કર્ણાર્જુનાભ્યાં સંપ્રાપ્તે દ્વૈરથે રાજસત્તમ । કર્ણસ્ય ભવતા કાર્યં સારથ્યં નાત્ર સંશયઃ
જ્યારે કર્ણ અને અર્જુન એકલ યુદ્ધ માટે સામસામે આવે, ત્યારે, હે રાજાશ્રેષ્ઠ, તારે કર્ણનો રથચાલક બનવું પડશે, એમાં કોઈ શંકા નથી.
તત્ર પાલ્યોઽર્જુનો રાજન્યદિ મત્પ્રિયમિચ્છસિ। તેજોવધશ્ચ તે કાર્યઃ સૌતેરસ્મઞ્જયાવહ્નઃ । અકર્તવ્યમપિ હ્યેતત્કર્મુમર્હસિ માતુલ
ત્યાં, જો તું મને પ્રસન્ન કરવું હોય તો, અર્જુનને બચાવજે, અને એની તાકાતને હરાવવી તથા એના રથને બળેવી, એ પણ તારે જ કરવું પડશે—even જો એ યોગ્ય ન હોય, તો પણ, હે મામા, તું એ કરજે.
શ્રૃણુ પાણ્ડવ ભદ્રં તે યદ્બ્રવીષિ મહાત્મનઃ । તેજોવધનિમિત્તં માં સૂતપુત્રસ્ય સઙ્ગમે
હે પાંડવ, તું જે કહે છે, એ સાંભળ—મારે સુતપુત્ર સાથેના સંઘર્ષમાં એની તાકાત ઘટાડવા માટે હાજર રહેવું છે.
અહં તસ્ય ભવિષ્યામિ સઙ્ઘ્રામે સારથિર્ધ્રુવમ્। વાસુદેવેન હિ સમં નિત્યં માં સોઽભિમન્યતો
હું ચોક્કસ એની રણમાં રથચાલક બનીશ, કારણ કે એ મને હંમેશા વાસુદેવ જેટલો માને છે.
તસ્યાહં કુરુશાર્દૂલ પ્રતીપમહિતં વચઃ। ધ્રુવં સંકથયિષ્યામિ યોદ્ધુકામસ્ય સંયુગે
હે કુરુશાર્દૂલ, જ્યારે એ યુદ્ધ કરવા ઇચ્છશે, ત્યારે હું ચોક્કસ એની વિરુદ્ધમાં વાત કરીશ.
યથા સ હૃતદર્પશ્ચ હૃતતેજાશ્ચ પાણ્ડવ । ભવિષ્યતિ સુખં હન્તું સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે
જ્યારે એની ઘમંડ અને તાકાત દૂર થઈ જશે, ત્યારે, હે પાંડવ, એ સરળતાથી મારવામાં આવશે; હું તને સાચું કહું છું.
એવમેતત્કરિષ્યામિ યથા તાત ત્વમાત્થ મામ્। યચ્ચાન્યદપિ શક્ષ્યામિ તત્કરિષ્યામિ તે પ્રિયમ્
હું એ જ રીતે કરું છું, પિતા, જેમ તું મને કહ્યું છે; અને જે કંઈ વધુ મારી શક્તિમાં હશે, એ પણ તારા આનંદ માટે કરું છું.
યચ્ચ દુઃખં ત્વયા પ્રાપ્તં દ્યૂતે વૈ કૃષ્ણયા સહ। પરુષાણિ ચ વાક્યાનિ સૂતપુત્રકૃતાનિ વૈ
તને જે દુઃખ દ્યુતક્રીડામાં કૃષ્ણા સાથે સહન કરવું પડ્યું, અને સુતપુત્રે જે કઠોર વચનો કહ્યા, એ બધું પણ યાદ છે.
જટાસુરાત્પરિક્લેશઃ કીચકાચ્ચ મહાદ્યુતે। દ્રૌપદ્યાઽધિગતં સર્વં દમયન્ત્યા યથાઽશુભમ્
જટાસુર અને કીચકથી થયેલું દુઃખ, અને દ્યુતક્રીડામાં થયેલી મોટી હાનિ—એ બધું દ્રૌપદીએ સહન કર્યું, જેમ દમયંતીએ પણ દુઃખ ભોગવ્યું હતું.
સર્વં દુઃખમિદં વીર સુખોદર્કં ભવિષ્યતિ। નાત્ર મન્યુસ્ત્વયા કાર્યો વિધિર્હિ બલવત્તરઃ
હે વીર, આ બધું દુઃખ અંતે સુખમાં ફેરવાશે; તારે ગુસ્સો કરવો નહીં, કારણ કે વિધિ બધાથી વધારે શક્તિશાળી છે.
