ગાન્ધારરાજઃ શકુનિઃ પાર્વતીયો નિકર્તને યોઽદ્વિતીયોઽક્ષદેવી। માનં કુર્વન્ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સૂત મિથ્યાબુદ્ધેઃ કુશલં તાત પૃચ્છેઃ
ગાંધીર દેશના રાજા, પર્વતોમાં રહેતા, કાપવામાં બેજોડ અને જૂવામાં પંડિત એવા શકુનિ, જે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રને ખુશ રાખે છે અને whose બુદ્ધિ વાંકડી છે—એના પણ સુખ-સમાચાર પૂછી લેજે, પ્રિયજન.
યઃ પાણ્ડવાનેકરથેન વીરઃ સમુત્સહત્યપ્રધૃપ્યાન્વિજેતુમ્ । યો મુહ્યતાં મોહયિતાઽદ્વિતીયો વૈકર્તનઃ કુશલં તસ્ય પૃચ્છેઃ
જે એકલા રથ પર પાંડવોને જીતવાની હિંમત રાખે છે, અને મૂંઝાયેલા લોકોને પણ મૂંઝવી દે છે—એવા વૈકર્તન (કર્ણ)ના પણ સુખ-સમાચાર પૂછી લેજે.
સ એવ ભક્તઃ સ ગુરુઃ સ ભર્તા સ વૈ પિતા સ ચ માતા સુહૃચ્ચ। અગાધબુદ્ધિર્વિદુરો દીર્ઘદર્શી સ નો મન્ત્રી કુશલં તં સ્મ પૃચ્છેઃ
જે આપણો ભક્ત, ગુરુ, સ્વામી, પિતા, માતા અને મિત્ર છે—અથાહ બુદ્ધિ અને દૂરની દ્રષ્ટિવાળો વિદુર આપણો મંત્રીએ છે—એના પણ સુખ-સમાચાર પૂછી લેજે.
વૃદ્ધાઃ સ્ત્રિયો યાશ્ચ ગુણોપપન્ના જ્ઞાયન્તે નઃ સઞ્જય માતરસ્તાઃ। તાભિઃ સર્વાભિઃ સહિતાભિઃ સમેત્ય સ્ત્રીભિઃ સવૃદ્ધાભિરભિવાદં વદેથાઃ
જે વૃદ્ધ સ્ત્રીઓ અને ગુણવંતી માતાઓ છે, જેમને તું ઓળખે છે, સંજય—એ બધાને, અન્ય સ્ત્રીઓ અને વૃદ્ધાઓ સાથે મળી, મારી વંદના પહોંચાડજે.
કચ્ચિત્પુત્રા જીવપુત્રાઃ સુસમ્ય- ગ્વર્તન્તે વો વૃત્તિમનૃશંસરૂપાઃ । ઇતિ સ્મોત્કા સઞ્જય બ્રૂહિ પશ્ચા- દજાતશત્રુઃ કુશલી સપુત્રઃ
તમારા પુત્રો, જીવતા પુત્રો, સુખી છે ને સારા અને દયાળુ વર્તન કરે છે ને? આવું પૂછ્યા પછી, સંજય, એ પણ કહેજે કે અજાતશત્રુ અને એના પુત્રો પણ સુખી છે.
રાજ્ઞો ભાર્યાઃ સઞ્જય વેત્થ તત્ર તાસાં સર્વાસાં કુશલં તાત પૃચ્છેઃ । સુસંગુપ્તાઃ સુરભયોઽનવદ્યાઃ કચ્ચિદ્ગૃહાનાવસથાપ્રમત્તાઃ
ત્યાં રાજાની જે પત્નીઓ છે, સંજય, તું તેમને ઓળખે છે—એ બધાની તું સુખ-સમાચાર પૂછજે, પ્રિયજન. શું એ સારી રીતે સુરક્ષિત, સુગંધિત અને નિર્દોષ છે? શું એ પોતાના ઘર અને વસવાટમાં ચુસ્ત છે?
કચ્ચિદ્વૃત્તિં શ્વશુરેષુ ભદ્રાઃ કલ્યાણીં વર્તધ્વમનૃશંસરૂપામ્। યથા ચ વઃ સ્યુઃ પતયોઽનુકૂલા- સ્તથા વૃત્તિમાત્મનઃ સ્થાપયધ્વમ્
શું તમે તમારા સાસરા સાથે સારા અને દયાળુ વર્તન કરો છો? અને જેમ તમારા પતિઓ તમારો સારો વિચાર કરે, તેમ તમે પણ પોતાનું વર્તન સારું રાખો.
