માદ્રીપુત્રઃ સહદેવઃ કલિઙ્ગાન્ સમાગતાનજયદ્દન્તકૂરે। વામેનાસ્યન્દક્ષિણેનૈવ યો વૈ મહાબલં કચ્ચિદેનં સ્મરન્તિ
માદ્રીપુત્ર સહદેવ, જેણે કલીંગોના ભેગા થયેલા સૈન્યને યુદ્ધમાં ડાબા અને જમણા હાથથી હરાવ્યા, એ મહાબલીને કોઈ યાદ કરે છે?
પુરા જેતું નકુલઃ પ્રેષિતોઽયં શિબીંસ્ત્રિગર્તાન્સઞ્જય પશ્યતસ્તે। દિશં પ્રતીચીં વશમાનયન્મે માદ્રીસુતં કચ્ચિદેનં સ્મરન્તિ
સંજય, પહેલા નકુલને શિબી અને ત્રિગર્તો પર વિજય મેળવવા મોકલાયો હતો અને તેણે પશ્ચિમ દિશા મારા અધિકારમાં લાવી—શું કોઈ એ માદ્રીપુત્રને યાદ કરે છે?
પરાભવો દ્વૈતવને ય આસી- દ્દુર્મન્વિતે ઘોપયાત્રાગતાનામ્ । યત્ર મન્દાઞ્છત્રુવશં પ્રયાતા- નમોચયદ્ભીમસેનો જયશ્ચ
દ્વૈતવનમાં જે હાર મળી, જ્યારે ગાયો લઈ જવામાં આવી અને દુઃખી લોકો દુશ્મનના વશમાં ગયા, ત્યારે ભીમસેને તેમને મુક્ત કર્યા અને વિજય અપાવ્યો—શું કોઈ એ વાત યાદ કરે છે?
અહં પશ્ચાદર્જુનમભ્યરક્ષં માદ્રીપુત્રૌ ભીમસેનોઽપ્યરક્ષત્। ગાણ્ડીવધન્વા શત્રુસઙ્ઘાનુદસ્ય સ્વસ્ત્યાગમત્કચ્ચિદેનં સ્મરન્તિ
હું અર્જુનને પાછળથી રક્ષતો હતો, ભીમસેને માદ્રીપુત્રોને રક્ષ્યા, ગાંડીવધારી અર્જુને દુશ્મન સૈન્યને વિખેરી અને સલામત પાછો ફર્યો—શું કોઈ એ વાત યાદ કરે છે?
ન કર્મણા સાધુનૈકેન નૂનં સુખં શક્યં વૈ ભવતીહ સઞ્જય । સર્વાત્મના પરિજેતું વયં ચે- ન્ન શક્નુમો ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રમ્
સંજય, માત્ર એક સારા કર્મથી અહીં સુખ મળતું નથી. જો આપણે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રને સંપૂર્ણ રીતે જીતવામાં અસમર્થ રહીએ, તો—
યથાઽઽત્થ મે પાણ્ડવ તત્તથૈવ કુરૂન્કુરુશ્રેષ્ઠ જનં ચ પૃચ્છસિ। અનામયાસ્તાત મનસ્વિનસ્તે કુરુશ્રેષ્ઠાન્પૃચ્છસિ પાર્થ યાંસ્ત્વમ્
કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, તમે જે રીતે મને પૂછ્યું, એ પ્રમાણે જ હું તમને કુરુઓ અને તેમના લોકો વિશે જવાબ આપું છું. પાર્થ, તમે જેમ જેમ કુરુઓમાં એ મહાન આત્માઓની ખેરખબર પૂછો છો, તેમ તેમ હું પણ પુછું છું કે તેઓ સુખી છે કે કેમ.
સન્ત્યેવ વૃદ્ધાઃ સાધવો ધાર્તરાષ્ટ્રે સન્ત્યેવ પાપાઃ પાણ્ડવ તસ્ય વિદ્ધિ। દદ્યાદ્રિપુભ્યોઽપિ હિ ધાર્તરાષ્ટ્રઃ કુતો દાયાંલ્લોપયેદ્બ્રાહ્મણાનામ્
પાંડવ, ધૃતરાષ્ટ્રના વંશમાં ખરેખર વયસ્ક અને સારા લોકો છે, પણ ખરાબ પણ છે—આ જાણો. ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તો દુશ્મનને પણ આપશે, તો પછી બ્રાહ્મણોને કેમ રોકે?
