શિરઃ પશોસ્તે દાસ્યન્તિ ભાગં યજ્ઞેષુ માનવાઃ । એષ તેઽનુગ્રહસ્તક્ષન્ક્ષિપ્રં કુરુ મમ પ્રિયમ્
માણસો યજ્ઞમાં પશુનું માથું અર્પણ કરશે; આ તારો ઉપકાર છે, વઢારા—હવે જલદી મને ખુશી થાય એવું કર.
એતચ્છ્રુત્વા તુ તક્ષા સ મહેન્દ્રવચનાત્તદા। શિરાંસ્યથ ત્રિશિરસઃ કુઠારેણાચ્છિનત્તદા
મહેન્દ્રના આ વચન સાંભળીને વઢારાએ ત્રિશિરાનું માથું કુહાડા વડે કાપી નાખ્યું.
નિકૃત્તેષુ તતસ્તેષુ નિષ્ક્રામન્નણ્ડજાસ્ત્વથ। કપિઞ્જલાસ્તિત્તિરાશ્ચ કલવિઙ્કાશ્ચ સર્વશઃ
જ્યારે એ માથાં કપાઈ ગઈ, ત્યારે ત્યાંથી ઈંડામાંથી જન્મેલા પક્ષીઓ બહાર આવ્યા—કપિંજલ, તિતિર અને કલવિંકા, બધા.
યેન વેદાનધીતે સ્મ પિબતે સોમમેવ ચ। તસ્માદ્વક્રાર્દ્વિનિશ્ચેરુઃ ક્ષિપ્રં તસ્ય કપિઞ્જલાઃ
જે માથાથી તેણે વેદો શીખ્યા અને સોમ પાન કર્યું, એ વાંકડા માથામાંથી જલદી કપિંજલ ઊભા થયા.
યેન સર્વા દિશો રાજન્પિબન્નિવ નીરીક્ષતે। તસ્માદ્વક્રાદ્વિનિશ્ચેરુસ્તિત્તિરાસ્તસ્ય પાણ્ડવ
પાંડવ, જે માથાથી તે સર્વ દિશાઓમાં જોઈને જાણે બધું પી જતો હતો, એ વાંકડા માથામાંથી તિતિર પક્ષીઓ નીકળ્યા.
યત્સુરાપં તુ તસ્યાસીદ્વક્રં ત્રિશિરસસ્તદા। કલવિઙ્કાઃ સમુત્પેતુઃ શ્યેનાશ્ચ ભરતર્ષભ
ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ, ત્રિશિરાનું જે માથું દારૂ પીવામાં લાગેલું હતું, એમાંથી કલવિંકા અને શ્યેન પક્ષીઓ જન્મ્યા.
તતસ્તેષુ નિકૃત્તેષુ વિજ્વરો મઘવાનથ। `તક્ષ્ણે તથા વરં દત્ત્વા પ્રહૃષ્ટસ્ત્રિદશેશ્વરઃ
પછી જ્યારે એ માથાં કપાઈ ગઈ, ત્યારે મેઘરાજે વઢારાને વર આપીને, દુ:ખમુક્ત થઈ, ખૂબ આનંદ માન્યો.
જગામ ત્રિદિવં દેવસ્તક્ષાઽપિ સ્વગૃહાન્યયૌ। મેને કૃતાર્થમાત્માનં હત્વા શત્રું સુરારિહા
દેવો સ્વર્ગે ગયા અને વઢારો પોતાના ઘરે પરત ફર્યો; દુશ્મનને માર્યા પછી તેણે પોતાને સફળ માન્યો.
તક્ષાપિ સ્વગૃહં ગત્વા નૈવ શંસતિ કસ્યચિત્। અથૈનં નાભિજાનન્તિ વર્ષમેકં તથાગતમ્
વઢારો ઘરે જઈને કોઈને કંઈ કહ્યું નહીં; એ રીતે એક વર્ષ સુધી કોઈને તેની કરેલી વાત ખબર પડી નહીં.
અથ સંવત્સરે પૂર્ણે ભૂતાઃ પશુપતેઃ પ્રભો। તમાક્રોશન્ત મઘવાન્નઃ પ્રભુર્બ્રહ્મહા ઇતિ
પછી એક વર્ષ પૂરું થયું ત્યારે પશુપતિના પ્રજાજનો મેઘરાજને દોષ લગાડવા લાગ્યા—'અમારા સ્વામી બ્રાહ્મણહંતક છે.'
તત ઇન્દ્રો વ્રતં ઘોરમાચરત્પાકશાસનઃ। તપસા ચ સુસંયુક્તઃ સહ દેવૈર્મરુદ્ગણૈઃ
પછી પાકનાશક ઇન્દ્રે ભયાનક વ્રત ધારણ કર્યું અને દેવો તથા મરૂદગણ સાથે કઠોર તપ કર્યું.