યા નઃ સ્નુષાઃ સઞ્જય વેત્થ તત્ર પ્રાપ્તાઃ કુલેભ્યશ્ચ ગુણોપપન્નાઃ। પ્રજાવત્યો બ્રૂહિ સમેત્ય તાશ્ચ યુધિષ્ઠિરો વોઽભ્યવદત્પ્રસન્નઃ
સંજય, ત્યાં જે અમારી વહુઓ છે, જેમને તું ઓળખે છે, જે સારા કુટુંબમાંથી આવી છે અને ગુણવંતી છે—એ બધાને ભેગા કરી, એમને કહેજે કે યુધિષ્ઠિરે તેમને ખુશીથી વંદન પાઠવી છે.
કન્યાઃ સ્વજેથાઃ સદનેષુ સઞ્જય અનામયં મદ્વચનેન પૃષ્ટ્વા। કલ્યાણા વઃ સન્તુ પતયોઽનુકૂલા યૂયં પતીનાં ભવતાનુકૂલાઃ
સંજય, જે કન્યાઓ પોતાના ઘરોઅમાં છે, એમને પણ મારા નામે સુખ-સમાચાર પૂછજે. તમારા પતિઓ તમારો સારો વિચાર કરે અને તમે પણ પતિઓનો સારો વિચાર કરો.
અલઙ્કૃતા વસ્ત્રવત્યઃ સુગન્ધા અબીભત્સાઃ સુખિતા ભોગવત્યઃ। લઘુ યાસાં દર્શનં વાક્વ લઘ્વી વેશસ્ત્રિયઃ કુશલં તાત પૃચ્છેઃ
જે સ્ત્રીઓ સજ્જ, સુંદર વસ્ત્રો પહેરેલી, સુગંધિત, નિર્દોષ, ખુશ અને ભોગવિલાસમાં છે—જેનાં દર્શન અને બોલવું સહેલું છે—એવાં અંતઃપુરની સ્ત્રીઓના પણ સુખ-સમાચાર પૂછજે, પ્રિયજન.
દાસ્યઃ સ્યુર્યા યે ચ દાસાઃ કુરૂણાં તદાશ્રયા બહવઃ કુબ્જખઞ્જાઃ। આખ્યાય માં કુશલિનં સ્મ તેભ્યો- ઽપ્યનામયં પરિપૃચ્છેર્જઘન્યમ્
કુરુઓની દાસીઓ અને દાસો, તથા એ પર આધારિત અનેક કુબડિયા અને લંગડા—એ બધાને પણ કહેજે કે હું સુખી છું અને એ બધાની તંદુરસ્તી અને સુખ-સમાચાર પૂછી લેજે—even સૌથી નીચા લોકોની પણ.
કચ્ચિદ્વૃત્તિં વર્તતે વૈ પુરાણીં કચ્ચિદ્ભોગાન્દાર્તરાષ્ટ્રો દદાતિ। અઙ્ગહીનાન્કૃપણાન્વામનાન્વા યાનાનૃશંસ્યાદ્ધાર્તરાષ્ટ્રો બિભર્તિ
શું જૂની રીતરિવાજ હજી ચાલે છે? શું ધૃતરાષ્ટ્ર ભોગવિલાસ આપે છે? જે અંગહીન, દુર્ભાગી અને નાનકડા છે—શું ધૃતરાષ્ટ્ર દયાથી એમની સંભાળ રાખે છે?
અન્ધાશ્ચ સર્વે બધિરાસ્તથૈવ હસ્તાજીવા બહવો યેઽત્ર સન્તિ। આખ્યાય માં કુશલિનં સ્મ તેભ્યો- ઽપ્યનામયં પરિપૃચ્છેર્જઘન્યમ્
અહીં જે અંધ અને બહેરા છે, અને ઘણા એવા છે જે હાથની મહેનતથી જીવન ગુજારે છે—તેમને પણ કહેજો કે હું સુખી છું, અને તેમા સૌથી નબળા માણસની પણ તંદુરસ્તીની ખબરપૂછ કરજો.
