્ટ્રને આપો.'
વિદુરોઽયમનુપ્રાપ્તો રાજેન્દ્ર તવ શાસનાત્। દ્રુષ્ટુમિચ્છતિ તે પાદૌ કિં કરોતુ પ્રશાધિ મામ્
રાજા, તમારો આદેશ મળતાં વિદુર અહીં આવ્યા છે. તેઓ તમારી પાદука દર્શન કરવા માંગે છે. હવે તેઓ શું કરે, કૃપા કરીને મને જણાવો.
પ્રવેશય મહાપ્રજ્ઞં વિદુરં દીર્ઘદર્શિનમ્ । અહં હિ વિદુરસ્યાસ્ય નાકલ્પો જાતુ દર્શને
મહાજ્ઞાની અને દૂરદ્રષ્ટિ ધરાવનારા વિદુરને અંદર લાવો. હું તો વિદુરના દર્શન માટે સ્વયં સક્ષમ નથી.