તત ઇન્દ્રો વ્રતં ઘોરમાચરત્પાકશાસનઃ। તપસા ચ સુસંયુક્તઃ સહ દેવૈર્મરુદ્ગણૈઃ
પછી પાકનાશક ઇન્દ્રે ભયાનક વ્રત ધારણ કર્યું અને દેવો તથા મરૂદગણ સાથે કઠોર તપ કર્યું.
સમુદ્રેષુ પૃથિવ્યાં ચ વનસ્પતિષુ સ્ત્રીષુ ચ। વિભજ્ય બ્રહ્મહત્યાં ચ તાન્વરૈરપ્યયોજયત્
તેણે બ્રાહ્મણહત્યાનો પાપ સમુદ્રો, ધરતી, વૃક્ષો અને સ્ત્રીઓમાં વહેંચી દીધું અને તેમને વર આપીને એ પાપ સોંપ્યું.
વરદસ્તુ વરં દત્ત્વા પૃથિવ્યૈ સાગરાય ચ। વનસ્પતિભ્યઃ સ્ત્રીભ્યશ્ચ બ્રહ્મહત્યાં નુનોદ તામ્
પછી ધરતી અને સમુદ્ર, વૃક્ષો અને સ્ત્રીઓને વર આપ્યા પછી, એ બ્રાહ્મણહત્યાનું પાપ તેમને આપી દીધું.
તતસ્તુ શુદ્ધો ભગવાન્દેવૈર્લોકૈશ્ચ પૂજિતઃ । ઇન્દ્રસ્થાનમુપાતિષ્ઠત્પૂજ્યમાનો મહર્ષિભિઃ
પછી ભગવાન શુદ્ધ થયા, દેવો અને લોકોએ તેમની પૂજા કરી; મહર્ષિઓએ પૂજ્યા ત્યારે તેમણે ફરી ઇન્દ્રપદ ગ્રહણ કર્યું.
ત્વષ્ટા પ્રજાપતિઃ શ્રુત્વા શક્રેણાથ હતં સુતમ્। ક્રોધસંરક્તનયન ઇદં વચનમબ્રવીત્
ત્યારે પ્રજાપતિ ત્વષ્ટાએ સાંભળ્યું કે શક્રે તેના પુત્રને મારી નાખ્યો છે; ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરીને તેણે કહ્યું:
તપ્યમાનં તપો નિત્યં ક્ષાન્તં દાન્તં જિતેન્દ્રિયમ્। વિનાઽપરાધેન યતઃ પુત્રં હિંસિતવાન્મમ
મારો પુત્ર સતત તપ કરતો, સહનશીલ, સંયમી અને ઇન્દ્રિયજિત હતો; કોઈ દોષ વિના તું એને માર્યો.
તસ્માચ્છક્રવિનાશાય વૃત્રમુત્પાદયામ્યહમ્। લોકાઃ પશ્યન્તુ મે વીર્યં તપસશ્ચ બલં મહમ્ । સ ચ પશ્યતુ દેવેન્દ્રો દુરાત્મા પાપચેતનઃ
એથી હવે હું શક્રના વિનાશ માટે વૃત્રને ઉત્પન્ન કરીશ; જગત મારા બળ અને તપની શક્તિ જોઈ લે—અને એ દુષ્ટ, પાપી ઇન્દ્ર પણ જોઈ લે.
ઉપસ્પૃશ્ય તતઃ ક્રુદ્ધસ્તપસ્વી સુમહાયશાઃ । અગ્નૌ હુત્વા સમુત્પાદ્ય ઘોરં વૃત્રમુવાચ હ
પછી ક્રોધિત અને મહાન યશવંત તપસ્વીએ, શુદ્ધ થઈ, અગ્નિમાં હવન કરીને ભયાનક વૃત્રને ઉત્પન્ન કર્યો અને તેને કહ્યું.
ઇન્દ્રશત્રો વિવર્ધસ્વ પ્રભાવાત્તપસો મમ। સોઽવર્ઘત દિવં સ્તબ્ધ્વા સૂર્યવૈશ્વાનરોપમઃ
હે ઇન્દ્રના શત્રુ, મારા તપના બળે તું વધુ શક્તિશાળી બન. એ રીતે, તેણે આકાશને રોકી દીધું અને સૂર્ય તથા અગ્નિ જેવી તેજસ્વી કાંતિથી સ્થિર ઊભો રહ્યો.
કિં કરોમીતિ ચોવાચ કાલસૂર્ય ઇવોદિતઃ। શક્રં જહીતિ ચાપ્યુક્તો જગામ ત્રિદિવં તતઃ
પછી એ, કાળસૂર્ય જેવો તેજથી ઉગતો, પૂછ્યું: 'હું શું કરું?' અને જ્યારે તેને કહ્યું કે 'ઇન્દ્રને મારો', ત્યારે તે ત્રિલોક તરફ ગયો.