સમુદ્રેષુ પૃથિવ્યાં ચ વનસ્પતિષુ સ્ત્રીષુ ચ। વિભજ્ય બ્રહ્મહત્યાં ચ તાન્વરૈરપ્યયોજયત્
તેણે બ્રાહ્મણહત્યાનો પાપ સમુદ્રો, ધરતી, વૃક્ષો અને સ્ત્રીઓમાં વહેંચી દીધું અને તેમને વર આપીને એ પાપ સોંપ્યું.
વરદસ્તુ વરં દત્ત્વા પૃથિવ્યૈ સાગરાય ચ। વનસ્પતિભ્યઃ સ્ત્રીભ્યશ્ચ બ્રહ્મહત્યાં નુનોદ તામ્
પછી ધરતી અને સમુદ્ર, વૃક્ષો અને સ્ત્રીઓને વર આપ્યા પછી, એ બ્રાહ્મણહત્યાનું પાપ તેમને આપી દીધું.
તતસ્તુ શુદ્ધો ભગવાન્દેવૈર્લોકૈશ્ચ પૂજિતઃ । ઇન્દ્રસ્થાનમુપાતિષ્ઠત્પૂજ્યમાનો મહર્ષિભિઃ
પછી ભગવાન શુદ્ધ થયા, દેવો અને લોકોએ તેમની પૂજા કરી; મહર્ષિઓએ પૂજ્યા ત્યારે તેમણે ફરી ઇન્દ્રપદ ગ્રહણ કર્યું.
ત્વષ્ટા પ્રજાપતિઃ શ્રુત્વા શક્રેણાથ હતં સુતમ્। ક્રોધસંરક્તનયન ઇદં વચનમબ્રવીત્
ત્યારે પ્રજાપતિ ત્વષ્ટાએ સાંભળ્યું કે શક્રે તેના પુત્રને મારી નાખ્યો છે; ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરીને તેણે કહ્યું:
તપ્યમાનં તપો નિત્યં ક્ષાન્તં દાન્તં જિતેન્દ્રિયમ્। વિનાઽપરાધેન યતઃ પુત્રં હિંસિતવાન્મમ
મારો પુત્ર સતત તપ કરતો, સહનશીલ, સંયમી અને ઇન્દ્રિયજિત હતો; કોઈ દોષ વિના તું એને માર્યો.
તસ્માચ્છક્રવિનાશાય વૃત્રમુત્પાદયામ્યહમ્। લોકાઃ પશ્યન્તુ મે વીર્યં તપસશ્ચ બલં મહમ્ । સ ચ પશ્યતુ દેવેન્દ્રો દુરાત્મા પાપચેતનઃ
એથી હવે હું શક્રના વિનાશ માટે વૃત્રને ઉત્પન્ન કરીશ; જગત મારા બળ અને તપની શક્તિ જોઈ લે—અને એ દુષ્ટ, પાપી ઇન્દ્ર પણ જોઈ લે.
ઉપસ્પૃશ્ય તતઃ ક્રુદ્ધસ્તપસ્વી સુમહાયશાઃ । અગ્નૌ હુત્વા સમુત્પાદ્ય ઘોરં વૃત્રમુવાચ હ
પછી ક્રોધિત અને મહાન યશવંત તપસ્વીએ, શુદ્ધ થઈ, અગ્નિમાં હવન કરીને ભયાનક વૃત્રને ઉત્પન્ન કર્યો અને તેને કહ્યું.
ઇન્દ્રશત્રો વિવર્ધસ્વ પ્રભાવાત્તપસો મમ। સોઽવર્ઘત દિવં સ્તબ્ધ્વા સૂર્યવૈશ્વાનરોપમઃ
હે ઇન્દ્રના શત્રુ, મારા તપના બળે તું વધુ શક્તિશાળી બન. એ રીતે, તેણે આકાશને રોકી દીધું અને સૂર્ય તથા અગ્નિ જેવી તેજસ્વી કાંતિથી સ્થિર ઊભો રહ્યો.
કિં કરોમીતિ ચોવાચ કાલસૂર્ય ઇવોદિતઃ। શક્રં જહીતિ ચાપ્યુક્તો જગામ ત્રિદિવં તતઃ
પછી એ, કાળસૂર્ય જેવો તેજથી ઉગતો, પૂછ્યું: 'હું શું કરું?' અને જ્યારે તેને કહ્યું કે 'ઇન્દ્રને મારો', ત્યારે તે ત્રિલોક તરફ ગયો.
