ગચ્છધ્વં સર્ષિગન્ધર્વા યત્રાસૌ વિશ્વરૂપધૃક્। સામ તસ્ય પ્રયુઞ્જધ્વં તત એનં વિજેષ્યથ
તમે ઋષિઓ અને ગંધર્વો સાથે ત્યાં જાઓ, જ્યાં એ સર્વરૂપ ધારણ કરનાર છે; ત્યાં જઈને સામગાનનો ઉપયોગ કરો, પછી તમે એને જીતશો.
ભવિષ્યતિ જયો દેવાઃ શક્રસ્ય મમ તેજસા । અદૃશ્યશ્ચ પ્રવેક્ષ્યામિ વજ્રે હ્યસ્યાયુધોત્તમે
હે દેવતાઓ, મારા તેજથી શક્રને વિજય મળશે; હું અજ્ઞાત રીતે આ શ્રેષ્ઠ અસ્ત્ર, વજ્રમાં પ્રવેશીશ.
ગચ્છધ્વમૃષિભિઃ સાર્ધં ગન્ધર્વૈશ્ચ સુરોત્તમાઃ । વૃત્રસ્ય સહ શક્રેણ સન્ધિં કુરુત માચિરમ્
હે શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ, તમે ઋષિઓ અને ઉત્તમ ગંધર્વો સાથે જાઓ અને તરત જ વૃત્ર અને શક્ર વચ્ચે સંધિ કરો.
એવમુક્તે તુ દેવેન ઋષયસ્ત્રિદશાસ્તથા । યયુઃ સમેત્ય સહિતાઃ શક્રં કૃત્વા પુરઃસરમ્
દેવતાએ આમ કહ્યું ત્યારે ઋષિઓ અને ત્રિદશો પણ એકઠા થયા અને શક્રને આગળ રાખી સૌએ સાથે જઈને યાત્રા કરી.
સમીપમેત્ય ચ યદા સર્વ એવ મહૌજસઃ। તં તેજસા પ્રજ્વલિતં પ્રતપન્તં દિશો દશ
જ્યારે એ મહાતેજસ્વીઓ નજીક પહોંચ્યા, ત્યારે તેમણે જોયું કે એ તેજથી પ્રજ્વલિત થઈને દસ દિશાઓને દહન કરી રહ્યો છે.
ગ્રસન્તમિવ લોકાંસ્ત્રીન્સૂર્યાચન્દ્રમસૌ યથા। દદૃશુસ્તે તતો વૃત્રં શક્રેણ સહ દેવતાઃ
સૂર્ય-ચંદ્ર જેવો ત્રણેય લોકને ગળી જતો હોય એમ, દેવતાઓએ પછી વૃત્રને શક્ર સાથે જોયો.
ઋષયોઽથ તતોઽભ્યેત્ય વૃત્રમૂચુઃ પ્રિયં વચઃ। વ્યાપ્તં જગદિદં સર્વં તેજસા તવ દુર્જય
પછી ઋષિઓ આગળ આવીને વૃત્રને મીઠા શબ્દો કહ્યા: 'આ આખું જગત તમારા અજેય તેજથી વ્યાપ્ત છે.'
ન ચ શક્નોષિ નિર્જેષું વાસવં બલિનાં વર। યુધ્યતોશ્ચાપિ વાં કાલો વ્યતીતઃ સુમહાનિહ
પણ, હે બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, તમે વાસવને હરાવી શકતા નથી; અને અહીં તમારો યુદ્ધનો સમય પણ હવે પસાર થઈ ગયો છે.
પીડ્યન્તે ચ પ્રજાઃ સર્વાઃ સદેવાસુરમાનુષાઃ । સખ્યં ભવતુ તે વૃત્ર શક્રેણ સહ નિત્યદા
બધી પ્રજાઓ, દેવ, અસુર અને મનુષ્યો દુઃખી છે; હે વૃત્ર, શક્ર સાથે તમારું સદા માટે મિત્રત્વ રહે.
અવાપ્સ્યસિ સુખં ત્વં ચ શક્રલોકાંશ્ચ શાશ્વતાન્। ઋષિવાક્યં નિશમ્યાથ વૃત્રઃસ તુ મહાબલઃ
તમે સુખ અને શાશ્વત શક્રલોક પ્રાપ્ત કરશો; ઋષિઓની વાત સાંભળીને મહાબલવાન વૃત્ર પછી—
ઉવાચ તાનૃષીન્સર્વાન્પ્રણમ્ય શિરસાઽસુરઃ । સર્વે યૂયં મહાભાગા ગન્ધર્વાશ્ચૈવ સર્વશઃ
આ અસુરે શિર નમાવીને બધા ઋષિઓને કહ્યું: 'તમે બધા મહાભાગ્યશાળી છો, અને બધા ગંધર્વો પણ.'
