દાસ્યઃ સ્યુર્યા યે ચ દાસાઃ કુરૂણાં તદાશ્રયા બહવઃ કુબ્જખઞ્જાઃ। આખ્યાય માં કુશલિનં સ્મ તેભ્યો- ઽપ્યનામયં પરિપૃચ્છેર્જઘન્યમ્
કુરુઓની દાસીઓ અને દાસો, તથા એ પર આધારિત અનેક કુબડિયા અને લંગડા—એ બધાને પણ કહેજે કે હું સુખી છું અને એ બધાની તંદુરસ્તી અને સુખ-સમાચાર પૂછી લેજે—even સૌથી નીચા લોકોની પણ.
કચ્ચિદ્વૃત્તિં વર્તતે વૈ પુરાણીં કચ્ચિદ્ભોગાન્દાર્તરાષ્ટ્રો દદાતિ। અઙ્ગહીનાન્કૃપણાન્વામનાન્વા યાનાનૃશંસ્યાદ્ધાર્તરાષ્ટ્રો બિભર્તિ
શું જૂની રીતરિવાજ હજી ચાલે છે? શું ધૃતરાષ્ટ્ર ભોગવિલાસ આપે છે? જે અંગહીન, દુર્ભાગી અને નાનકડા છે—શું ધૃતરાષ્ટ્ર દયાથી એમની સંભાળ રાખે છે?
અન્ધાશ્ચ સર્વે બધિરાસ્તથૈવ હસ્તાજીવા બહવો યેઽત્ર સન્તિ। આખ્યાય માં કુશલિનં સ્મ તેભ્યો- ઽપ્યનામયં પરિપૃચ્છેર્જઘન્યમ્
અહીં જે અંધ અને બહેરા છે, અને ઘણા એવા છે જે હાથની મહેનતથી જીવન ગુજારે છે—તેમને પણ કહેજો કે હું સુખી છું, અને તેમા સૌથી નબળા માણસની પણ તંદુરસ્તીની ખબરપૂછ કરજો.
મા ભૈષ્ટ દુઃખેન કુજીવિતેન નૂનં કૃતં પરલોકેષુ પાપમ્। નિગૃહ્ય શત્રૂન્સુહૃદોઽનુગૃહ્ય વાસોભિરન્નેન ચ વો ભરિષ્યે
તમે દુઃખ કે મુશ્કેલ જીવનને કારણે ડરશો નહીં; ચોક્કસ, અગાઉના જન્મમાં કોઈ પાપ થયું હશે. હું દુશ્મનોને રોકીશ, મિત્રોને દયા કરીશ, અને તમને કપડાં અને ખોરાક આપીને સંભાળીશ.
ત્વયોચ્યમાનાં શ્રૃણુયુક્તથા કુરુ
જે રીતે હું કહું છું, એ પ્રમાણે જ બધાને કહેજો અને તેમ જ વર્તવું.
સન્ત્યેવ મે બ્રાહ્મણેભ્યઃ કૃતાનિ ભાવીન્યથો નો બત વર્તયન્તિ । તાન્પશ્યામિ યુક્તરૂપાંસ્તથૈવ તામેવ સિદ્ધિં શ્રાવયેથા નૃપં તમ્
મેં બ્રાહ્મણો માટે કૃત્ય કર્યાં છે, તેમ છતાં તેનું ફળ હજુ મળ્યું નથી, પણ એ લોકો યોગ્ય છે એવું હું જોઈ રહ્યો છું; એ સિદ્ધિ રાજાને પણ કહેજો.
યે ચાનાથા દુર્બલાઃ સર્વકાલ- માત્મન્યેવ પ્રયતન્તેઽથ મૂઢાઃ। તાંશ્ચાપિ ત્વં કૃપણાન્સર્વથૈવ હ્યસ્મદ્વાક્યાત્કુશલં તાત પૃચ્છેઃ
અને જે ગરીબ અને નબળા છે, કે જે હંમેશા પોતાનાં માટે જ પ્રયત્ન કરે છે, અને જે ભટકી ગયા છે—એ બધા દુર્ભાગી લોકોની પણ, મારી વાત પ્રમાણે, તંદુરસ્તીની ખબરપૂછ કરજો, પ્રિય.
