પ્રયજ્ઞે ચ તતઃ કાલે રાજન્રાજીવલોચના। કુમારં દેવગર્ભાભં રાજીવનિભલોચનમ્
પછી યોગ્ય સમયે, રાજા, શર્મિષ્ઠાએ દેવતાને સમાન, કમળ જેવી આંખો ધરાવતો એક પુત્ર જન્માવ્યો.
તસ્મિન્નક્ષત્રસંયોગે શુક્લે પુણ્યર્ક્ષગેન્દુના। સ રાજા મુમુદે સમ્રાટ્ તયા શર્મિષ્ઠયા સહ
શુભ નક્ષત્ર સંયોગ અને પવિત્ર ચાંદણાંના પ્રકાશમાં, એ સમ્રાટ યયાતિએ શર્મિષ્ઠા સાથે આનંદ માણ્યો.
પ્રજાનાં શ્રીરિવાભ્યાશે શર્મિષ્ઠા હ્યભવદ્વધૂઃ। પન્નગીવોગ્રરૂપા વૈ દેવયાની મમાપ્યભૂત્
શર્મિષ્ઠા તો પ્રજામાં શ્રી સમાન યયાતિની પત્ની બની, પણ દેવયાની તો મારા માટે ઉગ્ર સ્વભાવની સાપ જેવી બની ગઈ.
પર્જન્ય ઇવ સસ્યાનાં દેવાનામમૃતં યથા। તદ્વન્મમાપિ સંભૂતા શર્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી। ઇત્યેવં મનસા જ્ઞાત્વા દેવયાનીમવર્જયત્
જે રીતે વરસાદ પાક માટે અને અમૃત દેવતાઓ માટે હોય છે, એ જ રીતે વૃષપર્વાની પુત્રી શર્મિષ્ઠા યયાતિ માટે હતી; આવું મનમાં વિચારી યયાતિએ દેવયાનીને અવગણ્યા.
શ્રુત્વા કુમારં જાતં તુ દેવયાની શુચિસ્મિતા। ચિન્તયામાસ દુઃખાર્તા શર્મિષ્ઠાં પ્રતિ ભારત
પુત્ર જન્મ્યો એ સાંભળીને, પવિત્ર હાસ્યવાળી દેવયાની દુઃખથી ભરાઈ ગઈ અને શર્મિષ્ઠા વિશે વિચારી બેઠી, હે ભારત.
અભિગમ્ય ચ શર્મિષ્ઠાં દેવયાન્યબ્રવીદિદમ્
પછી દેવયાનીએ શર્મિષ્ઠા પાસે જઈને એમ કહ્યું.
ઋષિરભ્યાગતઃ કશ્ચિદ્ધર્માત્મા વેદપારગઃ। સ મયા વરદઃ કામં યાચિતો ધર્મસંહિતમ્
એક ધર્મનિષ્ઠ, વેદોમાં પારંગત ઋષિ મારા પાસે આવ્યા હતા; મેં તેમને ધર્મ અનુસાર મનગમતી વરદાન માગ્યું હતું.
અપત્યાર્થે સ તુ મયા વૃતો વૈ ચારુહાસિનિ'। નાહમન્યાયતઃ કામમાચરામિ શુચિસ્મિતે। તસ્માદૃષેર્મમાપત્યમિતિ સત્યં બ્રવીમિ તે
પુત્ર પ્રાપ્તિ માટે મેં એ ઋષિને પસંદ કર્યા, હે મીઠા હાસ્યવાળી; હું ક્યારેય અયોગ્ય રીતે ઇચ્છા પૂર્ણ કરતી નથી, હે પવિત્ર હાસ્યવાળી; એટલે મારું સંતાન એ ઋષિથી છે — આ હું સાચું કહું છું.
શોભનં ભીરુ યદ્યેવમથ સ જ્ઞાયતે દ્વિજઃ। ગોત્રનામાભિજનતો વેત્તુમિચ્છામિ તં દ્વિજમ્
જો આવું સાચું હોય, હે ભયભીત, તો એ બ્રાહ્મણ કોણ છે એ જાણવું જોઈએ; હું એના કુળ, નામ અને વંશ જાણવા ઈચ્છું છું.