તતો યુદ્ધં સમભવદ્વૃત્રવાસવયોર્મહત્। સંક્રુદ્ધયોર્મહાઘોરં પ્રસક્તં કુરુસત્તમ
પછી વૃત્ર અને વાસવ વચ્ચે ભયાનક અને ભયંકર યુદ્ધ શરૂ થયું, બંને ક્રોધથી ભરેલા હતા, હે કુરુશ્રેષ્ઠ.
તતો જગ્રાહ દેવેન્દ્રં વૃત્રો વીરઃ શતક્રતુમ્ । અપાવૃત્યાક્ષિપદ્વક્રે શક્રં કોપસમન્વિતઃ
પછી વૃત્રે, શતક્રતુ એવા ઇન્દ્રને પકડી લીધો અને ગુસ્સામાં તેને જોરથી ફેંકી દીધો.
ગ્રસ્તે વૃત્રેણ શક્રે તુ સંભ્રાન્તાસ્ત્રિદિવેશ્વરાઃ। અસૃજંસ્તે મહાસત્વા જૃમ્ભિકાં વૃત્રનાશિનીમ્
જ્યારે વૃત્રે ઇન્દ્રને ગળી લીધો, ત્યારે ત્રિલોકના દેવતાઓ ગભરાઈ ગયા; તેઓએ એક મહાન જંભાઈ ઉત્પન્ન કરી, જે વૃત્રના વિનાશ માટે હતી.
વિજૃમ્ભમાણસ્ય તતો વૃત્રસ્યાસ્યાદપાવૃતાત્। સ્વાન્યઙ્ગાન્યભિસંક્ષિપ્ય નિષ્ક્રાન્તો બલનાશનઃ
પછી, જ્યારે વૃત્રનું મોઢું વિશાળ જંભાઈથી ખુલ્લું હતું, ત્યારે બળનો નાશકર્તા પોતાના અંગો સંકોચી અંદરથી બહાર નીકળી ગયો.
તતઃ પ્રભૃતિ લોકસ્ય જૃમ્ભિકા પ્રાણિસંશ્રિતા। જહૃષુશ્ચ સુરાઃ સર્વે શક્રં દૃષ્ટ્વા વિનિઃસૃતમ્
ત્યાંથી, દરેક જીવમાં જંભાઈ આવવી સ્વાભાવિક બની ગઈ; અને બધા દેવતાઓએ ઇન્દ્રને બહાર આવતો જોઈ આનંદ કર્યો.
તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં વૃત્રવાસવયોઃ પુનઃ । સંરબ્ધયોસ્તદા ઘોરં સુચિરં ભરતર્ષભ
પછી ફરી વૃત્ર અને વાસવ વચ્ચે ઘમાસાન અને લાંબું યુદ્ધ શરૂ થયું, બંને ફરીથી ગુસ્સામાં હતા, હે ભરતવંશના વીર.
યદા વ્યવર્ધત રણે વૃત્રો બલસમન્વિતઃ। ત્વષ્ટુસ્તેજોબલાવિદ્ધસ્તદા શક્રો ન્યવર્તત
જ્યારે યુદ્ધમાં વૃત્ર ત્વષ્ટાના તેજ અને બળથી ભરપૂર થઈ શક્તિશાળી બન્યો, ત્યારે ઇન્દ્ર પાછો હટી ગયો.
નિવૃત્તે ચ તદા દેવા વિષાદમગમન્પરમ્ । સમેત્ય સહ શક્રેણ ત્વષ્ટુસ્તેજોવિમોહિતાઃ
જ્યારે ઇન્દ્ર પાછો હટ્યો, ત્યારે બધા દેવતાઓ ભારે નિરાશ થઈ ગયા અને ત્વષ્ટાના તેજથી મોહિત થઈને એકઠા થયા.
અમન્ત્રયન્ત તે સર્વે મુનિભિઃ સહ ભારત। કિં કાર્યમિતિ વૈ રાજન્વિચિન્ત્ય ભયમોહિતાઃ
બધા દેવતાઓ અને ઋષિઓ ભયથી ગભરાઈને, 'હવે શું કરવું?' એવું વિચારતા પરસ્પર ચર્ચા કરવા લાગ્યા, હે ભારત.
જગ્મુઃ સર્વે મહાત્માનં મનોભિર્વિષ્ણુમવ્યયમ્। ઉપવિષ્ટા મન્દરાગ્રે સર્વે વૃત્રવધેપ્સવઃ
બધાએ મનમાં અવિનાશી વિષ્ણુનું સ્મરણ કર્યું, જે મન્દર પર્વતની ચોટી પર બેઠેલા હતા, અને બધા વૃત્રના વિનાશની ઇચ્છા રાખતા હતા.
