ત્રયોઽસ્યાં જનિતાઃ પુત્રા રાજ્ઞાઽનેન યયાતિના। દુર્ભગાયા મમ દ્વૌ તુ પુત્રૌ તાત બ્રવીમિ તે
આ રાજા યયાતિથી શર્મિષ્ઠાને ત્રણ પુત્રો થયા છે. પણ, પિતા, હું તો દુર્ભાગ્યવાળી છું—મારા માત્ર બે પુત્રો છે, એ હું તમને કહું છું.
ધર્મજ્ઞ ઇતિ વિખ્યાત એષ રાજા ભૃગૂદ્વહ। અતિક્રાન્તશ્ચ મર્યાદાં કાવ્યૈતત્કથયામિ તે
આ રાજા ધર્મને જાણનારો તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, હે ભૃગુવંશી. છતાં એણે મર્યાદા લાંઘી છે, હે કવિ, એ હું તમને કહું છું.
ધર્મજ્ઞઃ સન્મહારાજ યોઽધર્મમકૃથાઃ પ્રિયમ્। તસ્માજ્જરા ત્વામચિરાદ્ધર્ષયિષ્યતિ દુર્જયા
હે મહારાજ, તમે ધર્મ જાણો છો છતાં મનગમતું કરવા માટે અધર્મ કર્યું છે; એટલે, ટૂંક સમયમાં અપરાજેય વૃદ્ધાવસ્થા તમને ઘેરી લેશે.
ઋતું વૈ યાચમાનાયા ભગવન્નાન્યચેતસા। દુહિતુર્દાનવેન્દ્રસ્ય ધર્મ્યમેતત્કૃતં મયા
હે પૂજ્ય, જ્યારે દાનવોના રાજાની દીકરીએ એકાગ્રતાથી ઋતુ માંગ્યું, ત્યારે મેં તેને ધર્મ પ્રમાણે માન આપ્યો.
ઋતું વૈ યાચમાનાયા ન દદાતિ પુમાનૃતુમ્। ભ્રૂણહેત્યુચ્યતે બ્રહ્મન્ સ ઇહ બ્રહ્મવાદિભિઃ
હે બ્રાહ્મણ, જો કોઈ પુરુષ પાસે સ્ત્રી ઋતુ માંગે અને એ ન આપે, તો વિદ્વાનો તેને ભ્રૂણહંતાનો દોષ લગાવે છે.
અભિકામાં સ્ત્રિયં યશ્ચ ગમ્યાં રહસિ યાચિતઃ। નોપૈતિ સ ચ ધર્મેષુ ભ્રૂણહેત્યુચ્યતે બુધૈઃ
અને જો કોઈ કામના ધરાવતી અને યોગ્ય સ્ત્રી એકાંતમાં પુરૂષને ઈચ્છે અને એ ન જાય, તો બુદ્ધિશાળી લોકો તેને પણ ધર્મમાં ભ્રૂણહંતો કહે છે.
યદ્યદ્વૃણોતિ માં કશ્ચિત્તત્તદ્દેયમિતિ વ્રતમ્। ત્વયા ચ સાપિ દત્તા મે નાન્યં નાથમિહેચ્છતિ
મારું વ્રત છે કે જે કોઈ પણ મને કંઈ માંગે, હું તેને આપું; અને એ સ્ત્રી તમે મને આપી છે, તે અહીં બીજું કોઈ આશ્રય ઈચ્છતી નથી.
ઇત્યેતાનિ સમીક્ષ્યાહં કારણાનિ ભૃગૂદ્વહ। અધર્મભયસંવિગ્નઃ શર્મિષ્ઠામુપજગ્મિવાન્। `મત્વૈતન્મે ધર્મ ઇતિ કૃતં બ્રહ્મન્ક્ષમસ્વ મામ્
હે ભૃગુવંશી, આ બધા કારણો વિચારીને અને અધર્મના ભયથી ગભરાઈને મેં શર્મિષ્ઠાને સ્વીકારી, વિચાર્યું કે એ જ મારું ધર્મ છે. હે બ્રાહ્મણ, કૃપા કરીને મને માફ કરો.
નન્વહં પ્રત્યવેક્ષ્યસ્તે મદધીનોઽસિ પાર્થિવ। મિથ્યાચારસ્ય ધર્મેષુ ચૌર્યં ભવતિ નાહુષ
હે રાજા, મેં તો તમારી ઈચ્છા જાણીને જ આ કર્યું, કેમ કે હું તમારો આધાર છું; અને ધર્મમાં ખોટું વર્તન કરવું ચોરી ગણાય છે, હે નાહુષકુળના વંશજ.
ક્રુદ્ધેનોશનસા શપ્તો યયાતિર્નાહુષસ્તદા। પૂર્વં વયઃ પરિત્યજ્ય જરાં સદ્યોઽન્વપદ્યત
પછી ક્રોધિત ઉશનાએ યયાતિને શાપ આપ્યો; અને તરત જ યયાતિએ પોતાનું યુવાનપણ છોડીને વૃદ્ધાવસ્થાને વળી લીધા.
