ન મે તત્ર ગતિર્બ્રહ્મન્કિમન્યત્કરવાણિ તે। તમબ્રવીદ્દેવગુરુરપો વિશ મહાદ્યુતે
'હું ત્યાં જઈ શકતો નથી, બ્રાહ્મણ; હવે તારા માટે બીજું શું કરું?' ત્યારે દેવગુરુએ કહ્યું: 'મહાન તેજસ્વી, પાણીમાં પ્રવેશો.'
નાપઃ પ્રવેષ્ટું શક્ષ્યામિ ક્ષયો મેઽત્ર ભવિષ્યતિ। શરણં ત્વાં પ્રપન્નોઽસ્મિ સ્વસ્તિ તેસ્તુ મહાદ્યુતે
'હું પાણીમાં જઈ શકતો નથી; ત્યાં તો મારું નાશ થઈ જશે. હું તારો આશ્રય લઉં છું; તને સુખ મળે, મહાન તેજસ્વી.'
અદ્ભ્યોઽગ્નિર્બ્રહ્મતઃ ક્ષત્રમશ્મનો લોહમુત્થિતમ્ । તેષાં સર્વત્રગં તેજઃ સ્વાસુ યોનિષુ શામ્યતિ
પાણીમાંથી અગ્નિ, બ્રાહ્મણમાંથી ક્ષત્રિય અને પથ્થરમાંથી લોહી ઉત્પન્ન થાય છે; તેમનું તેજ સર્વત્ર વ્યાપે છે, પણ અંતે પોતપોતાના મૂળમાં શમાઈ જાય છે.
અથ સંચિન્તયાનસ્ય દેવરાજસ્ય ધીમતઃ। નહુષસ્ય વધોપાયં લોકપાલૈઃ સદૈવતૈઃ
પછી બુદ્ધિશાળી દેવરાજ નહુષના વિનાશનો ઉપાય વિચારી રહ્યા હતા ત્યારે લોકપાલો અને દેવતાઓએ સાથે મળીને વિચાર કર્યો.
તપસ્વી તત્ર ભગવાનગસ્ત્યઃ પ્રત્યદૃશ્યત। સોઽબ્રવીદર્ચ્ય દેવેન્દ્રં દિષ્ટ્યા વૈ વર્ધતે ભવાન્
ત્યાં મહાન તપસ્વી અગસ્ત્ય ઋષિ પ્રગટ થયા; તેમણે ઇન્દ્રને વંદન કરીને કહ્યું: 'દેવેન્દ્ર, શુભ છે કે તમે સુખી છો.'
વિશ્વરૂપવિનાશેન વૃત્રાસુરવધેન ચ। દિષ્ટ્યાદ્ય નહુષો ભ્રષ્ટો દેવરાજ્યાત્પુરન્દર
વિશ્વરૂપના વિનાશ અને વૃત્રાસુરના વધથી, આજે શુભ છે કે નહુષ દેવરાજ્યમાંથી પડી ગયો છે, પુરંદર.
સ્વાગતં તે મહર્ષેઽસ્તુ પ્રીતોઽહં દર્શનાત્તત। પાદ્યમાચમનીયં ચ ગામર્ઘ્યં ચ પ્રતીચ્છ મે
'મહર્ષિ, તમારું સ્વાગત છે; આપને મળીને મને આનંદ થયો. કૃપા કરીને મારા તરફથી પાદ્ય, આચમન અને ગૌઅર્ગ્ય સ્વીકારો.'
પૂજિતં ચોપવિષ્ટં તમાસેન મુનિસત્તમમ્। પર્યપૃચ્છત દેવેશઃ પ્રહૃષ્ટો બ્રાહ્મણર્ષભમ્
મહાન ઋષિને સન્માન આપી બેઠાડ્યા પછી, દેવોના સ્વામી ખુશ થઈને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણની કુશળતા પુછી.
શ્રોતુમિચ્છામિ ભગવન્કથ્યમાનં દ્વિજોત્તમ। પરિભ્રષ્ટઃ કથં સ્વર્ગાન્નહુષઃ પાપનિશ્ચયઃ
'ભગવાન, મને કહો કે કેવી રીતે પાપમાં તલિન નહુષ, સ્વર્ગમાંથી પડી ગયો, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.'
શ્રૃણુ શક્ર પ્રિયં વાક્યં યથા રાજા દુરાત્મવાન્ । સ્વર્ગાદ્ભ્રષ્ટો દુરાચારો નહુષો બલદર્પિતઃ
'શક્ર, સાંભળો કે કેવી રીતે દુષ્ટ અને અહંકારથી ભરેલો નહુષ, ખરાબ વર્તનના કારણે સ્વર્ગમાંથી પડી ગયો.'
