તતો યુદ્ધં સમભવદ્વૃત્રવાસવયોર્મહત્। સંક્રુદ્ધયોર્મહાઘોરં પ્રસક્તં કુરુસત્તમ
પછી વૃત્ર અને વાસવ વચ્ચે ભયાનક અને ભયંકર યુદ્ધ શરૂ થયું, બંને ક્રોધથી ભરેલા હતા, હે કુરુશ્રેષ્ઠ.
તતો જગ્રાહ દેવેન્દ્રં વૃત્રો વીરઃ શતક્રતુમ્ । અપાવૃત્યાક્ષિપદ્વક્રે શક્રં કોપસમન્વિતઃ
પછી વૃત્રે, શતક્રતુ એવા ઇન્દ્રને પકડી લીધો અને ગુસ્સામાં તેને જોરથી ફેંકી દીધો.
ગ્રસ્તે વૃત્રેણ શક્રે તુ સંભ્રાન્તાસ્ત્રિદિવેશ્વરાઃ। અસૃજંસ્તે મહાસત્વા જૃમ્ભિકાં વૃત્રનાશિનીમ્
જ્યારે વૃત્રે ઇન્દ્રને ગળી લીધો, ત્યારે ત્રિલોકના દેવતાઓ ગભરાઈ ગયા; તેઓએ એક મહાન જંભાઈ ઉત્પન્ન કરી, જે વૃત્રના વિનાશ માટે હતી.
વિજૃમ્ભમાણસ્ય તતો વૃત્રસ્યાસ્યાદપાવૃતાત્। સ્વાન્યઙ્ગાન્યભિસંક્ષિપ્ય નિષ્ક્રાન્તો બલનાશનઃ
પછી, જ્યારે વૃત્રનું મોઢું વિશાળ જંભાઈથી ખુલ્લું હતું, ત્યારે બળનો નાશકર્તા પોતાના અંગો સંકોચી અંદરથી બહાર નીકળી ગયો.
તતઃ પ્રભૃતિ લોકસ્ય જૃમ્ભિકા પ્રાણિસંશ્રિતા। જહૃષુશ્ચ સુરાઃ સર્વે શક્રં દૃષ્ટ્વા વિનિઃસૃતમ્
ત્યાંથી, દરેક જીવમાં જંભાઈ આવવી સ્વાભાવિક બની ગઈ; અને બધા દેવતાઓએ ઇન્દ્રને બહાર આવતો જોઈ આનંદ કર્યો.
તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં વૃત્રવાસવયોઃ પુનઃ । સંરબ્ધયોસ્તદા ઘોરં સુચિરં ભરતર્ષભ
પછી ફરી વૃત્ર અને વાસવ વચ્ચે ઘમાસાન અને લાંબું યુદ્ધ શરૂ થયું, બંને ફરીથી ગુસ્સામાં હતા, હે ભરતવંશના વીર.
યદા વ્યવર્ધત રણે વૃત્રો બલસમન્વિતઃ। ત્વષ્ટુસ્તેજોબલાવિદ્ધસ્તદા શક્રો ન્યવર્તત
જ્યારે યુદ્ધમાં વૃત્ર ત્વષ્ટાના તેજ અને બળથી ભરપૂર થઈ શક્તિશાળી બન્યો, ત્યારે ઇન્દ્ર પાછો હટી ગયો.
નિવૃત્તે ચ તદા દેવા વિષાદમગમન્પરમ્ । સમેત્ય સહ શક્રેણ ત્વષ્ટુસ્તેજોવિમોહિતાઃ
જ્યારે ઇન્દ્ર પાછો હટ્યો, ત્યારે બધા દેવતાઓ ભારે નિરાશ થઈ ગયા અને ત્વષ્ટાના તેજથી મોહિત થઈને એકઠા થયા.
અમન્ત્રયન્ત તે સર્વે મુનિભિઃ સહ ભારત। કિં કાર્યમિતિ વૈ રાજન્વિચિન્ત્ય ભયમોહિતાઃ
બધા દેવતાઓ અને ઋષિઓ ભયથી ગભરાઈને, 'હવે શું કરવું?' એવું વિચારતા પરસ્પર ચર્ચા કરવા લાગ્યા, હે ભારત.
જગ્મુઃ સર્વે મહાત્માનં મનોભિર્વિષ્ણુમવ્યયમ્। ઉપવિષ્ટા મન્દરાગ્રે સર્વે વૃત્રવધેપ્સવઃ
બધાએ મનમાં અવિનાશી વિષ્ણુનું સ્મરણ કર્યું, જે મન્દર પર્વતની ચોટી પર બેઠેલા હતા, અને બધા વૃત્રના વિનાશની ઇચ્છા રાખતા હતા.
