ન ચ તદ્વાક્યમુક્તં વૈ કેશવં પ્રત્યપદ્યત। ન ચાહમુત્સહે કૃષ્ણં વિના સ્થાતુમપિ ક્ષણમ્
પણ કેશવે એ વાત સ્વીકારી નહીં; અને હું પણ કૃષ્ણ વિના એક ક્ષણ પણ રહી શકતો નથી.
નાહં સહાયઃ પાર્થસ્ય નાપિ દુર્યોધનસ્ય વૈ । ઇતિ મે નિશ્ચિતા બુદ્ધિર્વાસુદેવમવેક્ષ્ય હ
હું પાર્થનો પણ સહાયક નથી અને દુર્યોધનનો પણ નહીં; વાસુદેવને ધ્યાનમાં રાખીને આ મારી પક્કી નિશ્ચય છે.
જાતોઽસિ ભારતે વંશે સર્વપાર્થિવપૂજિતે । ગચ્છ યુધ્યસ્વ ધર્મેણ ક્ષાત્રેણ પુરુષર્ષભ
તમે ભારત વંશમાં જન્મ્યા છો, જે બધા રાજાઓ દ્વારા માન્ય છે. હવે, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, તમારો ધર્મપાલન કરીને યુદ્ધ માટે જાઓ.
ઇત્યેવમુક્તસ્તુ તદા પરિષ્વજ્ય હલાયુધમ્। કૃષ્ણં ચાપિ મહાબાહુમામન્ત્ર્ય ભરતર્ષભ
આ રીતે કહ્યા પછી તેણે હલાયુધને ભેટી લીધો અને મહાબાહુ કૃષ્ણને વિદાય આપી, હે ભારત શ્રેષ્ઠ.
સોઽભ્યયાત્કૃતવર્માણં ધૃતરાષ્ટ્રસુતો નૃપઃ । કૃતવર્મા દદૌ તસ્ય સેનામક્ષૌહિણીં તદા
પછી ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર રાજાએ કૃતવર્માને મળ્યા; ત્યારે કૃતવર્માએ તેને એક અક્ષૌહિણી સેના આપી.
સ તેન સર્વસૈન્યેન ભીમેન કુરુનન્દનઃ । વૃતઃ પરિયયૌ હૃષ્ટઃ સુહૃદઃ સંપ્રહર્ષયન્
કુરુનંદન ભીમ સાથે અને આખી સેના સાથે ઘેરાઈને આનંદથી પોતાના મિત્રોને ખુશ કરતાં આગળ વધ્યો.
તતઃ પીતામ્બરધરો જગત્સ્રષ્ટા જનાર્દનઃ । ગતે દુર્યોધને કૃષ્ણઃ કિરીટિનમથાબ્રવીત્
પછી પીળા વસ્ત્રધારી જગતના સર્જનહાર જનાર્દન, જ્યારે દુર્યોધન ચાલ્યો ગયો, ત્યારે કૃષ્ણે કિરીટધારીને કહ્યું.
ભવાન્સમર્થસ્તાન્સર્વાન્નિહન્તું નાત્ર સંશયઃ । નિહન્તુમહમષ્યેકઃ સમર્થઃ પુરુષર્ષભઃ
તમે બધા શત્રુઓને હરાવી શકો છો—આમાં કોઈ શંકા નથી; પણ પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, હું પણ એકલો બધાને હરાવવાની શક્તિ ધરાવું છું.
ભવાંસ્તુ કીર્તિમાઁલ્લોકે તદ્યશસ્ત્વાં ગમિષ્યતિ। યશસાં ચાહમપ્યર્થી તસ્માદસિ મયા વૃતઃ
પણ દુનિયામાં તમારું નામ અને યશ ફેલાશે; એ યશ તમને મળશે. હું પણ યશનો ઇચ્છુક છું, એટલે જ મેં તમને પસંદ કર્યો છે.
સારથ્યં તુ ત્વયા કાર્યમિતિ મે માનસં સદા। ચિરરાત્રેપ્સિતં કામં તદ્ભવાન્કર્તુમર્હતિ
મારે તો હંમેશાં ઈચ્છા હતી કે તમે મારા રથચાલક બનો; કૃપા કરીને મારી આ લાંબી ઇચ્છા પૂરી કરો.
ઉપપન્નમિદં પાર્થ યત્સ્પર્ધસિ મયા સહ। સારથ્યં તે કરિષ્યામિ કામઃ સંપદ્યતાં તવ
પાર્થ, તમે મારી સાથે સ્પર્ધા કરો છો એ યોગ્ય છે; હું તમારો રથચાલક બનીશ—તમારી ઈચ્છા પૂર્ણ થાઓ.
એવં પ્રમુદિતઃ પાર્થઃ કુષ્ણેન સહિતસ્તદા। વૃતો દાશાર્હપ્રવરૈઃ પુનરાયાદ્યુધિષ્ઠિરમ્
આ રીતે આનંદિત પાર્થ અને કૃષ્ણ, દાશાર્હોમાં શ્રેષ્ઠો દ્વારા પસંદ થઈને, ફરીથી યુધિષ્ઠિર પાસે પાછા ફર્યા.
