સંવિભજ્ય ચ ભૂતેષુ વિસૃજ્ય ચ સુરેશ્વરઃ। વિજ્વરો ધૂતપાપ્મા ચ વાસવોઽભવદાત્મવાન્
બધા જીવોમાં એ પાપ વહેંચી અને છોડીને, દેવોના સ્વામી વાસવ રોગમુક્ત, પાપરહિત અને સ્વસ્થ થયા.
અકમ્પ્યં નહુષં સ્થાનાદ્દૃષ્ટ્વા બલનિષૂદનઃ। તેજોઘ્નં સર્વભૂતાનાં વરદાનાચ્ચ દુઃસહમ્
નાહુષને પોતાના સ્થાન પરથી અડગ, બધા જીવોની તાકાતનો નાશક, અને મળેલા વરદાનથી સહન ન કરી શકાય એવો જોઈને, શત્રુઓને દમન કરનાર—
તતઃ શચીપતિર્દેવઃ પુનરેવ વ્યનશ્યત। અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં કાલાકાઙ્ક્ષી ચચાર હ
પછી શચીપતિ દેવ ફરી અદૃશ્ય થઈ ગયા; બધા જીવોથી છુપાઈ, યોગ્ય સમયની રાહ જોતા ફરતા રહ્યા.
પ્રનષ્ટે તુ તતઃ શક્રે શચી શોકસમન્વિતા । હા શક્રેતિ તદા દેવી વિલલાપ સુદુઃખિતા
શક્ર અદૃશ્ય થયા પછી, શચી દુઃખથી ભરાઈ ગઈ અને ભારે વ્યથા સાથે બોલી, 'હાય શક્ર!'
યદિ દત્તં યદિ હુતં ગુરવસ્તોષિતા યદિ। એકભર્તૃત્વમેવાસ્તુ સત્યં યદ્યસ્તિ વા મયિ
જો મેં દાન આપ્યું હોય, યજ્ઞમાં આહુતિ આપી હોય, અને વડીલોને પ્રસન્ન કર્યા હોય, તો મારા જીવનમાં માત્ર એક પતિ જ રહે—જો મારી અંદર સાચાઈ હોય.
પુણ્યાં ચેમામહં દિવ્યાં પ્રવૃત્તામુત્તરાયણે। દેવીં રાત્રિં નમસ્યામિ સિધ્યતાં મે મનોરથઃ
આ પવિત્ર અને દિવ્ય રાત, જે ઉત્તરાયણમાં શરૂ થઈ છે, તેને હું વંદન કરું છું; મારા મનની ઈચ્છા પૂર્ણ થાય.
પ્રયતા ચ નિશાં દેવીમુપાતિષ્ઠત તત્ર સા। પતિવ્રતાત્વાત્સત્યેન સોપશ્રુતિમથાકરોત્
શચી શ્રદ્ધાપૂર્વક ત્યાં રાત્રીદેવીની પૂજા કરવા લાગી; પતિપ્રેમ અને સાચાઈના બળે તેણે ઉપશ્રુતિને પોકારી.
યત્રાસ્તે દેવરાજોઽસૌ તં દેશં દર્શયસ્વ મે। ઇત્યાહોપશ્રુતિં દેવીં સત્યં સત્યેન દૃશ્યતામ્
'જ્યાં દેવરાજ છે, એ સ્થળ મને બતાવો,' એમ શચીએ ઉપશ્રુતિદેવીને કહ્યું. 'સાચાઈથી સાચું દેખાય.'
અથૈનાં રૂપિણી સાધ્વીમુપાતિષ્ઠદુપશ્રુતિઃ। તાં વયોરૂપસંપન્નાં દૃષ્ટ્વા દેવીમુપસ્થિતામ્
પછી રૂપ ધારણ કરીને ઉપશ્રુતિ એ સતી સ્ત્રી પાસે આવી; યુવાની અને સૌંદર્યથી ભરપૂર દેવીને સામે જોઈને—
ઇન્દ્રાણી સંપ્રહૃષ્ટાત્મા સંપૂજ્યૈનામથાબ્રવીત્। ઇચ્છામિ ત્વામહં જ્ઞાતું કા ત્વં બ્રૂહિ વરાનને
ઇન્દ્રાણીનું મન આનંદથી ભરાઈ ગયું, તેણે ઉપશ્રુતિનું સન્માન કર્યું અને કહ્યું: 'હું જાણવું છું કે તમે કોણ છો. કૃપા કરીને કહો, ઓ સુંદર મુખવાળી.'