યદ્યુષ્માસુ વર્તતેઽસાવધર્મ્ય- મદ્રુગ્ધેષુ દ્રુગ્ધવત્તન્ન સાધુ। મિત્રધ્રુક્ સ્યાદ્ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રો યુષ્માન્દ્વિપન્સાધુવૃત્તાનસાધુઃ
જો એ તમારા ઉપર, જેઓએ ક્યારેય દુઃખ આપ્યું નથી, અયોગ્ય વર્તન કરે, તો એ યોગ્ય નથી. ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તો મિત્રદ્રોહી કહેવાય, કારણ કે એ સારા પાંડવો સામે દુશ્મની રાખે છે.
સ ચાપિ જાનાતિ ભૃશં ચ તપ્યતે શોચત્યન્તઃ સ્થવિરોઽજાતશત્રો। શૃણોતિ હિ બ્રાહ્મણાનાં સમેત્ય મિત્રદ્રોહઃ પાતકેભ્યો યરીયાન્
એ જાણે છે અને ખૂબ જ દુઃખી થાય છે; વૃદ્ધ અજાતશત્રુ અંદરથી શોક કરે છે. કારણ કે જ્યારે બ્રાહ્મણો ભેગા થાય ત્યારે એ સાંભળે છે કે મિત્રદ્રોહ તો બીજા બધા પાપો કરતા મોટું છે.
સ્મરન્તિ તુભ્યં નરદેવ સઙ્ગમે યુદ્ધે ચ જિષ્ણોશ્ચ યુધાં પ્રણેતુઃ। સમુદ્ધુષ્ટે દુન્દુભિશઙ્ખશબ્દે ગદાપાણિં ભીમસેનં સ્મરન્તિ
રાજા, તેઓ તમને સભામાં અને યુદ્ધમાં યાદ કરે છે, અને યુદ્ધમાં સર્વશ્રેષ્ઠ અર્જુનને પણ. જ્યારે નગારા અને શંખ વાગે છે, ત્યારે ભીમસેનને ગદા સાથે યાદ કરે છે.
માદ્રીસુતૌ ચાપિ તથાઽઽજિમધ્યે સર્વા દિશઃ સંપતન્તૌ સ્મરન્તિ। સેનાં વર્ષન્તૌ શગ્વૈપરજમં મહારથૌ સમરે દુષ્પ્રકમ્પૌ
તેમજ, તેઓ યુદ્ધમધ્યે માદ્રીના બંને પુત્રોને પણ યાદ કરે છે, જે ચારેય દિશામાં ધસી જાય છે. એ મહાન રથીઓ દુશ્મન સેના પર વરસાદ વરસાવે છે અને યુદ્ધમાં અડગ રહે છે.
સમીકુર્યાઃ પ્રજ્ઞયાઽજાતશત્રો
અજાતશત્રુ, તું બુદ્ધિપૂર્વક કામ કર.
ન કામાર્થં સન્ત્યજેયુર્હિ ધર્મં પાણ્ડોઃ સુતાઃ સર્વ એવેન્દ્રકલ્પાઃ । ત્વમેવૈતત્પ્રજ્ઞયાઽજાતશત્રો સમીકુર્યા યેન શર્માપ્નુયુસ્તે
પાંડુના બધા પુત્રો, જે ઇન્દ્ર સમાન છે, ક્યારેય કામ કે લાભ માટે ધર્મ છોડતા નથી. અજાતશત્રુ, તું જ બુદ્ધિથી એવું કર કે તમે બધા સુખ મેળવો.
ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ પાણ્ડવાઃ સૃઞ્જયાશ્ચ યે ચાપ્યન્તે સન્નિવિષ્ટા નરેન્દ્રાઃ । યન્માં બ્રવીદ્ધૃતરાષ્ટ્રો નિશાયા- મજાતશત્રો વચનં પિતા તે
ધૃતરાષ્ટ્રના, પાંડુના, શ્રુંજયોના અને અહીં બેઠેલા બધા રાજાઓ—અજાતશત્રુ, રાત્રે ધૃતરાષ્ટ્ર જે મને કહે છે, એ બધું તારા પિતાનું સંદેશ છે.
સહામાત્યઃ સહપુત્રશ્ચ રાજન્ સમેત્ય તાં વાચમિમાં નિબોધ
રાજા, એ પોતાના મંત્રીઓ અને પુત્રો સાથે મળીને આ વચન બોલ્યા છે; તું એ સાંભળ.
સમાગતાઃ પાણ્ડવાઃ સૃઞ્જયાશ્ચ જનાર્દનો યુયુધાનો વિરાટઃ। યત્તે વાક્યં ધૃતરાષ્ટ્રાનુશિષ્ટં ગાવલ્ગણે બ્રૂહિ તત્સૂતપુત્ર
પાંડવો, શ્રુંજયો, જનાર્દન, યુયુધાન અને વિરાટ એકઠા થયા છે. ધૃતરાષ્ટ્રે જે સંદેશો આપ્યો છે, ગાવલ્ગણે, એ તું કહી દે, સુતપુત્ર.