દુઃખાનિ હિ મહાત્માનઃ પ્રાપ્નુવન્તિ યુધિષ્ઠિર। દેવૈરપિ હિ દુઃખાનિ પ્રાપ્તાનિ જગતીપતે
હે યુધિષ્ઠિર, મહાન આત્માઓને પણ દુઃખ ભોગવવું પડે છે; દેવતાઓએ પણ, હે પૃથ્વીનાથ, દુઃખ ભોગવ્યું છે.
ઇન્દ્રેણ શ્રૂયતે રાજન્સભાર્યેણ મહાત્મના । અનુભૂતં મહદ્દુઃખં દેવરાજેન ભારત
કહેવાય છે કે, હે રાજા, મહાત્મા ઇન્દ્રે પોતાની પત્ની સાથે મળીને મોટું દુઃખ સહન કર્યું હતું, હે ભારત.
કથમિન્દ્રેણ રાજેન્દ્ર સભાર્યેણ મહાત્મના । દુઃખં પ્રાપ્તં પરં ઘોરમેતદિચ્છામિ વેદિતુમ્
હે રાજેન્દ્ર, મહાત્મા ઇન્દ્રે પોતાની પત્ની સાથે મળીને એવું ભયાનક દુઃખ કેવી રીતે ભોગવ્યું? હું એ જાણવું ઈચ્છું છું.
શૃણુ રાજન્પુરાવૃત્તમિતિહાસં પુરાતનમ્। સભાર્યેણ યથા પ્રાપ્તં દુઃખમિન્દ્રેણ ભારત
હે રાજા, એ જૂની વાર્તા સાંભળ, કે કેવી રીતે ઇન્દ્રે પોતાની પત્ની સાથે મળીને દુઃખ સહન કર્યું, હે ભારત.
ત્વષ્ટા પ્રજાપતિર્હ્યાસીદ્દેવશ્રેષ્ઠો મહાતપાઃ । સ પુત્રં વૈ ત્રિશિરસમિન્દ્રદ્રોહાત્કિલાસૃજત્
તવષ્ટા, જે પ્રજાપતિ અને દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, મહાન તપસ્વી હતા, તેમણે ઇન્દ્ર સાથે દુશ્મનાવટના કારણે ત્રિશિર નામના પુત્રને જન્મ આપ્યો.
ઐન્દ્રં સ પ્રાર્થયત્સ્થાનં વિશ્વરૂપો મહાદ્યુતિઃ । તૈસ્ત્રિભિર્વદનૈર્ઘોરૈઃ સૂર્યેન્દુજ્વલનોપમૈઃ
તે તેજસ્વી વિશ્વરૂપે ઇન્દ્રપદ મેળવવા ઇચ્છતો હતો. તેના ત્રણ ભયાનક મુખો હતા, જે સૂર્ય, ચંદ્ર અને અગ્નિ જેવી કાંતિથી ઝગમગતા હતા.
વેદાનેકેન સોઽધીતે સુરામેકેન ચાપિબત્। એકેન ચ દિશઃ સર્વાઃ પિબન્નિવ નિરીક્ષતે
તેના એક મુખથી તે વેદોનું પાઠ કરતો, બીજા મુખથી સોમરસ પીતો અને ત્રીજા મુખથી બધાં દિશાઓને એ રીતે જુએ જાણે બધું પી જતો હોય.
સ તપસ્વી મુદુર્દાન્તો ધર્મે તપસિ ચોદ્યતઃ । તપસ્તસ્ય મહત્તીવ્રં સુદુશ્ચરમરિન્દમ
તે તપસ્વી, વિનમ્ર અને સંયમી હતો, ધર્મ અને તપમાં તત્પર હતો. તેનું તપ ખૂબ જ મહાન, પ્રખર અને કરવું અત્યંત મુશ્કેલ હતું.
તસ્ય દૃષ્ટ્વા તપોવીર્યં સત્યં ચામિતતેજસઃ । વિષાદમગમચ્છક્ર ઇન્દ્રોઽયં મા ભવેદિતિ
તેના તપની શક્તિ અને અસીમ તેજવાળાના સત્યને જોઈને ઇન્દ્ર ચિંતિત થયો—'આ ક્યાંક ઇન્દ્ર ન બની જાય' એમ વિચાર્યો.
કથં સજ્જેચ્ચ ભોગેષુ ન ચ તપ્યેન્મહત્તપઃ । વિવર્ધમાનસ્ત્રિશિરાઃ સર્વં હિ ભુવનં ગ્રસેત્
કેવી રીતે તે ભોગોમાં આસક્ત થાય અને આવું મહાન તપ ન કરે? જો ત્રિશિર સતત વધતો જાય, તો આખું જગત ગળી જાય.