અતૃપ્તો યૌવનસ્યાહં દેવયાન્યાં ભૃગૂદ્વહ। પ્રસાદં કુરુ મે બ્રહ્મઞ્જરેયં ન વિશેચ્ચ મામ્
હે ભૃગુવંશના શ્રેષ્ઠ, દેવયાનીમાં યુવાનીથી હું સંતોષ પામ્યો નથી; હે બ્રાહ્મણ, કૃપા કરીને એવી કૃપા કરો કે આ વૃદ્ધાવસ્થા મને ન વળે.
નાહં મૃષા બ્રવીમ્યેતજ્જરાં પ્રાપ્તોઽસિ ભૂમિપ। જરાં ત્વેતાં ત્વમન્યસ્મિન્સંક્રામય યદીચ્છસિ
હું ખોટું નથી બોલતો: હે રાજા, વૃદ્ધાવસ્થા તમને આવી પહોંચી છે; જો તમે ઈચ્છો તો આ વૃદ્ધાવસ્થા બીજાને આપી શકો છો.
રાજ્યભાક્સ ભવેદ્બ્રહ્મન્પુણ્યભાક્કીર્તિભાક્તથા। યો મે દદ્યાદ્વયઃ પુત્રસ્તદ્ભવાનનુમન્યતામ્
હે બ્રાહ્મણ, જે પુત્ર મને પોતાની યુવાની આપશે, એ રાજ પણ પામશે, પુણ્ય અને કીર્તિ પણ મેળવશે; તમે પણ આને મંજૂરી આપો.
સંક્રામયિષ્યસિ જરાં યેથેષ્ટં નહુષાત્મજ। મામનુધ્યાય ભાવેન ન ચ પાપમવાપ્સ્યસિ
હે નાહુષકુમાર, તમે તમારી વૃદ્ધાવસ્થા જેમ ઇચ્છો તેમ બીજાને આપી શકો છો; નિર્ભય થઈને આપો, તમને પાપ લાગશે નહીં.
વયો દાસ્યતિ તે પુત્રો યઃ સ રાજા ભવિષ્યતિ। આયુષ્માન્કીર્તિમાંશ્ચૈવ બહ્વપત્યસ્તથૈવ ચ
જે પુત્ર તને પોતાની યુવાની આપશે, એ રાજા બનશે, લાંબુ આયુષ્ય, કીર્તિ અને ઘણા સંતાન પામશે.
જરાં પ્રાપ્ય યયાતિસ્તુ સ્વપુરં પ્રાપ્ય ચૈવ હિ। પુત્રં જ્યેષ્ઠં વરિષ્ઠં ચ યદુમિત્યબ્રવીદ્વચઃ
વૃદ્ધાવસ્થાથી પીડાઈને યયાતિ પોતાના શહેરમાં પાછા ફર્યા અને પોતાના સૌથી મોટા અને શ્રેષ્ઠ પુત્ર યદુને કહ્યું.
જરાવલી ચ માં તાત પલિતાનિ ચ પર્યગુઃ। કાવ્યસ્યોશનસઃ શાપાન્ન ચ તૃપ્તોઽસ્મિ યૌવને
હે પુત્ર, વૃદ્ધાવસ્થાએ મને ઘેરી લીધો છે અને મારા વાળ પણ સફેદ થઈ ગયા છે; કાવ્ય ઉશનાના શાપથી હું હજુ યુવાનીથી તૃપ્ત થયો નથી.
ત્વં યદો પ્રતિપદ્યસ્વ પાપ્માનં જરયા સહ। યૌવનેન ત્વદીયેન ચરેયં વિષયાનહમ્
યદુ, તું મારી વૃદ્ધાવસ્થા અને પાપ પોતાના ઉપર લે, જેથી હું તારી યુવાનીથી ઇન્દ્રિયસુખ ભોગવી શકું.
પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તુ પુનસ્તે યૌવનં ત્વહમ્। દત્ત્વા સ્વં પ્રતિપત્સ્યામિ પાપ્માનં જરયા સહ
પણ, પુરા હજાર વર્ષ પછી, હું તારી યુવાની તને પાછી આપીશ અને મારી વૃદ્ધાવસ્થા અને પાપ પાછું લઈ લઉં.
જરાયાં બહવો દોષાઃ પાનભોજનકારિતાઃ। તસ્માજ્જરાં ન તે રાજન્ગ્રહીષ્ય ઇતિ મે મતિઃ
વૃદ્ધાવસ્થામાં ખાવા-પીવાથી અનેક દુષ્કર્મો થાય છે; તેથી, હે રાજા, હું તારી વૃદ્ધાવસ્થા સ્વીકારવાનો નથી, એ જ મારી મતિ છે.