યદ્બ્રૂથ તચ્છ્રુતં સર્વં મમાપિ શ્રૃણુતાનઘાઃ। સન્ધિઃ કથં વૈ ભવિતા મમ શક્રસ્ય ચોભયોઃ । તેજસોર્હિ દ્વયોર્દેવાઃ સખ્યં વૈ ભવિતા કથમ્
'તમે જે કહ્યું એ બધું મેં સાંભળ્યું છે; હવે, હે નિર્દોષો, મારી વાત પણ સાંભળો. મારા અને શક્ર વચ્ચે સંધિ કેવી રીતે થશે? કેમ કે, હે દેવતાઓ, જ્યારે અમારા બંનેના તેજ વિરુદ્ધ છે, ત્યારે મિત્રત્વ કેવી રીતે શક્ય છે?'
સકૃત્સતાં સઙ્ગતમીપ્સિતવ્યં તતઃ પરં ભવિતા ભવ્યમેવ। નાતિક્રામેત્સત્પુરુષેણ સઙ્ગતં તસ્માત્સતાં સંગતમીપ્સિતવ્યમ્
સારા લોકોની સંગત હંમેશા ઇચ્છનીય છે; પછી જે destined છે એ ચોક્કસ થશે. સજ્જનોની સંગતનો ભંગ કરવો નહીં જોઈએ; તેથી સારા લોકોની સંગત ઇચ્છવી જોઈએ.
દૃઢં સતાં સઙ્ગતં ચાપિ નિત્યં બ્રૂયાચ્ચાર્થં હ્યર્થકૃચ્છ્રેષુ ધીરાઃ । મહાર્થવત્સત્પુરુષેણ સઙ્ગતં તસ્માત્સન્તં ન જિઘાંસેત ધીરઃ
સજ્જનોની સંગત સદાય મજબૂત હોય છે; મુશ્કેલીમાં સમજદાર વ્યક્તિએ હંમેશા યોગ્ય વાત કહેવી જોઈએ. સારા લોકોની સંગત બહુ મૂલ્યવાન છે; તેથી, સમજદાર વ્યક્તિએ સજ્જનોને ક્યારેય નુકસાન પહોંચાડવું નહીં જોઈએ.
ઇન્દ્રઃ સતાં સંમતશ્ચ નિવાસશ્ચ મહાત્મનામ્। સત્યવાદી હ્યનિન્દ્યશ્ચ ધર્મવિત્સૂક્ષ્મનિશ્ચયઃ
ઇન્દ્ર સારા માણસોમાં માન્ય છે અને મહાન આત્માઓનો આશરો છે. એ હંમેશાં સાચું બોલે છે, નિર્દોષ છે, ધર્મને જાણે છે અને સૂક્ષ્મ બાબતોમાં ચોક્કસ નિર્ણય કરે છે.
તેન તે સહ શક્રેણ સન્ધિર્ભવતુ નિત્યદા। એવં વિશ્વાસમાગચ્છ મા તે ભૂદ્બુદ્ધિરન્યથા
તેથી, તારો અને શક્રનો સદાય માટે સંધિ રહેવી જોઈએ. આવું વિશ્વાસ રાખો અને તારો મન બીજું ક્યાંય વળી ન જાય.
મહર્ષિવચનં શ્રુત્વા તાનુવાચ મહાદ્યુતિઃ। અવશ્યં ભગવન્તો મે માનનીયાસ્તપસ્વિનઃ
મહર્ષિના વચન સાંભળી મહાપ્રભાએ એમને કહ્યું: 'નિશ્ચિતપણે, આ મહાન તપસ્વીઓ મને હંમેશાં માનવા જોગ છે.'
બ્રવીમિ યદહં દેવાસ્તત્સર્વં ક્રિયતે યદિ। તતઃ સર્વં કરિષ્યામિ યદૂચુર્માં દિવૌકસઃ
હું દેવ તરીકે જે કહું છું, જો એ બધું થાય, તો સ્વર્ગવાસીઓએ મને જે કહ્યું છે, એ બધું હું કરું છું.