મા ભૈષ્ટ દુઃખેન કુજીવિતેન નૂનં કૃતં પરલોકેષુ પાપમ્। નિગૃહ્ય શત્રૂન્સુહૃદોઽનુગૃહ્ય વાસોભિરન્નેન ચ વો ભરિષ્યે
તમે દુઃખ કે મુશ્કેલ જીવનને કારણે ડરશો નહીં; ચોક્કસ, અગાઉના જન્મમાં કોઈ પાપ થયું હશે. હું દુશ્મનોને રોકીશ, મિત્રોને દયા કરીશ, અને તમને કપડાં અને ખોરાક આપીને સંભાળીશ.
ત્વયોચ્યમાનાં શ્રૃણુયુક્તથા કુરુ
જે રીતે હું કહું છું, એ પ્રમાણે જ બધાને કહેજો અને તેમ જ વર્તવું.
સન્ત્યેવ મે બ્રાહ્મણેભ્યઃ કૃતાનિ ભાવીન્યથો નો બત વર્તયન્તિ । તાન્પશ્યામિ યુક્તરૂપાંસ્તથૈવ તામેવ સિદ્ધિં શ્રાવયેથા નૃપં તમ્
મેં બ્રાહ્મણો માટે કૃત્ય કર્યાં છે, તેમ છતાં તેનું ફળ હજુ મળ્યું નથી, પણ એ લોકો યોગ્ય છે એવું હું જોઈ રહ્યો છું; એ સિદ્ધિ રાજાને પણ કહેજો.
યે ચાનાથા દુર્બલાઃ સર્વકાલ- માત્મન્યેવ પ્રયતન્તેઽથ મૂઢાઃ। તાંશ્ચાપિ ત્વં કૃપણાન્સર્વથૈવ હ્યસ્મદ્વાક્યાત્કુશલં તાત પૃચ્છેઃ
અને જે ગરીબ અને નબળા છે, કે જે હંમેશા પોતાનાં માટે જ પ્રયત્ન કરે છે, અને જે ભટકી ગયા છે—એ બધા દુર્ભાગી લોકોની પણ, મારી વાત પ્રમાણે, તંદુરસ્તીની ખબરપૂછ કરજો, પ્રિય.
યે ચાપ્યન્યે સંશ્રિતા ધાર્તરાષ્ટ્રા- ન્નાનાદિગ્ભ્યોઽભ્યાગતાઃ સૂતપુત્ર । દૃષ્ટ્વા તાંશ્ચૈવાર્હતશ્ચાપિ સર્વા- ન્સંપૃચ્છેથાઃ કુશલં ચાવ્યયં ચ
અને જે બીજાં અનેક લોકો ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો પાસે આશરો લઇને, જુદા-જુદા દિશાઓમાંથી આવ્યા છે, સુતપુત્ર, તેમને અને જે યોગ્ય છે તેમને જોઈને, તેમનાં સુખ અને અડગ કલ્યાણની પણ ખબરપૂછ કરજો.
એવં સર્વાનાગતાભ્યાગતાંશ્ચ રાજ્ઞો દૂતાન્સર્વદિગ્ભ્યોભ્યુપેતાન્ । પૃષ્ટ્વા સર્વાન્કુશલં તાંશ્ચ સૂત પશ્ચાદહં કુશલી તેષુ વાચ્યઃ
આ રીતે, જે આવ્યા છે અને જે હાજર છે, રાજાના બધા દૂતો, જે દરેક દિશામાંથી આવ્યા છે, તેમની તંદુરસ્તીની ખબરપૂછ કર્યા પછી, પછી, સુત, તેમને કહેજો કે હું પણ ત્યાં સુખી છું.
ન હીદૃશાઃ સન્ત્યપરે પૃથિવ્યાં યે યોધકા ધાર્તરાષ્ટ્રેણ લબ્ધાઃ। ધર્મસ્તુ નિત્યો મમ ધર્મ એવ મહાબલઃ શત્રુનિબર્હણાય
આ ધરતી પર એવા યુદ્ધવીર બીજાં ક્યાંય નથી, જે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રે મેળવ્યા છે; પણ મારા માટે ધર્મ સદા અવિનાશી છે, અને એ જ મહાન શક્તિશાળી ધર્મ દુશ્મનોને નાશ કરશે.
ઇદં પુનર્વચનં ધાર્તરાષ્ટ્રં સુયોધનં સઞ્જય શ્રાવયેથાઃ । યસ્તે શરીરે હૃદયં દુનોતિ કામઃ કુરૂનસપત્નોઽનુશિષ્યામ્
હવે, સંજય, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્ર દુર્યોધનને આ સંદેશ આપજે: તારા હૃદયને જે ઈચ્છા કુરુઓના વિરોધીઓ માટે તડપાવે છે, તેના વિષયમાં હું તને સમજાવું છું.