શ્રમાર્તાશ્ચ વહન્તસ્તં નહુષં પાપકારિણમ્ । દેવર્ષયો મહાભાગાસ્તથા બ્રહ્મર્ષયોઽમલાઃ
પાપી નહુષને ઉઠાવતાં દેવઋષિઓ અને બ્રહ્મઋષિઓ થાકી ગયા અને દુઃખી થયા.
પપ્રચ્છુર્નહુષં દેવં સંશયં જયતાં વર। ય ઇમે બ્રહ્મણા પ્રોક્તા મન્ત્રા વૈ પ્રોક્ષણે ગવામ્
વિજયીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઋષિઓએ નહુષને પૂછ્યું: 'બ્રહ્માએ ગાયોના અભિષેક માટે જે મંત્રો કહ્યા છે, શું એ તમારા માટે માન્ય છે?'
એતે પ્રમાણં ભવત ઉતાહો નેતિ વાસવ। નહુષો નેતિ તાનાહ તમસા મૂઢચેતનઃ
'વાસવ, શું એ મંત્રો તમારા માટે પ્રમાણભૂત છે કે નહીં?' ત્યારે નહુષ, અંધકારથી મૂર્છિત મનથી, બોલ્યો: 'મારા માટે એ માન્ય નથી.'
અધર્મે સંપ્રવૃત્તસ્ત્વં ધર્મં ન પ્રતિપદ્યસે। પ્રમાણમેતદસ્માકં પૂર્વં પ્રોક્તં મહર્ષિભિઃ
'તમે અધર્મ તરફ વળી ગયા છો; ધર્મનું પાલન કરતા નથી. આ તો પૂર્વજ મહર્ષિઓએ અમારું પ્રમાણ માન્યું છે.'
તતો વિવદમાનઃ સ મુનિભિઃ સહ વાસવ । અથ મામસ્પૃશન્મૂર્ધ્નિ પાદેનાધર્મપીડિતઃ
પછી જ્યારે એ મુનિઓ સાથે વિવાદ કરતાં હતાં, ત્યારે પાપના ભારથી પીડાતા ઇન્દ્રે મારા માથા પર પગ મૂક્યો.
તેનાભૂદ્ધતતેજાશ્ચ નિઃશ્રીકશ્ચ મહીપતિઃ । તતસ્તં તમસા વિગ્નમવોચં ભૃશપીડિતમ્
આથી એ રાજાને તેજ અને વૈભવ ગુમાવવું પડ્યું. પછી જ્યારે મેં તેને અંધકારથી વ્યાકુળ અને ખુબજ દુઃખી જોયો, ત્યારે હું એના પર દયા કરીને બોલ્યો.
યસ્માત્પૂર્વૈઃ કૃતં રાજન્બ્રહ્મર્ષિભિરનુષ્ઠિતમ્ । અદૃષ્ટં દૂષયસિ મે યચ્ચ મૂર્ધ્ય્રસ્પૃશઃ પદા
રાજન, તું જે પ્રાચીન બ્રહ્મર્ષિઓએ સ્થાપિત કરેલું હતું તેને બગાડ્યું છે અને મને જાણ્યા વિના મારા માથા પર પગ મૂક્યો છે—
યચ્ચાપિ ત્વમૃષીન્મૂઢ બ્રહ્મકલ્પાન્દુરાસદાન્
અને તું, મૂર્ખ, જે મહાન ઋષિઓ બ્રહ્મા જેટલા અપ્રાપ્ય છે, એમને પણ તું અપમાનપૂર્વક વર્ત્યો છે—
વાહાન્કૃત્વ્રા વાહયસિ તેન સ્વર્ગાદ્ધતપ્રભઃ । ધ્વંસ પાપ પરિભ્રષ્ટઃ ક્ષીણપુણ્યો મહીતલે
તેમને તું જાણે કોઈ વાહન સમાન વહીવડાવતો હતો, એથી તારો તેજ નાશ પામ્યો છે અને તું સ્વર્ગમાંથી નીચે પડી ગયો છે; પાપી, પૃથ્વી પર તારા પુણ્ય ખૂટ્યા છે, હવે તું નાશ પામ.
દશવર્ષસહસ્રાણિ સર્પરૂપધરો મહાન્। વિચરિષ્યસિ પૂર્ણેષુ પુનઃ સ્વર્ગમવાપ્સ્યસિ
હવે દસ હજાર વર્ષ સુધી તું મહાન સાપના રૂપમાં ધરતી પર ભટકતો રહેશે; જ્યારે એ સમય પુરો થશે, ત્યારે તને ફરી સ્વર્ગ મળશે.