ઇતિ સંચિન્ત્ય બહુધા બુદ્ધિમાન્ભરતર્ષભ । આજ્ઞાપયત્સોઽપ્સરસસ્ત્વષ્ટૃપુત્રપ્રલોભને
એ રીતે અનેક રીતે વિચાર કરીને, એ બુદ્ધિશાળી ઇન્દ્રે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તવષ્ટાના પુત્રને લલચાવવા માટે અપ્સરાઓને આજ્ઞા આપી.
યથા સ સજ્જેત્રિશિરાઃ કામભોગેષુ વૈ ભૃશમ્ । ક્ષિપ્રં કુરુત ગચ્છધ્વં પ્રલોભયત માચિરમ્
એવું કરો કે ત્રિશિર ભોગોમાં ખૂબ જ આસક્ત થઈ જાય; જલ્દી જાઓ અને વિલંબ કર્યા વિના તેને લલચાવો.
શૃઙ્ગારવેષાઃ સુશ્રોણ્યો હારૈર્યુક્તા મનોહરૈઃ । હાવભાવસમાયુક્તાઃ સર્વાઃ સૌન્દર્યશોભિતાઃ
તમારે સૌ સુંદર વેશ ધારણ કરો, મનમોહક હાર પહેરો, આકર્ષક ભંગિમાઓ બતાવો અને સૌ સુંદરતાથી ઝગમગતા દેખાવ.
પ્રલોભયત ભદ્રં વઃ શમયધ્વં ભયં મમ। અસ્વસ્થં હ્યાત્મનાત્માનં લક્ષયામિ વરાઙ્ગનાઃ
જાઓ અને તેને લલચાવો, તમારો કલ્યાણ થાય; મારા ભયને દૂર કરો. હે સુંદર સ્ત્રીઓ, હું અનુભવું છું કે મારું મન પણ અસ્વસ્થ છે.
તથા યત્નં કરિષ્યામઃ શક્ર તસ્ય પ્રલોભને। યથા નાવાપ્સ્યસિ ભયં તસ્માદ્બલનિષૂદન
હે શક્ર, અમે ત્રિશિરને લલચાવામાં પૂરો પ્રયત્ન કરીશું, જેથી તમને તેનો ભય ન રહે, હે બળવિનાશક.
નિર્દહન્નિવ ચક્ષુર્ભ્યાં યોઽસાવાસ્તે તપોનિધિઃ। તં પ્રલોયિતું દેવ ગચ્છામઃ સહિતા વયમ્
જે ત્યાં બેસી તપનો ખજાનો છે અને જેના નેત્રો જાણે બધું દહાળી નાખે છે—એ દેવને લલચાવવા અમે સૌ સાથે જઈશું.
ઇન્દ્રેણ તાસ્ત્વનુજ્ઞાતા જગ્મુસ્ત્રિશિરસોઽન્તિકમ્। તત્ર તા વિવિધૈર્ભાવૈર્લોભયન્ત્યો વરાઙ્ગનાઃ
ઇન્દ્રની પરવાનગીથી, એ અપ્સરાઓ ત્રિશિર પાસે ગઈ; ત્યાં તેમણે વિવિધ રીતે તેને લલચાવવાનો પ્રયાસ કર્યો.
નૃત્તં સંદર્શયામાસુસ્તથૈવાઙ્ગેષુ સૌષ્ઠવમ્। નાભ્યગચ્છત્પ્રહર્ષં તાઃ સ પશ્યન્સુમહાતપાઃ
તેમણે નૃત્ય બતાવ્યું અને અંગોમાં લાવણ્ય દર્શાવ્યું, પણ એ મહાન તપસ્વીએ તેમને જોઈને કોઈ આનંદ અનુભવ્યો નહીં.
ઇન્દ્રિયાણિ વશે કૃત્વા પૂર્ણસાગરસન્નિભઃ। તાસ્તુ યત્નં પરં કૃત્વા પુનઃ શક્રમુપસ્થિતાઃ
તેણે પોતાની ઇન્દ્રિયોને વશ કરી લીધી હતી, જાણે ભરેલો દરિયો. એ સ્ત્રીઓએ સર્વ પ્રયત્ન કર્યા પછી ફરીથી શક્ર પાસે પાછી આવી.
કૃતાઞ્જલિપુટાઃ સર્વા દેવરાજમથાબ્રુવન્। ન સ શક્યઃ સુદુર્ધર્ષો ધૈર્યાચ્ચાલયિતું પ્રભો
બધી અપ્સરાઓએ હાથ જોડીને દેવરાજને કહ્યું: 'પ્રભુ, તે એટલો ધીર છે કે તેને કશી રીતે પણ ડગાવી શકાય તેમ નથી.'