યે ચાપ્યન્યે સંશ્રિતા ધાર્તરાષ્ટ્રા- ન્નાનાદિગ્ભ્યોઽભ્યાગતાઃ સૂતપુત્ર । દૃષ્ટ્વા તાંશ્ચૈવાર્હતશ્ચાપિ સર્વા- ન્સંપૃચ્છેથાઃ કુશલં ચાવ્યયં ચ
અને જે બીજાં અનેક લોકો ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો પાસે આશરો લઇને, જુદા-જુદા દિશાઓમાંથી આવ્યા છે, સુતપુત્ર, તેમને અને જે યોગ્ય છે તેમને જોઈને, તેમનાં સુખ અને અડગ કલ્યાણની પણ ખબરપૂછ કરજો.
એવં સર્વાનાગતાભ્યાગતાંશ્ચ રાજ્ઞો દૂતાન્સર્વદિગ્ભ્યોભ્યુપેતાન્ । પૃષ્ટ્વા સર્વાન્કુશલં તાંશ્ચ સૂત પશ્ચાદહં કુશલી તેષુ વાચ્યઃ
આ રીતે, જે આવ્યા છે અને જે હાજર છે, રાજાના બધા દૂતો, જે દરેક દિશામાંથી આવ્યા છે, તેમની તંદુરસ્તીની ખબરપૂછ કર્યા પછી, પછી, સુત, તેમને કહેજો કે હું પણ ત્યાં સુખી છું.
ન હીદૃશાઃ સન્ત્યપરે પૃથિવ્યાં યે યોધકા ધાર્તરાષ્ટ્રેણ લબ્ધાઃ। ધર્મસ્તુ નિત્યો મમ ધર્મ એવ મહાબલઃ શત્રુનિબર્હણાય
આ ધરતી પર એવા યુદ્ધવીર બીજાં ક્યાંય નથી, જે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રે મેળવ્યા છે; પણ મારા માટે ધર્મ સદા અવિનાશી છે, અને એ જ મહાન શક્તિશાળી ધર્મ દુશ્મનોને નાશ કરશે.
ઇદં પુનર્વચનં ધાર્તરાષ્ટ્રં સુયોધનં સઞ્જય શ્રાવયેથાઃ । યસ્તે શરીરે હૃદયં દુનોતિ કામઃ કુરૂનસપત્નોઽનુશિષ્યામ્
હવે, સંજય, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્ર દુર્યોધનને આ સંદેશ આપજે: તારા હૃદયને જે ઈચ્છા કુરુઓના વિરોધીઓ માટે તડપાવે છે, તેના વિષયમાં હું તને સમજાવું છું.
ન વિદ્યતે યુક્તિરેતસ્ય કાચિ- ન્નૈવં વિધાસ્યામિ યથા પ્રિયં તે। દદસ્વ વા શક્રપુરીં મમૈવ યુધ્વસ્વ વા ભારતમુખ્યવીર
આમાં કોઈ યોગ્ય માર્ગ નથી; હું તારી ઈચ્છા પ્રમાણે વર્તીશ નહીં. તો તો મને ઈન્દ્રનું નગર આપ, અથવા, ભારતના શ્રેષ્ઠ વીર, યુદ્ધ માટે તૈયાર થા.
ઉત સન્તમસન્તં વા બાલં વૃદ્ધં ચ સઞ્જય। ઉતાબલં બલીયાંસં ધાતા પ્રકુરુતે વશે
સારા કે ખરાબ, નાના કે મોટા, નબળા કે મજબૂત—દરેકને સર્જનહાર પોતાના વશમાં રાખે છે.