સર્વં વ્યાપ્તમિદં દેવા વૃત્રેણ જગદવ્યયમ્। ન હ્યસ્ય સદૃશં કિઞ્ચિત્પ્રતિઘાતાય યદ્ભવેત્
દેવતાઓએ કહ્યું: આ આખું અવિનાશી જગત વૃત્રે ઘેરી લીધું છે; તેને રોકી શકે એવું કંઈ જ નથી.
સમર્થો હ્યભવં પૂર્વમસમર્થોઽસ્મિ સાંપ્રતમ્। કથં નુ કાર્યં ભદ્રં વો દુર્ધર્ષઃ સ હિ મે મતઃ
હું પહેલાં શક્તિશાળી હતો, પણ હવે અશક્ત છું; હવે તમારું કલ્યાણ કેવી રીતે થાય? કારણ કે એ મને અપરાજેય લાગે છે.
તેજસ્વી ચ મહાત્મા ચ યુદ્ધે ચામિતવિક્રમઃ । ગ્રસેત્રિભુવનં સર્વં સદેવાસુરમાનુષમ્
એ તેજસ્વી છે, મહાન આત્માવાળો છે અને યુદ્ધમાં અપરિમિત બળ ધરાવે છે; એ દેવ, અસુર અને માનવો સહિત ત્રણેય લોકને ગળી શકે છે.
તસ્માદ્વિનિશ્ચયમિમં શૃણુધ્વં ત્રિદિવૌકસઃ। વિષ્ણોઃ ક્ષયમુપાગમ્ય સમેત્ય ચ મહાત્મના
એટલે, હે સ્વર્ગવાસીઓ, હવે આ નક્કી કરો: આપણે મહાત્મા વિષ્ણુના આશ્રયે જઈએ અને એક થઈએ.
એવમુક્તે મઘવતા દેવાઃ શર્ષિગણાસ્તદા। શરણ્યં શરમં દેવં જગ્મુર્વિષ્ણું મહાબલમ્
મઘવાને આવું કહ્યું ત્યારે, બધા દેવતાઓ અને ઋષિગણો આશ્રયદાતા અને મહાબળશાળી એવા વિષ્ણુ પાસે ગયા.
ઊચુશ્ચ સર્વે દેવેશં વિષ્ણું વૃત્રભયાર્દિતાઃ। ત્રયો લોકાસ્ત્વયા ક્રાન્તાસ્ત્રિભિર્વિક્રમણૈઃ પુરા
બધાએ, વૃત્રના ભયથી પીડાઈને, દેવોના સ્વામી વિષ્ણુને કહ્યું: 'પહેલાં તું તારા ત્રણ પગલાંથી ત્રણેય લોકને પાર કરી ગયો હતો.'
અમૃતં ચાહૃતં વિષ્ણો દૈત્યાશ્ચ નિહતા રણે। બલિં બદ્ધ્વા મહાદૈત્યં શક્રો દેવાધિપઃ કૃતઃ
વિષ્ણુએ અમૃત પાછું મેળવ્યું, દૈત્યોએ યુદ્ધમાં પરાજય પામ્યો, મહાદૈત્ય બલિને બાંધવામાં આવ્યો અને શક્ર દેવતાઓના રાજા બન્યા.
ત્વં પ્રભુઃ સર્વદેવાનાં ત્વયા સર્વમિદં તતમ્। ત્વં હિ દેવો મહાદેવ સર્વલોકનમસ્કૃતઃ
તમે બધા દેવતાઓના સ્વામી છો, તમારાથી આ આખું જગત વ્યાપ્ત છે. ખરેખર, તમે મહાદેવ છો, બધા લોકોએ પૂજેલા દેવ છો.
ગતિર્ભવ ત્વં દેવાનાં સેન્દ્રાણામમરોત્તમ। જગદ્વ્યાપ્તમિદં સર્વં વૃત્રેણાસુરસૂદન
હે અમરોત્તમ, તમે ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓનો આશરો છો; હે અસુરવિનાશક, તમારાથી આ આખું જગત વ્યાપ્ત છે.
અવશ્યં કરણીયં મે ભવતાં હિતમુત્તમમ્। તસ્માદુપાયં વક્ષ્યામિ યથાઽસૌ નભવિષ્યતિ
તમારા સર્વોત્તમ કલ્યાણ માટે મને જરૂર કંઈક કરવું જ પડશે; તેથી, હું તમને એવો ઉપાય કહું છું કે જેના દ્વારા એ રહેશે જ નહીં.