ન વિદ્યતે યુક્તિરેતસ્ય કાચિ- ન્નૈવં વિધાસ્યામિ યથા પ્રિયં તે। દદસ્વ વા શક્રપુરીં મમૈવ યુધ્વસ્વ વા ભારતમુખ્યવીર
આમાં કોઈ યોગ્ય માર્ગ નથી; હું તારી ઈચ્છા પ્રમાણે વર્તીશ નહીં. તો તો મને ઈન્દ્રનું નગર આપ, અથવા, ભારતના શ્રેષ્ઠ વીર, યુદ્ધ માટે તૈયાર થા.
ઉત સન્તમસન્તં વા બાલં વૃદ્ધં ચ સઞ્જય। ઉતાબલં બલીયાંસં ધાતા પ્રકુરુતે વશે
સારા કે ખરાબ, નાના કે મોટા, નબળા કે મજબૂત—દરેકને સર્જનહાર પોતાના વશમાં રાખે છે.
ઉત બાલાય પાણ્ડિત્યં પણ્ડિતાયોત બાલતામ્। દદાતિ સર્વમીશાનઃ પુરસ્તાચ્છુક્રમુચ્ચરન્
ઈશ્વર બાળકને જ્ઞાન આપે છે અને જ્ઞાનીને બાળપણ આપે છે; બધું ઈશ્વર જ આપે છે, જેમણે શરૂઆતમાં પવિત્ર ઉચ્છ્વાસ કર્યો.
બલં જિજ્ઞાસમાનસ્ય આચક્ષીથા યથાતથમ્। અથ મન્ત્ર મન્ત્રયિત્વા યાથાતથ્યેન હૃષ્ટવત્
જો તું કોઈની શક્તિ જાણવી હોય તો, સાચું-સાચું કહેજે; પછી, સલાહ કરીને, જેવું સાચું હોય તે પ્રમાણે આનંદથી વર્તવું.
ગાવલ્ગણે કુરૂન્ગત્વા ધૃતરાષ્ટ્રં મહાબલમ્ । અભિવાદ્યોપસંગૃહ્ય તતઃ પૃચ્છેરનામયમ્
ગાવલ્ગણે, તું કુરુઓના મહાન ધૃતરાષ્ટ્ર પાસે જઈ, તેમને વિનમ્રતાથી વંદન કરીને, પછી તેમની તંદુરસ્તીની ખબરપૂછ કરજે.
બ્રૂયાશ્ચૈનં ત્વમાસીનં કુરુભિઃ પરિવારિતમ્ । તવૈવ રાજન્વીર્યેણ સુખં જીવન્તિ પાણ્ડવાઃ
તેમને કહેજે, જ્યારે તેઓ કુરુઓથી ઘેરાયેલા બેઠા હોય: 'રાજા, તમારી વીરતાથી જ પાંડવો સુખથી જીવે છે.'
તવ પ્રસાદાદ્બાલાસ્તે પ્રાપ્તા રાજ્યમરિન્દમ। રાજ્યે તાન્સ્થાપયિત્વાઽગ્રે નોપેક્ષસ્વ વિનશ્યતઃ
તમારી કૃપાથી એ બાળકોને રાજ્ય મળ્યું છે, દુશ્મનોને હરાવનાર; તેમને રાજ્યમાં સ્થાપિત કરીને, હવે તેમને અવગણતા નહીં, નહિંતર તેઓ નાશ પામશે.
સર્વમપ્યેતદેકસ્ય નાલં સઞ્જય કસ્યચિત્ । તાત સંહત્ય જીવામો દ્વિષતાં મા વશં ગમઃ
આ બધું એક માટે પૂરતું નથી, સંજય, કોઈ માટે પણ નહીં; પ્રિય, આપણે સૌ સાથે મળીને જીવીયે, દુશ્મનોના વશમાં ન થવું.
તથા ભીષ્મં શાન્તનવં ભારતાનાં પિતામહમ્। શિરસાઽભિવદેથાસ્ત્વં મમ નામ પ્રકીર્તયન્
એ જ રીતે, શાંતનુના પુત્ર, ભારતકુલના પિતામહ ભીષ્મને પણ, મારું નામ લઈને, માથું ઝુકાવી વંદન કરજે.