તપસા તેજસા ચૈવ દીપ્યમાનં યથા રવિમ્। તં દૃષ્ટ્વા મમ સંપ્રષ્ટું શક્તિર્નાસીચ્છુચિસ્મિતે
એ ઋષિ તપ અને તેજથી સૂર્ય જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો; તેને જોઈને, હે પવિત્ર હાસ્યવાળી, મને પૂછવાની હિંમત આવી નહોતી.
યદ્યેતદેવં શર્મિષ્ઠે ન મન્યુર્વિદ્યતે મમ। અપત્યં યદિ તે લબ્ધં જ્યેષ્ઠાચ્છ્રેષ્ઠાચ્ચ વૈ દ્વિજાત્
જો આવું જ સાચું છે, હે શર્મિષ્ઠા, તો મને કોઈ રોષ નથી; જો તું વડીલ અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણથી સંતાન પામેલી છે.
અન્યોન્યમેવમુક્ત્વા તુ સંપ્રહસ્ય ચ તે મિથઃ। જગામ ભાર્ગવી વેશ્મ તથ્યમિત્યવજગ્મુષી
આ રીતે એકબીજાને કહી અને સ્મિત સાથે, ભાર્ગવી દેવયાની પોતાના ગૃહે ગઈ અને તેને સાચું માની લીધું.
યયાતિર્દેવયાન્યાં તુ પુત્રાવજનયન્નૃપઃ। યદું ચ તુર્વસું ચૈવ શક્રવિષ્ણૂ ઇવાપરૌ
યયાતિ રાજાએ દેવયાનિમાંથી બે પુત્રો પેદા કર્યા — યદુ અને તુર્વસુ, જેમ કે બીજા ઇન્દ્ર અને વિષ્ણુ.
તસ્મિન્કાલે તુ રાજર્ષિર્યયાતિઃ પૃથિવીપતિઃ। માધ્વીકરસસંયુક્તાં મદિરાં મદવર્ધનીમ્
એ સમયે પૃથ્વીપતિ યયાતિએ શુક્રકન્યા દેવયાનીને મધમિશ્રિત મદિરા પીવા આપી.
પાયયામાસ શુક્રસ્ય તનયાં રક્તપિઙ્ગલામ્। પીત્વા પીત્વા ચ મદિરાં દેવયાની મુમોહ સા
યયાતિએ લાલસોનેરી દેવયાનીને મદિરા પીવડાવી; વારંવાર પીવાથી દેવયાની બેભાન થઈ ગઈ.
રુદતી ગાયમાના ચ નૃત્યન્તી ચ મુહુર્મુહુઃ। બહુ પ્રલપતી દેવી રાજાનમિદમબ્રવીત્
દેવયાની વારંવાર રડતી, ગાતી અને નૃત્ય કરતી હતી; ઘણી બધી અસમજ વાતો બોલીને રાજાને સંબોધી એમ કહ્યું.
રાજવદ્રૂપવેષૌ તે કિમર્થં ત્વમિહાગતઃ। કેન કાર્યેણ સંપ્રાપ્તો નિર્જનં ગહનં વનમ્
તમે તો રાજાની જેમ દેખાવ અને વેશમાં છો, તો અહીં આ ઘનઘોર જંગલમાં કેમ આવ્યા છો? કયા કામ માટે આવી પહોંચ્યા છો, કહો તો.
દ્વિજશ્રેષ્ઠ નૃપશ્રેષ્ઠો યયાતિશ્ચોગ્રદર્શનઃ। તસ્માદિતઃ પલાયસ્વ હિતમિચ્છસિ ચેદ્દ્વિજ
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, અહીં ભયાનક અને શક્તિશાળી રાજા યયાતિ આવ્યા છે; જો તને તારો કલ્યાણ જોઈએ છે તો, બ્રાહ્મણ, અહીંથી તરત જ ચાલીને જા.
ઇત્યેવં પ્રલપન્તીં તાં દેવયાનીં તુ નાહુષઃ। ભર્ત્સયામાસ વચનૈરનર્હાં પાપવર્ધનીમ્
જ્યારે દેવયાની આવી રીતે બોલી રહી હતી, ત્યારે નાહુષે તેને અયોગ્ય અને પાપ વધારનારી માનીને કડક શબ્દોમાં ઠપકો આપ્યો.
તતો વર્ષવરાન્મૂકાન્વ્યઙ્ગાન્વૃદ્ધાંશ્ચ પઙ્ગુકાન્। રક્ષણે દેવયાન્યાઃ સ પોષણે ચ શશાસ તાન્
પછી તેણે ત્યાંના મૂંગા, લૂલા, વૃદ્ધ અને લંગડા લોકોને દેવયાનીની રક્ષા અને સેવા કરવા આદેશ આપ્યો.