સર્વં વ્યાપ્તમિદં દેવા વૃત્રેણ જગદવ્યયમ્। ન હ્યસ્ય સદૃશં કિઞ્ચિત્પ્રતિઘાતાય યદ્ભવેત્
દેવતાઓએ કહ્યું: આ આખું અવિનાશી જગત વૃત્રે ઘેરી લીધું છે; તેને રોકી શકે એવું કંઈ જ નથી.
સમર્થો હ્યભવં પૂર્વમસમર્થોઽસ્મિ સાંપ્રતમ્। કથં નુ કાર્યં ભદ્રં વો દુર્ધર્ષઃ સ હિ મે મતઃ
હું પહેલાં શક્તિશાળી હતો, પણ હવે અશક્ત છું; હવે તમારું કલ્યાણ કેવી રીતે થાય? કારણ કે એ મને અપરાજેય લાગે છે.
તેજસ્વી ચ મહાત્મા ચ યુદ્ધે ચામિતવિક્રમઃ । ગ્રસેત્રિભુવનં સર્વં સદેવાસુરમાનુષમ્
એ તેજસ્વી છે, મહાન આત્માવાળો છે અને યુદ્ધમાં અપરિમિત બળ ધરાવે છે; એ દેવ, અસુર અને માનવો સહિત ત્રણેય લોકને ગળી શકે છે.
તસ્માદ્વિનિશ્ચયમિમં શૃણુધ્વં ત્રિદિવૌકસઃ। વિષ્ણોઃ ક્ષયમુપાગમ્ય સમેત્ય ચ મહાત્મના
એટલે, હે સ્વર્ગવાસીઓ, હવે આ નક્કી કરો: આપણે મહાત્મા વિષ્ણુના આશ્રયે જઈએ અને એક થઈએ.
એવમુક્તે મઘવતા દેવાઃ શર્ષિગણાસ્તદા। શરણ્યં શરમં દેવં જગ્મુર્વિષ્ણું મહાબલમ્
મઘવાને આવું કહ્યું ત્યારે, બધા દેવતાઓ અને ઋષિગણો આશ્રયદાતા અને મહાબળશાળી એવા વિષ્ણુ પાસે ગયા.
ઊચુશ્ચ સર્વે દેવેશં વિષ્ણું વૃત્રભયાર્દિતાઃ। ત્રયો લોકાસ્ત્વયા ક્રાન્તાસ્ત્રિભિર્વિક્રમણૈઃ પુરા
બધાએ, વૃત્રના ભયથી પીડાઈને, દેવોના સ્વામી વિષ્ણુને કહ્યું: 'પહેલાં તું તારા ત્રણ પગલાંથી ત્રણેય લોકને પાર કરી ગયો હતો.'
અમૃતં ચાહૃતં વિષ્ણો દૈત્યાશ્ચ નિહતા રણે। બલિં બદ્ધ્વા મહાદૈત્યં શક્રો દેવાધિપઃ કૃતઃ
વિષ્ણુએ અમૃત પાછું મેળવ્યું, દૈત્યોએ યુદ્ધમાં પરાજય પામ્યો, મહાદૈત્ય બલિને બાંધવામાં આવ્યો અને શક્ર દેવતાઓના રાજા બન્યા.
ત્વં પ્રભુઃ સર્વદેવાનાં ત્વયા સર્વમિદં તતમ્। ત્વં હિ દેવો મહાદેવ સર્વલોકનમસ્કૃતઃ
તમે બધા દેવતાઓના સ્વામી છો, તમારાથી આ આખું જગત વ્યાપ્ત છે. ખરેખર, તમે મહાદેવ છો, બધા લોકોએ પૂજેલા દેવ છો.
ગતિર્ભવ ત્વં દેવાનાં સેન્દ્રાણામમરોત્તમ। જગદ્વ્યાપ્તમિદં સર્વં વૃત્રેણાસુરસૂદન
હે અમરોત્તમ, તમે ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓનો આશરો છો; હે અસુરવિનાશક, તમારાથી આ આખું જગત વ્યાપ્ત છે.
અવશ્યં કરણીયં મે ભવતાં હિતમુત્તમમ્। તસ્માદુપાયં વક્ષ્યામિ યથાઽસૌ નભવિષ્યતિ
તમારા સર્વોત્તમ કલ્યાણ માટે મને જરૂર કંઈક કરવું જ પડશે; તેથી, હું તમને એવો ઉપાય કહું છું કે જેના દ્વારા એ રહેશે જ નહીં.