ઉત બાલાય પાણ્ડિત્યં પણ્ડિતાયોત બાલતામ્। દદાતિ સર્વમીશાનઃ પુરસ્તાચ્છુક્રમુચ્ચરન્
ઈશ્વર બાળકને જ્ઞાન આપે છે અને જ્ઞાનીને બાળપણ આપે છે; બધું ઈશ્વર જ આપે છે, જેમણે શરૂઆતમાં પવિત્ર ઉચ્છ્વાસ કર્યો.
બલં જિજ્ઞાસમાનસ્ય આચક્ષીથા યથાતથમ્। અથ મન્ત્ર મન્ત્રયિત્વા યાથાતથ્યેન હૃષ્ટવત્
જો તું કોઈની શક્તિ જાણવી હોય તો, સાચું-સાચું કહેજે; પછી, સલાહ કરીને, જેવું સાચું હોય તે પ્રમાણે આનંદથી વર્તવું.
ગાવલ્ગણે કુરૂન્ગત્વા ધૃતરાષ્ટ્રં મહાબલમ્ । અભિવાદ્યોપસંગૃહ્ય તતઃ પૃચ્છેરનામયમ્
ગાવલ્ગણે, તું કુરુઓના મહાન ધૃતરાષ્ટ્ર પાસે જઈ, તેમને વિનમ્રતાથી વંદન કરીને, પછી તેમની તંદુરસ્તીની ખબરપૂછ કરજે.
બ્રૂયાશ્ચૈનં ત્વમાસીનં કુરુભિઃ પરિવારિતમ્ । તવૈવ રાજન્વીર્યેણ સુખં જીવન્તિ પાણ્ડવાઃ
તેમને કહેજે, જ્યારે તેઓ કુરુઓથી ઘેરાયેલા બેઠા હોય: 'રાજા, તમારી વીરતાથી જ પાંડવો સુખથી જીવે છે.'
તવ પ્રસાદાદ્બાલાસ્તે પ્રાપ્તા રાજ્યમરિન્દમ। રાજ્યે તાન્સ્થાપયિત્વાઽગ્રે નોપેક્ષસ્વ વિનશ્યતઃ
તમારી કૃપાથી એ બાળકોને રાજ્ય મળ્યું છે, દુશ્મનોને હરાવનાર; તેમને રાજ્યમાં સ્થાપિત કરીને, હવે તેમને અવગણતા નહીં, નહિંતર તેઓ નાશ પામશે.
સર્વમપ્યેતદેકસ્ય નાલં સઞ્જય કસ્યચિત્ । તાત સંહત્ય જીવામો દ્વિષતાં મા વશં ગમઃ
આ બધું એક માટે પૂરતું નથી, સંજય, કોઈ માટે પણ નહીં; પ્રિય, આપણે સૌ સાથે મળીને જીવીયે, દુશ્મનોના વશમાં ન થવું.
તથા ભીષ્મં શાન્તનવં ભારતાનાં પિતામહમ્। શિરસાઽભિવદેથાસ્ત્વં મમ નામ પ્રકીર્તયન્
એ જ રીતે, શાંતનુના પુત્ર, ભારતકુલના પિતામહ ભીષ્મને પણ, મારું નામ લઈને, માથું ઝુકાવી વંદન કરજે.
અભિવાદ્ય ચ વક્તવ્યસ્તતોઽસ્માકં પિતામહઃ । ભવતા શન્તનોર્વંશો નિમગ્નઃ પુનરુદ્ધૃતઃ
પહેલાં વંદન કરીને, આપ અમારા પિતામહને કહો: 'તમારી કૃપાથી, શાંતનુના વંશને જે ડૂબી ગયો હતો, તે ફરીથી ઊભો થયો છે.'
