સ્ત્રિયો વૃદ્ધા ભારતાનાં જનન્યો મહાદાસ્યો દાસભાર્યાશ્ચ સૂત। વધ્વઃ પુત્રા ભાગિનેયા ભગિન્યો દૌહિત્રા વા કચ્ચિદપ્યવ્યલીકાઃ
સૂત, શું ભારતવંશની સ્ત્રીઓ, વૃદ્ધો, માતાઓ, મહાન દાસીઓ, દાસોની પત્નીઓ, વહુઓ, પુત્રો, ભાણેજો, બહેનો અને દોહિત્રો સૌ સુખી અને નિરોગ છે?
કચ્ચિદ્રાજા બ્રાહ્મણાનાં યથાવત્ પ્રવર્તતે પૂર્વવત્તાત વૃત્તિમ્। કચ્ચિદ્દાયાન્મામકાન્ધાર્તરાષ્ટ્રો દ્વિજાતીનાં સઞ્જય નોપહન્તિ
પુત્ર, શું રાજા હજુ પણ બ્રાહ્મણો સાથે પહેલા જેવો વ્યવહાર કરે છે? શું ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર, સંજય, દ્વિજાતિઓના હિતમાં કોઈ અડચણ લાવતો નથી?
કચ્ચિદ્રાજા ધૃતરાષ્ટ્રઃ સપુત્ર ઉપેક્ષતે બ્રાહ્મણાતિક્રમાન્વૈ। સ્વર્ગસ્ય કચ્ચિન્ન તથા વર્ત્મભૂતા- મુપેક્ષતે તેષુ સદૈવ વૃત્તિમ્
શું રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર અને તેના પુત્રો બ્રાહ્મણોની ભૂલોને અવગણે છે? શું તેઓ બ્રાહ્મણો સાથે હંમેશાં યોગ્ય વ્યવહાર કરે છે, જે સ્વર્ગનો માર્ગ છે?
એતઞ્જ્યોતિશ્ચોત્તમં જીવલોકે શુક્લં પ્રજાનાં વિહિતં વિધાત્રા। તે ચેદ્દોષં ન નિયચ્છન્તિ મન્દાઃ કૃત્સ્નો નાશો ભવિતા કૌરવાણામ્
આ જીવમાં શ્રેષ્ઠ પ્રકાશ, શુદ્ધ અને વિધાતા દ્વારા નક્કી કરેલો, જો મૂર્ખો પોતાની ખામીઓ રોકતા નથી, તો આખા કૌરવોનો વિનાશ નિશ્ચિત છે.
કચ્ચિદ્રાજા ધૃતરાષ્ટ્રઃ સપુત્રો બુભૂષતે વૃત્તિમમાત્યવર્ગે। કચ્ચિન્ન ભેદેન જિજીવિષન્તિ મુહૃદ્રૂપા દુર્હૃદશ્ચૈકમત્યાત્
શું રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર અને તેનો પુત્ર પોતાના મંત્રીઓમાં યોગ્ય વ્યવહાર રાખવા ઈચ્છે છે? શું તેઓ ફૂટ પાડી જીવવા માંગતા નથી અને દુર્ભાવનાવાળા સલાહકારોથી દૂર રહી એકતા જાળવે છે?
કચ્ચિન્ન પાપં કથયન્તિ તાત તે પાણ્ડવાનાં કુરવઃ સર્વ એવ। દ્રોણઃ સપુત્રશ્ચ કૃપશ્ચ વીરો નાસ્માસુ પાપાનિ વદન્તિ કચ્ચિત્
પુત્ર, શું કુરુઓ પાંડવોની નિંદા તો કરતા નથી ને? દ્રોણ અને તેનો પુત્ર તથા વીર કૃપાચાર્ય અમારી નિંદા તો કરતા નથી ને?
કચ્ચિદ્રાજ્યે ધૃતરાષ્ટ્રં સપુત્રં સમેત્યાહુઃ કુરવઃ સર્વ એવ। કચ્ચિદ્દૃષ્ટ્વા દસ્યુસઙ્ઘાન્સમેતા- ન્સ્મરન્તિ પાર્થસ્ય યુધાં પ્રણેતુઃ
શું બધા કુરુઓ ભેગા થઈ ધૃતરાષ્ટ્ર અને તેના પુત્રને રાજા રૂપે માને છે? જ્યારે તેઓ દુષ્કર્મીઓના ટોળા જુએ, ત્યારે શું યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ પાર્થને યાદ કરે છે?