સિતશ્મશ્રુર્નિરાનન્દો જરયા શિથિલીકૃતઃ। વલીસઙ્ગતગાત્રસ્તુ દુર્દર્શો દુર્બલઃ કૃશઃ
સફેદ દાઢીવાળો, આનંદ વિના, વૃદ્ધાવસ્થાથી શરીર ઢીલું પડી ગયું છે, આખું શરીર ચામડીની વાળીઓથી ભરાઈ ગયું છે, દેખાવમાં દુર્લભ, બળહીન અને દુર્બળ છે.
અશક્તઃ કાર્યકરણે પરિભૂતઃ સ યૌવતૈઃ। સહોપજીવિભિશ્ચૈવ તાં જરાં નાભિકામયે
કોઈ કામ કરવા સમર્થ નથી, યુવાનો અને ઘરનાં લોકો તેને અવગણે છે; એવી વૃદ્ધાવસ્થા મને બિલકુલ પસંદ નથી.
સન્તિ તે બહવઃ પુત્રા મત્તઃ પ્રિયતરા નૃપ। જરાં ગ્રહીતું ધર્મજ્ઞ તસ્માદન્યં વૃણીષ્વ વૈ
રાજા, તને તો મારા કરતાં વધુ પ્રિય ઘણા પુત્રો છે; ધર્મને જાણનારા, વૃદ્ધાવસ્થા સ્વીકારવા માટે બીજાને પસંદ કર.
યત્ત્વં મે હૃદયાજ્જાતો વયઃ સ્વં ન પ્રયચ્છસિ। તસ્માદરાજ્યભાક્તાત પ્રજા તવ ભવિષ્યતિ
તુ તો મારા હૃદયમાંથી જન્મ્યો છે, છતાં તું તારી યુવાની મને આપતો નથી; તેથી, રાજપદના અયોગ્ય, તારી પ્રજાએ તારી સાથે જ રહેવાનું છે.
પ્રત્યાખ્યાતસ્તુ રાજા સ તુર્વસું પ્રત્યુવાચ હ।' તુર્વસો પ્રતિપદ્યસ્વ પાપ્માનં જરયા સહ। યૌવનેન ચરેયં વૈ વિષયાંસ્તવ પુત્રક
રાજાએ જ્યારે તેને નકારી દીધો, ત્યારે તેણે તુર્વસુને કહ્યું: 'તુર્વસુ, વૃદ્ધાવસ્થાની પીડા તું સ્વીકાર, અને હું તારી યુવાનીથી તારા ભોગ ભોગવીશ, પુત્ર.'
પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તુ પુનર્દાસ્યામિ યૌવનમ્। સ્વં ચૈવ પ્રતિપત્સ્યામિ પાપ્માનં જરયા સહ
જ્યારે હજાર વર્ષ પૂરા થશે, ત્યારે હું તારી યુવાની પાછી આપીશ અને ફરીથી વૃદ્ધાવસ્થાની પીડા પોતે લઈ લઉં.
ન કામયે જરાં તાત કામભોગપ્રણાશિનીમ્। બલરૂપાન્તકરણીં બુદ્ધિપ્રાણપ્રણાશિનીમ્
પિતા, મને એવી વૃદ્ધાવસ્થા જરાય પસંદ નથી, જે ઇચ્છાના આનંદને નાશ કરે છે, બળ અને રૂપનો અંત લાવે છે અને બુદ્ધિ અને પ્રાણને પણ નાશ કરે છે.
યત્ત્વં મે હૃદયાજ્જાતો વયઃ સ્વં ન પ્રયચ્છસિ। તસ્માત્પ્રજા સમુચ્છેદં તુર્વસો તવ યાસ્યતિ
તુ મારા હૃદયમાંથી જન્મ્યો છે, છતાં તું તારી યુવાની મને આપતો નથી; તેથી, તુર્વસુ, તારી વંશ પરંપરા હવે બંધ થઈ જશે.
સંકીર્ણાચારધર્મેષુ પ્રતિલોમચરેષુ ચ। પિશિતાશિષુ ચાન્ત્યેષુ મૂઢ રાજા ભવિષ્યસિ
તુ એવા લોકોમાં રાજા બનશે, જેમની આચરણ અને ધર્મ ગડમથલ છે, જે ઉલટા માર્ગે ચાલે છે, માંસ ખાય છે અને સૌથી નીચા છે, અવિચારી.
ગુરુદારપ્રસક્તેષુ તિર્યગ્યોનિગતેષુ ચ। પશુધર્મેષુ પાપેષુ મ્લેચ્છેષુ ત્વં ભવિષ્યસિ
તુ એવા લોકોમાં રહેશે, જે ગુરુની પત્ની સાથે આસક્ત છે, પશુઓમાં જન્મે છે, પશુ જેવા વર્તન ધરાવે છે, પાપી અને દૂષિત લોકોમાં રહેશે.