ઉપશ્રુતિરહં દેવિ તવાન્તિકમુપાગતા। દર્શનં ચૈવ સંપ્રાપ્તા તવ સત્યેન ભામિનિ
'હું ઉપશ્રુતિ છું, દેવી, તમારી પાસે આવી છું; તમારી સાચાઈના કારણે તમારો દર્શન અને સાથ પ્રાપ્ત કર્યો છે, ઓ ભામિની.'
પતિવ્રતા ચ યુક્તા ચ યમેન નિયમેન ચ। દર્શયિષ્યામિ તે શક્રં દેવં વૃત્રનિષૂદનમ્
'તમે પતિપ્રેમી અને નિયમિત જીવન જીવો છો; હું તમને શક્ર, દેવોના રાજા અને વૃત્રના સંહારક, બતાવીશ.'
ક્ષિપ્રમન્વેહિ ભદ્રં તે દ્રક્ષ્યસે સુરસત્તમમ્। તતસ્તાં પ્રસ્થિતાં દેવીમિન્દ્રાણી સા સમન્વગાત્
'ઝલદી ચાલો—તમારા માટે શુભ થાય—તમે દેવોમાં શ્રેષ્ઠને જોઈ શકશો.' પછી ઉપશ્રુતિ આગળ વધી અને ઇન્દ્રાણી પણ તેના પાછળ ચાલી.
દેવારણ્યાન્યતિક્રમ્ય પર્વતાંશ્ચ બહૂંસ્તતઃ । હિમવન્તમતિક્રમ્ય ઉત્તરં પાર્શ્વમાગમત્
દેવસ્થાન વન અને અનેક પર્વતો પાર કરીને, તેઓ હિમાલયને પણ ઓળંગી, ઉત્તર તરફ પહોંચી.
સમુદ્રં ચ સમાસાદ્ય બહુયોજનવિસ્તૃતમ્। આસસાદ મહાદ્વીપં નાનાદ્રુમલતાવૃતમ્
પછી તેઓ વિશાળ દરિયા પાસે પહોંચ્યા, જે અનેક યોજન જેટલો પહોળો હતો; ત્યાંથી વિવિધ વૃક્ષો અને વેલીઓથી ભરેલું એક મોટું દ્વીપ મળ્યું.
તત્રાપશ્યત્સરો દિવ્યં નાનાશકુનિભિર્વૃતમ્। શતયોજનવિસ્તીર્ણં તાવદેવાયતં શુભમ્
ત્યાં તેમણે એક દિવ્ય સરોવર જોયું, જેમાં અનેક પ્રકારના પક્ષીઓ હતા; તે સરોવર સો યોજન જેટલું પહોળું અને લાંબું હતું, અને ખૂબ શુભ લાગતું હતું.
તત્ર દિવ્યાનિ પદ્માનિ પઞ્ચવર્ણાનિ ભારત । ષટ્પદૈરુપગીતાનિ પ્રફુલ્લાનિ સહસ્રશઃ
એ સ્થળે પાંચ રંગના દિવ્ય કમળો હતા, ભારેતા, હજારોની સંખ્યામાં ખીલીને, મધમાખીઓએ ગાન કરતા.
સરસસ્તસ્ય મધ્યે તુ પદ્મિની મહતી શુભા । ગૌરેણોન્નતનાલેન પદ્મેન મહતા વૃતા
એ સરોવરના મધ્યમાં એક વિશાળ અને સુંદર પદ્મિની હતી, જેમાં એક મોટું, સફેદ અને ઊંચા ડાંઠવાળું કમળ ખીલેલું હતું.
પદ્મસ્ય ભિત્ત્વા નાલં ચ વિવેશ સહિતા તયા। બિસતન્તુપ્રવિષ્ટં ચ તત્રાપશ્યચ્છતક્રતુમ્
એ કમળનો ડાંઠ તોડી, બંને અંદર પ્રવેશી ગઈ; કમળના તંતુઓમાં જ તેઓએ શતક્રતુને જોયા.
તં દૃષ્ટ્વા ચ સુસૂક્ષ્મેણ રૂપેણાવસ્થિતં પ્રભુમ્ । સૂક્ષ્મરૂપધરા દેવી બભૂવોપશ્રુતિશ્ચ સા
ત્યાં ભગવાનને અત્યંત સૂક્ષ્મ રૂપે બેઠેલા જોઈ, દેવી અને ઉપશ્રુતિએ પણ પોતાનું રૂપ સૂક્ષ્મ બનાવી લીધું.