તતસ્તુ નાહુષો રાજા શર્મિષ્ઠાં પ્રાપ્ય બુદ્ધિમાન્। રેમે ચ સુચિરં કાલં તયા શર્મિષ્ઠયા સહ
પછી બુદ્ધિશાળી રાજા નાહુષે શર્મિષ્ઠાને પામ્યા અને લાંબા સમય સુધી તેની સાથે આનંદ માણ્યો.
તસ્માદેવ તુ રાજર્ષેઃ શર્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી। દ્રુહ્યું ચાનું ચ પૂરું ચ ત્રીન્કુમારાનજીજનત્
એ રાજર્ષિ પાસેથી વૃષપર્વાની પુત્રી શર્મિષ્થે ત્રણ પુત્રો, દુહ્યુ, અનુ અને પુરુને જન્મ આપ્યો.
તતઃ કાલે તુ કસ્મિંશ્ચિદ્દેવયાની શુચિસ્મિતા। યયાતિસહિતા રાજઞ્જગામ રહિતં વનમ્
પછી ક્યારેક શુદ્ધ સ્મિતવાળી દેવયાની યયાતિ સાથે એકાંત વનમાં ગઈ, હે રાજા.
દદર્શ ચ તદા તત્ર કુમારાન્દેવરૂપિણઃ। ક્રીડમાનાન્સુવિશ્રબ્ધાન્વિસ્મિતા ચેદમબ્રવીત્
ત્યાં તેણે દેવતાસમાન રૂપવાળા છોકરાઓને નિર્ભયતાથી રમતા જોયા અને આશ્ચર્યથી કહ્યું.
કસ્યૈતે દારકા રાજન્દેવપુત્રોપમાઃ શુભાઃ। વર્ચસા રૂપતશ્ચૈવ સદૃશા મે મતાસ્તવ
હે રાજા, આ સુંદર બાળકો કોણના છે? એ તો દેવપુત્રો જેવા દેખાય છે. તેજ અને રૂપથી તો મને એ તારા જેવા જ લાગે છે.
એવં પૃષ્ટ્વા તુ રાજાનં કુમારાન્પર્યપૃચ્છત
આ રીતે રાજાને પૂછ્યા પછી, તેણે એ છોકરાઓને પણ પૂછ્યું.
તસ્મિન્કાલે તુ તચ્છ્રુત્વા ધાત્રી તેષાં વચોઽબ્રવીત્। કિં ન બ્રૂત કુમારા વઃ પિતરં વૈ દ્વિજર્ષભમ્
એ સમયે, આ સાંભળીને તેમની ધાત્રીએ કહ્યું: 'બાળકો, તમે તમારા પિતા કોણ છે એ કેમ નથી કહતા?'
ઋષિશ્ચ બ્રાહ્મણશ્ચૈવ દ્વિજાતિશ્ચૈવ નઃ પિતા। શર્મિષ્ઠા નાનૃતં બ્રૂતે દેવયાનિ ક્ષમસ્વ નઃ
'અમારા પિતા ઋષિ છે, બ્રાહ્મણ છે અને દ્વિજ છે; શર્મિષ્ઠા કદી ખોટું બોલતી નથી. દેવયાની, અમને માફ કરજો.'
કિંનામધેયગોત્રો વઃ પુત્રકા બ્રાહ્મણઃ પિતા। પ્રબ્રૂત તત્ત્વતઃ ક્ષિપ્રં કશ્ચાસૌ ક્વ ચ વર્તતે
'પ્યારા બાળકો, તમારા બ્રાહ્મણ પિતાનું નામ અને કુળ શું છે? સાચું-સાચું જલદી કહો—એ કોણ છે અને ક્યાં રહે છે?'
પ્રબ્રૂત મે યથા તથ્યં શ્રોતુમિચ્છામિ તં હ્યહમ્। એવમુક્તાઃ કુમારસ્તે દેવયાન્યા સુમધ્યયા
'મને સાચું-સાચું કહો, કેમ કે હું એના વિષે સાંભળવા ઈચ્છું છું.' આવી રીતે સુકુમાર કટિવાળી દેવયાનીએ પૂછતાં છોકરાઓએ—