ન શુષ્કેણ ન ચાદ્રેણ નાશ્મના ન ચ દારુણા । ન શસ્ત્રેણ ન ચાસ્ત્રેણ ન દિવા ન તથા નિશિ
ન સુકાંથી, ન ભીંજવાંથી, ન પથ્થરથી, ન લાકડાથી, ન શસ્ત્રથી, ન અસ્ત્રથી, ન દિવસે, ન રાત્રે—
વધ્યો ભવેયં વિપ્રેન્દ્રાઃ શક્રસ્ય સહ દૈવતૈઃ । એવં મે રોચતે સન્ધિઃ શક્રેણ સહ નિત્યદા
—હું શક્ર અને દેવતાઓ દ્વારા મારવામાં આવું. મને શક્ર સાથે હંમેશાં માટે સંધિ કરવી ગમે છે.
બાઢમિત્યેવ ઋષયસ્તમૂચુર્ભરતર્ષભ। એવં વૃત્તે તુ સન્ધાને વૃત્રઃ પ્રમુદિતોઽભવત્
ઋષિઓએ કહ્યું: 'એવું જ થાઓ.' અને સંધિ થવાથી વૃત્ર ખૂબ ખુશ થયો.
તતઃ સન્ધિં મિથઃ કૃત્વા ઋષયો દીપ્તતેજસઃ। શક્રસ્ય સહ વૃત્રેણ પુનર્જગ્મુર્યથાગતમ્
પછી તેજસ્વી ઋષિઓએ એકબીજાની સંધિ કરીને, શક્ર અને વૃત્રને મિલાવી, જેમ આવ્યા હતા તેમ પાછા ગયા.
યુક્તઃ સદાઽભવચ્ચાપિ શક્રો હર્ષસમન્વિતઃ। વૃત્રસ્ય વધસંયુક્તાનુપાયાનન્વચિન્તયત્
શક્ર હંમેશાં સતર્ક અને આનંદિત રહ્યો, છતાં વૃત્રના વધ માટેના ઉપાય વિચારી રહ્યો.
અભિસન્ધિર્મહેન્દ્રસ્ય સન્ધિકર્મણિ યઃ કૃતઃ। ઋષિભિસ્ત્વીરિતં યચ્ચ મહેન્દ્રસ્તદનુસ્મરન્
મહેન્દ્રએ સંધિ કરતી વખતે જે મનમાં લીધું અને ઋષિઓએ જે કહ્યું, એ બધું મહેન્દ્ર વારંવાર યાદ કરતો રહ્યો.
છિદ્રાન્વેષી સમુદ્વિગ્નઃ સદા વસતિ દેવરાટ્। સ કદાચિન્સમુદ્રાન્તે સમપશ્યન્મહાસુરમ્
છિદ્ર શોધતો અને ચિંતિત દેવરાજ હંમેશાં રહેતો; એક વખત દરિયાના કિનારે તેણે મહાસુરને જોયો.
સન્ધ્યાકાલ ઉપાવૃત્તે મુહૂર્તે ચાતિદારુણે। તતઃ સંચિન્ત્ય ભગવાન્વરદાનં મહાત્મનઃ
સાંજનો સમય આવ્યો અને એ ભયાનક ઘડીમાં ભગવાને મહાત્માને મળેલું વરદાન યાદ કર્યું.
સન્ધ્યેયં વર્તતે રૌદ્રા ન રાત્રિર્દિવસં ન ચ। વૃત્રશ્ચાવશ્યવધ્યોઽયં મમ સર્વહરો રિપુઃ
હવે ભયાનક સાંજ છે, ન રાત છે, ન દિવસ; અને વૃત્ર, જે બધું ગ્રહણ કરે છે, એ મારા હાથથી અવશ્ય મારવો જ પડશે.
યદિ વૃત્રં ન હન્મ્યદ્ય વઞ્ચયિત્વા મહાસુરમ્। મહાબલં મહાકાયં ન મે શ્રેયો ભવિષ્યતિ
જો હું આજે આ મહાબળવાન અને મહાકાય વૃત્રને છેતરાઈને ન મારું, તો મને કશું સારું નહીં મળે.
એવં સંચિન્તયન્નેવ શક્રો વિષ્ણુમનુસ્મરન્। અથ ફેનં તદાઽપશ્યત્ સમુદ્રે પર્વતોપમપ્
આવી રીતે વિચારતા શક્રે વિષ્ણુને યાદ કર્યા અને પછી દરિયામાં પર્વત જેવું ફેન જોયું.
નાયં યુષ્કો ન ચાદ્રોઽયં ન ચ શસ્ત્રમિદં તથા। એનં ક્ષેપ્સ્યામિ વૃત્રસ્ય ક્ષણાદેવ નશિષ્યતિ
આ ન સુકું છે, ન ભીંજવું છે, ન પથ્થર છે, ન શસ્ત્ર છે; આથી હું વૃત્રને મારું અને પળમાં એ નાશ પામશે.