ઇન્દ્રં તુષ્ટાવ ચેન્દ્રાણી વિશ્રુતૈઃ પૂર્વકર્મભિઃ। સ્તૂયમાનસ્તતો દેવઃ શચીમાહ પુરન્દરઃ
ત્યારબાદ ઇન્દ્રાણી એ ઇન્દ્રના પૂર્વેના પ્રસિદ્ધ કાર્યોનું સ્મરણ કરીને તેમની સ્તુતિ કરી. ત્યારે પુરંદર દેવ ઇન્દ્ર, સ્તુતિ સાંભળીને, શચીને બોલ્યા.
કિમર્થમસિ સંપ્રાપ્તા વિજ્ઞાતશ્ચ કથં ત્વહમ્। તતઃ સા કથયામાસ નહુષસ્ય વિચેષ્ટિતમ્
"તુ અહીં શા માટે આવી છે? અને તારે મને કેવી રીતે શોધી કાઢ્યો?" ત્યારબાદ શચીએ નહુષના કરતૂતોની વાત કહી.
ઇન્દ્રત્વં ત્રિષુ લોકેષુ પ્રાપ્ય વીર્યસમન્વિતઃ । દર્પાવિષ્ટશ્ચ દુષ્ટાત્મા મામુવાચ શતક્રતો
"ત્રણે લોકમાં ઇન્દ્રપદ મેળવ્યા પછી, શક્તિથી ભરેલો અને અહંકારમાં ચૂર, એ દુષ્ટ નહુષે મને, હે શતક્રતુ, આવી રીતે કહ્યું."
ઉપતિષ્ઠેતિ સ ક્રૂરઃ કાલં ચ કૃતવાન્મમ । યદિ ન ત્રાસ્યસિ વિભો કરિષ્યતિ સ માં વશે
"એ ક્રૂર નહુષે મને કહ્યું: 'મારી સેવા કર.' અને સમય પણ નક્કી કર્યો. 'જો તું ડરે નહીં, તો એ મને પોતાના વશમાં કરી લેશે, હે પ્રભુ.'"
એતેન ચાહં સંપ્રાપ્તા દ્રુતં શક્ર તવાન્તિકમ્। જહિ રૌદ્રં મહાબાહો નહુષં પાપનિશ્ચયમ્
"આ કારણે હું તરત જ તારી પાસે આવી છું, હે શક્ર. તું મહાબાહુ છે, તો એ ભયાનક અને પાપી નહુષને સંહાર."
પ્રકાશયસ્વ ચાત્માનં દૈત્યદાનવસૂદન। તેજઃ સમાપ્નુહિ વિભો દેવરાજ્યં પ્રશાધિ ચ
"હે દૈત્ય-દાનવોના વિનાશક, તું પોતાને પ્રગટ કર, હે પ્રભુ, તારી તેજસ્વિતા પાછી મેળવે અને દેવરાજ્યનું પુનઃપાલન કર."
એવમુક્તઃ સ ભગવાઞ્શચ્યા તાં પુનરબ્રવીત્। વિક્રમસ્ય ન કાલોઽયં નહુષો બલવત્તરઃ
શચીએ આવું કહ્યું ત્યારે ભગવાને ઉત્તર આપ્યો: "હવે પરાક્રમ બતાવવાનો સમય નથી, કેમ કે નહુષ હાલ વધારે શક્તિશાળી છે."
વિવર્દ્ધિતશ્ચ ઋષિભિર્હવ્યકવ્યૈશ્ચ ભામિનિ । નીતિમત્ર વિધાસ્યામિ દેવિ તાં કર્તુમર્હસિ
"ઋષિઓ અને પિતૃઓના હવનથી એ વધુ શક્તિશાળી થયો છે, હે સુંદરિ. હવે હું એક યુક્તિ વિચારીશ, દેવી, અને તારે એ જલદી કરવી પડશે."
ગુહ્યં ચૈતત્ત્વયા કાર્યં નાખ્યાતવ્યં શુભે ક્વચિત્ । ગત્વા નહુષમેકાન્તે બ્રવીહિ ચ સુમધ્યમે
"આ વાત તારે ગુપ્ત રાખવી, હે શુભે, અને ક્યાંય ખુલ્લી ન કરવી. તું એકલી જ નહુષ પાસે જઈને, હે સુમધ્યમા, એમ કહે."
ઋષિયાનેન દિવ્યેન મામુપૈહિ જગત્પતે । એવં તવ વશે પ્રીતા ભવિષ્યામીતિ તં વદ
"હે જગતપતિ, તું આ દૈવી ઋષિ ને વાહન બનાવીને મારા પાસે આવજે. ત્યારે હું પ્રસન્ન થઈને તારી વશમાં થઈ જઈશ' – આવું એને કહી દે."