દૃષ્ટ્વા યુધિષ્ઠિરં નામ તવ વંશસમુદ્ભવમ્। નિહતો બ્રહ્મશાપેન પ્રપદ્યસ્વ ત્રિવિષ્ટપમ્
જ્યારે તું તારા વંશમાં જન્મેલા યુધિષ્ઠિર નામના પુરુષને જોશે અને બ્રાહ્મણના શાપથી મરશે, ત્યારે તું દેવલોક પ્રાપ્ત કરજે.
એવં ભ્રષ્ટો દુરાત્મા સ દેવરાજ્યાદરિન્દમ। દિષ્ટ્યા વર્ધામહે શક્ર હતો બ્રહ્મર્ષિકણ્ટકઃ
આ રીતે એ દુષ્ટ ચિત્તવાળો દેવરાજ્યમાંથી નીચે પડ્યો. દુશ્મનોના વિનાશક, હે શક્ર, સારા ભાગ્યે આજે બ્રહ્મર્ષિઓના કાંટા સમાન નહુષનો અંત થયો છે, એથી અમે આનંદિત છીએ.
ત્રિવિષ્ટપં પ્રપદ્યસ્વ પાહિ લોકાઞ્શચીપતે। જિતેન્દ્રિયો જિતામિત્રઃ સ્તૂયમાનો મહર્ષિભિઃ
હે શચીપતિ, તું દેવલોક પ્રાપ્ત કર અને જગતની રક્ષા કર; ઇન્દ્રિયજિત અને શત્રુવિજયી બની, મહર્ષિઓ દ્વારા પ્રશંસિત થ.
તતો દેવા ભૃશં તુષ્ટા મહર્ષિગણસંવૃતાઃ। પિતરશ્ચૈવ યક્ષાશ્ચ ભુજગા રાક્ષસાસ્તથા
પછી દેવતાઓ, મહર્ષિઓની મંડળી સાથે, પિતૃઓ, યક્ષો, સાપો અને રાક્ષસો બધાએ ખૂબ આનંદ વ્યક્ત કર્યો.
ગન્ધર્વા દેવકન્યાશ્ચ સર્વે ચાપ્સરસાં ગણાઃ। સરાંસિ સરિતઃ શૈલાઃ સાગરાશ્ચ વિશાંપતે
ગંધર્વો, દેવકન્યાઓ, અને સર્વે અપ્સરાઓના સમૂહો, સરોવર, નદીઓ, પર્વતો અને મહાસાગરો, હે રાજા, એ બધાએ પણ આનંદ વ્યક્ત કર્યો.
ઉપાગમ્યાબ્રુવન્સર્વે દિષ્ટ્યા વર્ધસિ શક્રુહન્ । હતશ્ચ નહુષઃ પાપો દિષ્ટ્યાગસ્ત્યેન ધીમતા। દિષ્ટ્યા પાપસમાચારઃ કૃતઃ સર્પો મહીતલે
એ બધા આવીને બોલ્યા: 'હે શક્ર, સારા ભાગ્યે તું ફરીથી ફૂલ્યો છે અને પાપી નહુષ બુદ્ધિશાળી અગસ્ત્ય દ્વારા મારો ગયો છે; સારા ભાગ્યે પાપી ધરતી પર સાપ બની ગયો છે.'
તતઃ શક્રઃ સ્તૂયમાનો ગન્ધર્વાપ્સરસાં ગણૈઃ। ઐરાવતં સમારુહ્ય દ્વિપેન્દ્રં લક્ષણૈર્યુતમ્
પછી ગંધર્વો અને અપ્સરાઓના સમૂહો દ્વારા પ્રશંસિત થતો શક્ર, શુભ લક્ષણો ધરાવતા હાથીઓના રાજા એરાવત પર આરૂઢ થયો.
પાવકઃ સુમહાતેજા મહર્ષિશ્ચ બૃહસ્પતિઃ। યમશ્ચ વરુણશ્ચૈવ કુબેરશ્ચ ધનેશ્વરઃ
પ્રભા પામેલા અગ્નિ, મહર્ષિ બૃહસ્પતિ, યમ, વરુણ અને ધનની સંપત્તિના સ્વામી કુબેર—
સર્વૈર્દેવૈઃ પરિવૃતઃ શક્રો વૃત્રનિષૂદનઃ । ગન્ધર્વૈરપ્સરોભિશ્ચ યાતસ્ત્રિભુવનં પ્રભુઃ
આ બધા દેવતાઓ, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ સાથે, વૃત્રના વિનાશક શક્રને ઘેરીને, એ ભગવાન ત્રણે લોકમાં ગયા.
સ સમેત્ય મહેન્દ્રાણ્યા દેવરાજઃ શતક્રતુઃ। મુદા પરમયા યુક્તઃ પાલયામાસ દેવરાટ્
પછી દેવરાજ શતક્રતુ મહેન્દ્રાની રાણી સાથે મળીને, પરમ આનંદથી દેવતાઓનું રાજ્ય સંભાળવા લાગ્યા.