તતો યુદ્ધં સમભવદ્વૃત્રવાસવયોર્મહત્। સંક્રુદ્ધયોર્મહાઘોરં પ્રસક્તં કુરુસત્તમ
પછી વૃત્ર અને વાસવ વચ્ચે ભયાનક અને ભયંકર યુદ્ધ શરૂ થયું, બંને ક્રોધથી ભરેલા હતા, હે કુરુશ્રેષ્ઠ.
તતો જગ્રાહ દેવેન્દ્રં વૃત્રો વીરઃ શતક્રતુમ્ । અપાવૃત્યાક્ષિપદ્વક્રે શક્રં કોપસમન્વિતઃ
પછી વૃત્રે, શતક્રતુ એવા ઇન્દ્રને પકડી લીધો અને ગુસ્સામાં તેને જોરથી ફેંકી દીધો.
ગ્રસ્તે વૃત્રેણ શક્રે તુ સંભ્રાન્તાસ્ત્રિદિવેશ્વરાઃ। અસૃજંસ્તે મહાસત્વા જૃમ્ભિકાં વૃત્રનાશિનીમ્
જ્યારે વૃત્રે ઇન્દ્રને ગળી લીધો, ત્યારે ત્રિલોકના દેવતાઓ ગભરાઈ ગયા; તેઓએ એક મહાન જંભાઈ ઉત્પન્ન કરી, જે વૃત્રના વિનાશ માટે હતી.
વિજૃમ્ભમાણસ્ય તતો વૃત્રસ્યાસ્યાદપાવૃતાત્। સ્વાન્યઙ્ગાન્યભિસંક્ષિપ્ય નિષ્ક્રાન્તો બલનાશનઃ
પછી, જ્યારે વૃત્રનું મોઢું વિશાળ જંભાઈથી ખુલ્લું હતું, ત્યારે બળનો નાશકર્તા પોતાના અંગો સંકોચી અંદરથી બહાર નીકળી ગયો.
તતઃ પ્રભૃતિ લોકસ્ય જૃમ્ભિકા પ્રાણિસંશ્રિતા। જહૃષુશ્ચ સુરાઃ સર્વે શક્રં દૃષ્ટ્વા વિનિઃસૃતમ્
ત્યાંથી, દરેક જીવમાં જંભાઈ આવવી સ્વાભાવિક બની ગઈ; અને બધા દેવતાઓએ ઇન્દ્રને બહાર આવતો જોઈ આનંદ કર્યો.
તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં વૃત્રવાસવયોઃ પુનઃ । સંરબ્ધયોસ્તદા ઘોરં સુચિરં ભરતર્ષભ
પછી ફરી વૃત્ર અને વાસવ વચ્ચે ઘમાસાન અને લાંબું યુદ્ધ શરૂ થયું, બંને ફરીથી ગુસ્સામાં હતા, હે ભરતવંશના વીર.
યદા વ્યવર્ધત રણે વૃત્રો બલસમન્વિતઃ। ત્વષ્ટુસ્તેજોબલાવિદ્ધસ્તદા શક્રો ન્યવર્તત
જ્યારે યુદ્ધમાં વૃત્ર ત્વષ્ટાના તેજ અને બળથી ભરપૂર થઈ શક્તિશાળી બન્યો, ત્યારે ઇન્દ્ર પાછો હટી ગયો.
નિવૃત્તે ચ તદા દેવા વિષાદમગમન્પરમ્ । સમેત્ય સહ શક્રેણ ત્વષ્ટુસ્તેજોવિમોહિતાઃ
જ્યારે ઇન્દ્ર પાછો હટ્યો, ત્યારે બધા દેવતાઓ ભારે નિરાશ થઈ ગયા અને ત્વષ્ટાના તેજથી મોહિત થઈને એકઠા થયા.
અમન્ત્રયન્ત તે સર્વે મુનિભિઃ સહ ભારત। કિં કાર્યમિતિ વૈ રાજન્વિચિન્ત્ય ભયમોહિતાઃ
બધા દેવતાઓ અને ઋષિઓ ભયથી ગભરાઈને, 'હવે શું કરવું?' એવું વિચારતા પરસ્પર ચર્ચા કરવા લાગ્યા, હે ભારત.
જગ્મુઃ સર્વે મહાત્માનં મનોભિર્વિષ્ણુમવ્યયમ્। ઉપવિષ્ટા મન્દરાગ્રે સર્વે વૃત્રવધેપ્સવઃ
બધાએ મનમાં અવિનાશી વિષ્ણુનું સ્મરણ કર્યું, જે મન્દર પર્વતની ચોટી પર બેઠેલા હતા, અને બધા વૃત્રના વિનાશની ઇચ્છા રાખતા હતા.