મૌર્વીભુજાગ્રપ્રહિતાન્સ્મ તાત દોધૂયમાનેન ધનુર્ધરેણ। ગાણ્ડીવનુન્નાંસ્તનયિત્નુઘોષા- નજિહ્મગાન્કચ્ચિદનુસ્મરન્તિ
પુત્ર, શું તેઓ ધનુર્ધારી દ્વારા તણાયેલા ગાંડીવના તાંતણા જેવી ગર્જના, જે વીજળીના ગર્જનાની જેમ દુશ્મનોને હલાવી દે છે, એ અવાજને યાદ કરે છે?
ન ચાપશ્યં કંચિદહં પૃથિવ્યાં યોધં સમં વાઽધિકમર્જુનેન। યસ્યૈકષષ્ટિર્નિશિતાસ્તીક્ષ્ણધારાઃ સુવાસસઃ સમંતો હસ્તવાપઃ
મારે પૃથ્વી પર અર્જુન જેટલો કે તેનાથી શ્રેષ્ઠ યોદ્ધા કોઈ દેખાયો નથી, જે એક સાથે હાથમાંથી સાઠ તિક્ષ્ણ અને સુંદર બાણ છોડે.
ગદાપાણિર્ભીમસેનસ્તરસ્વી પ્રવેપયઞ્છત્રુસઙ્ઘાનનીકે। નાગઃ પ્રભિન્ન ઇવ નઙ્ઘલેષુ ચંક્રમ્યતે કચ્ચિદેનં સ્મરન્તિ
ભીમસેન, ગદા હાથમાં લઈને, શત્રુઓની પંક્તિઓને હલાવી દે છે અને મહાન હાથીની જેમ દુશ્મન વચ્ચે ફરે છે—શું કોઈ એને યાદ કરે છે?
માદ્રીપુત્રઃ સહદેવઃ કલિઙ્ગાન્ સમાગતાનજયદ્દન્તકૂરે। વામેનાસ્યન્દક્ષિણેનૈવ યો વૈ મહાબલં કચ્ચિદેનં સ્મરન્તિ
માદ્રીપુત્ર સહદેવ, જેણે કલીંગોના ભેગા થયેલા સૈન્યને યુદ્ધમાં ડાબા અને જમણા હાથથી હરાવ્યા, એ મહાબલીને કોઈ યાદ કરે છે?
પુરા જેતું નકુલઃ પ્રેષિતોઽયં શિબીંસ્ત્રિગર્તાન્સઞ્જય પશ્યતસ્તે। દિશં પ્રતીચીં વશમાનયન્મે માદ્રીસુતં કચ્ચિદેનં સ્મરન્તિ
સંજય, પહેલા નકુલને શિબી અને ત્રિગર્તો પર વિજય મેળવવા મોકલાયો હતો અને તેણે પશ્ચિમ દિશા મારા અધિકારમાં લાવી—શું કોઈ એ માદ્રીપુત્રને યાદ કરે છે?
પરાભવો દ્વૈતવને ય આસી- દ્દુર્મન્વિતે ઘોપયાત્રાગતાનામ્ । યત્ર મન્દાઞ્છત્રુવશં પ્રયાતા- નમોચયદ્ભીમસેનો જયશ્ચ
દ્વૈતવનમાં જે હાર મળી, જ્યારે ગાયો લઈ જવામાં આવી અને દુઃખી લોકો દુશ્મનના વશમાં ગયા, ત્યારે ભીમસેને તેમને મુક્ત કર્યા અને વિજય અપાવ્યો—શું કોઈ એ વાત યાદ કરે છે?
અહં પશ્ચાદર્જુનમભ્યરક્ષં માદ્રીપુત્રૌ ભીમસેનોઽપ્યરક્ષત્। ગાણ્ડીવધન્વા શત્રુસઙ્ઘાનુદસ્ય સ્વસ્ત્યાગમત્કચ્ચિદેનં સ્મરન્તિ
હું અર્જુનને પાછળથી રક્ષતો હતો, ભીમસેને માદ્રીપુત્રોને રક્ષ્યા, ગાંડીવધારી અર્જુને દુશ્મન સૈન્યને વિખેરી અને સલામત પાછો ફર્યો—શું કોઈ એ વાત યાદ કરે છે?