સ ત્વં કુરુ તથા તાત સ્વમતેન પિતામહ । યથા જીવન્તિ તે પૌત્રાઃ પ્રીતિમન્તઃ પરસ્પરમ્
પિતામહ, હવે તમે જે યોગ્ય સમજો તે કરો, જેથી તમારા પૌત્રો એકબીજા સાથે પ્રેમથી અને સુખથી જીવી શકે.
તથૈવ વિદુરં બ્રૂયાઃ કુરૂણાં મન્ત્રધારિણમ્। અયુદ્ધં સૌમ્ય ભાષસ્વ હિતકામો યુધિષ્ઠિરે
એ જ રીતે, કુરુઓના મંત્રધારક વિદુરને પણ કહો: 'યુધિષ્ઠિરના કલ્યાણ માટે, હંમેશાં શાંતિની વાત કરો.'
અથ દુર્યોધનં બ્રૂયા રાજપુત્રમમર્ષણમ્। મધ્યે કુરૂણામાસીનમનુનીય પુનઃ પુનઃ
પછી, કુરુઓની વચ્ચે બેઠેલા, ગુસ્સાવાન રાજપુત્ર દુર્યોધનને વારંવાર સમજાવવાનો પ્રયાસ કરો.
અપાપાં યદુપૈક્ષસ્ત્વં કૃષ્ણામેતાં સભાગતામ્ । તદ્દુઃખમતિતિક્ષામ મા વધીષ્મ કુરૂનિતિ
કહો: 'સભામાં હાજર રહેલી નિર્દોષ કૃષ્ણાને તમે અવગણ્યા, એ દુઃખ આપણે સહન કરી લીધું છે; હવે કુરુઓનો વિનાશ ન કરો.'
એવં પૂર્વાપરાન્ક્લેશાનતિતિક્ષન્ત પાણ્ડવાઃ। બલીયાંસોઽપિ સન્તો યત્તત્સર્વં કુરવો વિદુઃ
પાંડવો શક્તિશાળી હોવા છતાં, તેમણે અગાઉ અને પછીના બધા દુઃખો સહન કર્યા છે; આ વાત બધા કુરુઓ જાણે છે.
યન્નઃ પ્રવ્રાજયેઃ સૌમ્ય અજિનૈઃ પ્રતિવાસિતાન્। તદ્દુઃખમતિતિક્ષામ મા વધીષય કુરૂનિતિ
કહો: 'સૌમ્ય, જ્યારે તમે અમને મૃગચર્મ પહેરાવીને વનમાં મોકલ્યા, એ દુઃખ પણ અમે સહન કર્યું; હવે કુરુઓનો વિનાશ ઇચ્છો નહીં.'
યત્કુન્તીં સમતિક્રમ્ય કૃષ્ણાં કેશેષ્વધર્ષયત્। દુઃશાસનસ્તેઽનુમતે તચ્ચાસ્માભિરુપેક્ષિતમ્
દુઃશાસને, તમારી મંજૂરીથી, કુંતીને અવગણીને કૃષ્ણાને વાળથી ખેંચી હતી—એ પણ અમે અવગણ્યું છે.
અથોચિતં સ્વકં ભાગં લભેમહિ પરન્તપ। નિવર્તય પરદ્રવ્યાદ્બુદ્ધિં ગૃદ્ધાં નરર્ષભ
હવે, હે વિરુદ્ધોને હરાવનારા, અમને અમારો યોગ્ય હિસ્સો આપો; બીજાના ધન માટેની લાલચને રોકો, હે મહાન પુરુષ.
શાન્તિરેવં ભવેદ્રાજન્પ્રીતિશ્ચૈવ પરસ્પરમ્ । રાજ્યૈકદેશમપિ નઃ પ્રયચ્છ શમમિચ્છતામ્
આ રીતે, રાજા, શાંતિ અને પરસ્પર પ્રેમ રહેશે; અમને રાજ્યનો એક ભાગ પણ આપો, કારણ કે અમે સુખ-શાંતિ જ ઇચ્છીએ છીએ.