અજાતશત્રું ચ વૃકોદરં ચ ધનઞ્જયં માદ્રવતીસુતૌ ચ। આમન્ત્રયે વાસુદેવં ચ શૌરિં યુયુધાનં ચેકિતાનં વિરાટમ્
અજાતશત્રુ, વૃકોદર, ધનંજય, માદ્રીના પુત્રો, વાસુદેવ, યુયુધાન, ચેકિતાન અને વિરાટ—હું બધાને વંદન કરું છું.
પઞ્ચાલાનામધિપં ચૈવ વૃદ્ધં ધૃષ્ટદ્યુમ્નં પાર્ષતં યાજ્ઞસેનિમ્ । સર્વે વાચં શૃણુતેમાં મદીયાં વક્ષ્યામિ યાં ભૂતિમિચ્છન્કુરૂણામ્
પાંચાલોના વૃદ્ધ રાજા, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, પૃષતપુત્ર અને યાજ્ઞસેની—તમામ લોકો, હું જે કુરુઓના કલ્યાણ માટે કહું છું, એ મારા શબ્દો સાંભળો.
શમં રાજા ધૃતરાષ્ટ્રોઽભિનન્દ- ન્નયોજયત્ત્વરમાણો રથં મે। સભ્રાતૃપુત્રસ્વજનસ્ય રાજ્ઞ- સ્તદ્રોચતાં પાણ્ડવાનાં શમોઽસ્તુ
રાજા ધૃતરાષ્ટ્રે શાંતિને આવકાર આપી, ઉતાવળથી મારું રથ મોકલાવ્યું. એ પોતાના ભાઈઓ, પુત્રો અને પરિવાર સાથે પાંડવો માટે શાંતિ ઈચ્છે છે—એ તેમને પસંદ પડે એવી આશા છે.
સર્વૈર્ધર્મૈઃ સમુપેતાસ્તુ પાર્થાઃ સંસ્થાનેન માર્દનેવાર્જવેન। જાતાઃ કુલે હ્યનૃશંસા વદાન્યા હીનિષેવાઃ કર્મણાં નિશ્ચયજ્ઞાઃ
પાર્થો બધા ધર્મથી યુક્ત છે—સ્થિરતા, સૌમ્યતા અને સીધાઈ ધરાવે છે. એ સૌ ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલા, દયાળુ અને ઉદાર છે, નિકૃષ્ટ કામોથી દૂર રહે છે અને પોતાના કર્મમાં નિશ્ચયી છે.
ન યુજ્યતે કર્મ યુષ્માસુ હીનં સત્વં હિ વસ્તાદૃશં ભીમસેનાઃ । ઉદ્ભાસતે હ્યઞ્જનબિન્દુવત્ત- ચ્છુભ્રે વસ્ત્રે યદ્ભવેત્કિલ્બિષં વઃ
તમામાં ક્યારેય કોઈ નીચું કામ જોવા મળતું નથી; ભીમસેન, તમારો સ્વભાવ યોગ્ય છે. જો તમારામાં કોઈ દોષ હોય, તો એ સફેદ કપડાં પર કાજળની જેમ સ્પષ્ટ દેખાય.
સર્વક્ષયો દૃશ્યતે યત્ર કૃત્સ્નઃ પાપોદયો ભાવસંસ્થઃ કુરૂણામ્। કસ્તત્ર કુર્યાઞ્જાતુ કર્મ પ્રજાનન્ પરાજયો યત્ર સમો જયશ્ચ
જ્યાં સર્વનાશ દેખાય છે, જ્યાં કુરુઓમાં પાપ ફેલાય છે, ત્યાં, જાણીને, કોણ કામ કરે? જ્યાં જીત અને હાર બંને સમાન લાગે છે.
તે વૈ ધન્યા યૈઃ કૃતં જ્ઞાતિકાર્યં તે વૈ પુત્રાઃ સુહૃદો બાન્ધવાશ્ચ। ઉપક્રુષ્ટં જીવિતં સન્ત્યજેયુ- ર્યતઃ કુરૂણાં નિયતો વૈ ભવઃ સ્યાત્
જે લોકોએ પોતાનાં કુટુંબજનો માટે ફરજ બજાવી છે, એ સાચા પુત્ર, મિત્ર અને સંબંધીઓ છે. આવા લોકો જીવનમાં કલંક લાગ્યો હોય તો પણ, કુરૂઓનું ભાગ્ય નિશ્ચિત છે એમ જાણીને, જીવન ત્યાગી દે.