ન કર્મણા સાધુનૈકેન નૂનં સુખં શક્યં વૈ ભવતીહ સઞ્જય । સર્વાત્મના પરિજેતું વયં ચે- ન્ન શક્નુમો ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રમ્
સંજય, માત્ર એક સારા કર્મથી અહીં સુખ મળતું નથી. જો આપણે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રને સંપૂર્ણ રીતે જીતવામાં અસમર્થ રહીએ, તો—
યથાઽઽત્થ મે પાણ્ડવ તત્તથૈવ કુરૂન્કુરુશ્રેષ્ઠ જનં ચ પૃચ્છસિ। અનામયાસ્તાત મનસ્વિનસ્તે કુરુશ્રેષ્ઠાન્પૃચ્છસિ પાર્થ યાંસ્ત્વમ્
કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, તમે જે રીતે મને પૂછ્યું, એ પ્રમાણે જ હું તમને કુરુઓ અને તેમના લોકો વિશે જવાબ આપું છું. પાર્થ, તમે જેમ જેમ કુરુઓમાં એ મહાન આત્માઓની ખેરખબર પૂછો છો, તેમ તેમ હું પણ પુછું છું કે તેઓ સુખી છે કે કેમ.
સન્ત્યેવ વૃદ્ધાઃ સાધવો ધાર્તરાષ્ટ્રે સન્ત્યેવ પાપાઃ પાણ્ડવ તસ્ય વિદ્ધિ। દદ્યાદ્રિપુભ્યોઽપિ હિ ધાર્તરાષ્ટ્રઃ કુતો દાયાંલ્લોપયેદ્બ્રાહ્મણાનામ્
પાંડવ, ધૃતરાષ્ટ્રના વંશમાં ખરેખર વયસ્ક અને સારા લોકો છે, પણ ખરાબ પણ છે—આ જાણો. ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તો દુશ્મનને પણ આપશે, તો પછી બ્રાહ્મણોને કેમ રોકે?
યદ્યુષ્માસુ વર્તતેઽસાવધર્મ્ય- મદ્રુગ્ધેષુ દ્રુગ્ધવત્તન્ન સાધુ। મિત્રધ્રુક્ સ્યાદ્ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રો યુષ્માન્દ્વિપન્સાધુવૃત્તાનસાધુઃ
જો એ તમારા ઉપર, જેઓએ ક્યારેય દુઃખ આપ્યું નથી, અયોગ્ય વર્તન કરે, તો એ યોગ્ય નથી. ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર તો મિત્રદ્રોહી કહેવાય, કારણ કે એ સારા પાંડવો સામે દુશ્મની રાખે છે.
સ ચાપિ જાનાતિ ભૃશં ચ તપ્યતે શોચત્યન્તઃ સ્થવિરોઽજાતશત્રો। શૃણોતિ હિ બ્રાહ્મણાનાં સમેત્ય મિત્રદ્રોહઃ પાતકેભ્યો યરીયાન્
એ જાણે છે અને ખૂબ જ દુઃખી થાય છે; વૃદ્ધ અજાતશત્રુ અંદરથી શોક કરે છે. કારણ કે જ્યારે બ્રાહ્મણો ભેગા થાય ત્યારે એ સાંભળે છે કે મિત્રદ્રોહ તો બીજા બધા પાપો કરતા મોટું છે.
સ્મરન્તિ તુભ્યં નરદેવ સઙ્ગમે યુદ્ધે ચ જિષ્ણોશ્ચ યુધાં પ્રણેતુઃ। સમુદ્ધુષ્ટે દુન્દુભિશઙ્ખશબ્દે ગદાપાણિં ભીમસેનં સ્મરન્તિ
રાજા, તેઓ તમને સભામાં અને યુદ્ધમાં યાદ કરે છે, અને યુદ્ધમાં સર્વશ્રેષ્ઠ અર્જુનને પણ. જ્યારે નગારા અને શંખ વાગે છે, ત્યારે ભીમસેનને ગદા સાથે યાદ કરે છે.
માદ્રીસુતૌ ચાપિ તથાઽઽજિમધ્યે સર્વા દિશઃ સંપતન્તૌ સ્મરન્તિ। સેનાં વર્ષન્તૌ શગ્વૈપરજમં મહારથૌ સમરે દુષ્પ્રકમ્પૌ
તેમજ, તેઓ યુદ્ધમધ્યે માદ્રીના બંને પુત્રોને પણ યાદ કરે છે, જે ચારેય દિશામાં ધસી જાય છે. એ મહાન રથીઓ દુશ્મન સેના પર વરસાદ વરસાવે છે અને યુદ્ધમાં અડગ રહે છે.
સમીકુર્યાઃ પ્રજ્ઞયાઽજાતશત્રો
અજાતશત્રુ, તું બુદ્ધિપૂર્વક કામ કર.