ગચ્છધ્વં સર્ષિગન્ધર્વા યત્રાસૌ વિશ્વરૂપધૃક્। સામ તસ્ય પ્રયુઞ્જધ્વં તત એનં વિજેષ્યથ
તમે ઋષિઓ અને ગંધર્વો સાથે ત્યાં જાઓ, જ્યાં એ સર્વરૂપ ધારણ કરનાર છે; ત્યાં જઈને સામગાનનો ઉપયોગ કરો, પછી તમે એને જીતશો.
ભવિષ્યતિ જયો દેવાઃ શક્રસ્ય મમ તેજસા । અદૃશ્યશ્ચ પ્રવેક્ષ્યામિ વજ્રે હ્યસ્યાયુધોત્તમે
હે દેવતાઓ, મારા તેજથી શક્રને વિજય મળશે; હું અજ્ઞાત રીતે આ શ્રેષ્ઠ અસ્ત્ર, વજ્રમાં પ્રવેશીશ.
ગચ્છધ્વમૃષિભિઃ સાર્ધં ગન્ધર્વૈશ્ચ સુરોત્તમાઃ । વૃત્રસ્ય સહ શક્રેણ સન્ધિં કુરુત માચિરમ્
હે શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ, તમે ઋષિઓ અને ઉત્તમ ગંધર્વો સાથે જાઓ અને તરત જ વૃત્ર અને શક્ર વચ્ચે સંધિ કરો.
એવમુક્તે તુ દેવેન ઋષયસ્ત્રિદશાસ્તથા । યયુઃ સમેત્ય સહિતાઃ શક્રં કૃત્વા પુરઃસરમ્
દેવતાએ આમ કહ્યું ત્યારે ઋષિઓ અને ત્રિદશો પણ એકઠા થયા અને શક્રને આગળ રાખી સૌએ સાથે જઈને યાત્રા કરી.
સમીપમેત્ય ચ યદા સર્વ એવ મહૌજસઃ। તં તેજસા પ્રજ્વલિતં પ્રતપન્તં દિશો દશ
જ્યારે એ મહાતેજસ્વીઓ નજીક પહોંચ્યા, ત્યારે તેમણે જોયું કે એ તેજથી પ્રજ્વલિત થઈને દસ દિશાઓને દહન કરી રહ્યો છે.
ગ્રસન્તમિવ લોકાંસ્ત્રીન્સૂર્યાચન્દ્રમસૌ યથા। દદૃશુસ્તે તતો વૃત્રં શક્રેણ સહ દેવતાઃ
સૂર્ય-ચંદ્ર જેવો ત્રણેય લોકને ગળી જતો હોય એમ, દેવતાઓએ પછી વૃત્રને શક્ર સાથે જોયો.
ઋષયોઽથ તતોઽભ્યેત્ય વૃત્રમૂચુઃ પ્રિયં વચઃ। વ્યાપ્તં જગદિદં સર્વં તેજસા તવ દુર્જય
પછી ઋષિઓ આગળ આવીને વૃત્રને મીઠા શબ્દો કહ્યા: 'આ આખું જગત તમારા અજેય તેજથી વ્યાપ્ત છે.'
ન ચ શક્નોષિ નિર્જેષું વાસવં બલિનાં વર। યુધ્યતોશ્ચાપિ વાં કાલો વ્યતીતઃ સુમહાનિહ
પણ, હે બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, તમે વાસવને હરાવી શકતા નથી; અને અહીં તમારો યુદ્ધનો સમય પણ હવે પસાર થઈ ગયો છે.
પીડ્યન્તે ચ પ્રજાઃ સર્વાઃ સદેવાસુરમાનુષાઃ । સખ્યં ભવતુ તે વૃત્ર શક્રેણ સહ નિત્યદા
બધી પ્રજાઓ, દેવ, અસુર અને મનુષ્યો દુઃખી છે; હે વૃત્ર, શક્ર સાથે તમારું સદા માટે મિત્રત્વ રહે.
અવાપ્સ્યસિ સુખં ત્વં ચ શક્રલોકાંશ્ચ શાશ્વતાન્। ઋષિવાક્યં નિશમ્યાથ વૃત્રઃસ તુ મહાબલઃ
તમે સુખ અને શાશ્વત શક્રલોક પ્રાપ્ત કરશો; ઋષિઓની વાત સાંભળીને મહાબલવાન વૃત્ર પછી—