તે ચેત્કુરૂનનુશિષ્યાથ પાર્થા નિર્ણીય સર્વાન્દ્વિષતો નિગૃહ્ય। સમં વસ્તજ્જીવિતં મૃત્યુન સ્યા- દ્યજ્જીવધ્વં જ્ઞાતિવધેન સાધુ
પાર્થો, જો તમે સૌ દુશ્મનોને શાંત કરીને, કુરૂઓને યોગ્ય માર્ગ બતાવો, તો પછી તમારું જીવન પણ મૃત્યુ સમાન જ ગણવું. કારણ કે, કુટુંબજનોને મારીને જીવવું યોગ્ય નથી.
કો હ્યેવ યુષ્માન્સહ કેશવેન સચેકિતાનાન્પાર્ષતબાહુગુપ્તાન્। સસાત્યકીન્વિષહેત પ્રજેતું લબ્ધ્વાઽપિ દેવાન્સચિવાન્સહેન્દ્રાન્
તમારા અને કૃષ્ણ સાથે, ચેકિતાન, પૃષ્ઠતપુત્રો અને સાત્યકી જેવા વીરોને જીતવા માટે—even દેવો, એમના મંત્રીઓ અને ઇન્દ્ર મળ્યા હોય તો પણ—કોણ ટકી શકે?
કો વા કુરૂન્દ્રોણભીષ્માભિગુપ્તા- નશ્વત્થામ્ના શલ્યકૃપાદિભિશ્ચ। રણે વિજેતું વિષહેત રાજન્ રાધેયગુપ્તાન્સહ ભૂમિપાલૈઃ
રાજા, દ્રોણ, ભીષ્મ, અશ્વત્થામા, શલ્ય, કૃપાચાર્ય અને રાધેય જેવા વીરોથી રક્ષાયેલા કુરૂઓને, તેમજ અન્ય રાજાઓ સાથે મળીને રાધેયે રક્ષેલા વીરોને, યુદ્ધમાં કોણ જીતે એવી હિંમત રાખે?
મહદ્બલં ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય રાજ્ઞઃ કો વૈ શક્તો હન્તુમક્ષીયમાણઃ । સોઽહં જયે ચૈવ પરાજયે ચ નિઃશ્રેયસં નાધિગચ્છામિ કિંચિત્
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોની મોટી સેના છે, તેને અખંડિત રાખીને કોણ હરાવી શકે? જીતમાં કે હારમાં, મને ક્યાંય શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ દેખાતું નથી.
કથં હિ નીચા ઇવ દૌષ્કુલેયા નિર્ધર્માર્થં કર્મ કુર્યુશ્ચ પાર્થાઃ । સોઽહં પ્રસાદ્ય પ્રણતો વાસુદેવં પઞ્ચાલાનામધિપં ચૈવ વૃદ્ધમ્
પાર્થો, જેમ નીચ કુળમાં જન્મેલા લોકો ધર્મ અને અર્થ વગરના કામ કરે, તેમ તમે કેમ કરો? એટલે હું વાસુદેવ અને પંચાલોના વૃદ્ધ રાજાને પ્રસન્ન કરીને, નમન કરીને આશ્રય માંગુ છું.
કૃતાઞ્જલિઃ શરણં વઃ પ્રપદ્યે કથં સ્વસ્તિ સ્યાત્કુરુસૃઞ્જયાનામ્। ન હ્યેવમેવં વચનં વાસુદેવો ધનઞ્જયો વા જાતુ કિંચિન્ન કુર્યાત્
હું હાથ જોડીને તમારો આશ્રય લેું છું. કેવી રીતે કુરૂઓ અને શ્રિઞ્જયોનું કલ્યાણ થાય? કારણ કે વાસુદેવ કે ધનંજય ક્યારેય વિરુદ્ધ વર્તન કરે જ નહીં.
પ્રણાન્દદ્યાદ્યાચમાનઃ કુતોઽન્ય- દેતદ્વિદ્વન્સાધનાર્થં બ્રવીમિ । એતદ્રાજ્ઞો ભીષ્મપુરોગમસ્ય મતં યદ્વઃ શાન્તિરિહોત્તમા સ્યાત્
માફી માગનાર salutations કેમ આપે? એટલે, હે વિદ્વાન, હું સમાધાન માટે આ વાત કહું છું. રાજા અને ભીષ્માદિ વડીલોએ પણ એ જ મંતવ્ય રાખ્યું છે કે અહીં શ્રેષ્ઠ શાંતિ મળે.