ન કામાર્થં સન્ત્યજેયુર્હિ ધર્મં પાણ્ડોઃ સુતાઃ સર્વ એવેન્દ્રકલ્પાઃ । ત્વમેવૈતત્પ્રજ્ઞયાઽજાતશત્રો સમીકુર્યા યેન શર્માપ્નુયુસ્તે
પાંડુના બધા પુત્રો, જે ઇન્દ્ર સમાન છે, ક્યારેય કામ કે લાભ માટે ધર્મ છોડતા નથી. અજાતશત્રુ, તું જ બુદ્ધિથી એવું કર કે તમે બધા સુખ મેળવો.
ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ પાણ્ડવાઃ સૃઞ્જયાશ્ચ યે ચાપ્યન્તે સન્નિવિષ્ટા નરેન્દ્રાઃ । યન્માં બ્રવીદ્ધૃતરાષ્ટ્રો નિશાયા- મજાતશત્રો વચનં પિતા તે
ધૃતરાષ્ટ્રના, પાંડુના, શ્રુંજયોના અને અહીં બેઠેલા બધા રાજાઓ—અજાતશત્રુ, રાત્રે ધૃતરાષ્ટ્ર જે મને કહે છે, એ બધું તારા પિતાનું સંદેશ છે.
સહામાત્યઃ સહપુત્રશ્ચ રાજન્ સમેત્ય તાં વાચમિમાં નિબોધ
રાજા, એ પોતાના મંત્રીઓ અને પુત્રો સાથે મળીને આ વચન બોલ્યા છે; તું એ સાંભળ.
સમાગતાઃ પાણ્ડવાઃ સૃઞ્જયાશ્ચ જનાર્દનો યુયુધાનો વિરાટઃ। યત્તે વાક્યં ધૃતરાષ્ટ્રાનુશિષ્ટં ગાવલ્ગણે બ્રૂહિ તત્સૂતપુત્ર
પાંડવો, શ્રુંજયો, જનાર્દન, યુયુધાન અને વિરાટ એકઠા થયા છે. ધૃતરાષ્ટ્રે જે સંદેશો આપ્યો છે, ગાવલ્ગણે, એ તું કહી દે, સુતપુત્ર.
અજાતશત્રું ચ વૃકોદરં ચ ધનઞ્જયં માદ્રવતીસુતૌ ચ। આમન્ત્રયે વાસુદેવં ચ શૌરિં યુયુધાનં ચેકિતાનં વિરાટમ્
અજાતશત્રુ, વૃકોદર, ધનંજય, માદ્રીના પુત્રો, વાસુદેવ, યુયુધાન, ચેકિતાન અને વિરાટ—હું બધાને વંદન કરું છું.
પઞ્ચાલાનામધિપં ચૈવ વૃદ્ધં ધૃષ્ટદ્યુમ્નં પાર્ષતં યાજ્ઞસેનિમ્ । સર્વે વાચં શૃણુતેમાં મદીયાં વક્ષ્યામિ યાં ભૂતિમિચ્છન્કુરૂણામ્
પાંચાલોના વૃદ્ધ રાજા, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, પૃષતપુત્ર અને યાજ્ઞસેની—તમામ લોકો, હું જે કુરુઓના કલ્યાણ માટે કહું છું, એ મારા શબ્દો સાંભળો.
શમં રાજા ધૃતરાષ્ટ્રોઽભિનન્દ- ન્નયોજયત્ત્વરમાણો રથં મે। સભ્રાતૃપુત્રસ્વજનસ્ય રાજ્ઞ- સ્તદ્રોચતાં પાણ્ડવાનાં શમોઽસ્તુ
રાજા ધૃતરાષ્ટ્રે શાંતિને આવકાર આપી, ઉતાવળથી મારું રથ મોકલાવ્યું. એ પોતાના ભાઈઓ, પુત્રો અને પરિવાર સાથે પાંડવો માટે શાંતિ ઈચ્છે છે—એ તેમને પસંદ પડે એવી આશા છે.
સર્વૈર્ધર્મૈઃ સમુપેતાસ્તુ પાર્થાઃ સંસ્થાનેન માર્દનેવાર્જવેન। જાતાઃ કુલે હ્યનૃશંસા વદાન્યા હીનિષેવાઃ કર્મણાં નિશ્ચયજ્ઞાઃ
પાર્થો બધા ધર્મથી યુક્ત છે—સ્થિરતા, સૌમ્યતા અને સીધાઈ ધરાવે છે. એ સૌ ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલા, દયાળુ અને ઉદાર છે, નિકૃષ્ટ કામોથી દૂર રહે છે અને પોતાના કર્મમાં નિશ્ચયી છે.