શલ્યઃ શ્રુત્વા તુ દૂતાનાં સૈન્યેન મહતા વૃતઃ। અભ્યાત્પાણ્ડવાન્રાજન્સહ પુત્રૈર્મહારથૈઃ
શલ્યે જ્યારે દૂતોથી આ સાંભળ્યું, ત્યારે મહાન સેના સાથે પોતાના પુત્રો અને મહારથીઓ સાથે પાંડવો પાસે પહોંચ્યો, હે રાજા.
તસ્ય સેનાનિવેશોઽભૂદધ્વર્ધમિવ યોજનમ્ । તથા હિ વિપુલાં સેનાં બિભર્તિ સ નરર્ષભઃ
તેના સેના-વિસ્તાર અડધા યોજન જેટલો હતો, કારણ કે એ પુરુષશ્રેષ્ઠ પાસે વિશાળ સેના હતી.
અક્ષૌહિણીપતી રાજન્મહાવીર્યપરાક્રમાઃ। વિચિત્રકવચાઃ શૂરા વિચિત્રધ્વજકાર્મુકાઃ
અક્ષૌહિણીના નાયકોએ, હે રાજા, મહાન પરાક્રમ અને શક્તિ ધરાવતી, વિવિધ કવચ પહેરેલી, વિવિધ ધ્વજ અને ધનુષવાળી શૂરવીરો હતા.
વિચિત્રાભરણાઃ સર્વે વિચિત્રરથવાહનાઃ । વિચિત્રસ્રગ્ધરાઃ સર્વે વિવિત્રામ્બરભૂષણાઃ
બધા જ વિવિધ આભૂષણોથી સજ્જ, વિવિધ રથ અને વાહનોમાં બેઠેલા, વિવિધ ફૂલોની વણાવેલી માળાઓ અને વસ્ત્રોથી શોભતા હતા.
સ્વદેશવેષાભરણા વીરાઃ શતસહસ્રશઃ। તસ્ય સેનાપ્રણેતારો બભૂવુઃ ક્ષત્રિયર્ષભાઃ
પોતાના દેશના વેશ અને આભૂષણ પહેરેલા લાખો વીરોએ તેની સેના નેતૃત્વ કર્યું, હે ક્ષત્રિય શ્રેષ્ઠ.
વ્યથયન્નિવ ભૂતાનિ કમ્પયન્નિવ મેદિનીમ્ । શનૈર્વિશ્રામયન્સેનાં સ યયૌ યત્ર પાણ્ડવઃ
જાણે બધાં જીવોને ડરાવતો અને ધરતીને કંપાવતો હોય તેમ, તેણે ધીમે ધીમે પોતાની સેના પાંડવ જ્યાં હતા ત્યાં લઈ ગયો.
તતો દુર્યોધનઃ શ્રુત્વા મહાત્માનં મહારથમ્ । ઉપાયાન્તમભિદ્રુત્ય સ્વયમાનર્ચ ભરત
પછી, મહાત્મા અને મહારથી આવી રહ્યો છે એમ સાંભળીને, દુર્યોધન પોતે જ તેને મળવા ગયો અને તેની પૂજા કરી, હે ભારત.
કારયામાસ પૂજાર્થં તસ્ય દુર્યોધનઃ સભાઃ । રમણીયેષુ દેશેષુ રત્નચિત્રાઃ સ્વલઙ્કૃતાઃ
દુર્યોધને તેની સન્માન માટે સુંદર સ્થળોએ, રત્નોથી શોભાયેલી અને સુશોભિત સભાઓ બનાવવાનો આદેશ આપ્યો.
શિલ્પિભિર્વિવિધૈશ્ચૈવ ક્રીડાસ્તત્ર પ્રયોજિતાઃ । તત્ર માલ્યાનિ માંસાનિ ભક્ષ્યં પેયં ચ સત્કૃતમ્
ત્યાં કળાકારોએ અનેક પ્રકારની રમતો ગોઠવી હતી. ત્યાં પુષ્પમાળાઓ, માંસ, ખાવા-પીવાની સ્વાદિષ્ટ વસ્તુઓ સન્માનપૂર્વક અપાઈ હતી.
કૂપાશ્ચ વિવિધાકારા ઔદકાનિ ગૃહાણિ ચ ।। સ તાઃ સભાઃ સમાસાદ્ય પૂજ્યમાનો યથાઽમરઃ
ત્યાં અનેક આકારના કૂવા અને પાણીવાળા મકાનો હતાં. એ સભાઓમાં પહોંચીને, તેને દેવો જેવો સન્માન મળ્યો.
દુર્યોધનસ્ય સચિવૈર્દેશે દેશે સમન્તતઃ ।। આજગામ સભામન્યાં દેવાવસથવર્ચસમ્
દુર્યોધનના મંત્રીઓ દરેક જગ્યાએ સાથે હતાં. તે પછી, દુર્યોધન બીજી એક દિવ્ય તેજવાળી સભામાં પ્રવેશ્યો.
સ તત્ર વિષયૈર્યુક્તૈઃ કલ્યાણૈરતિમાનુષૈઃ ।। મેનેઽભ્યધિકમાત્માનમવમેને પુરન્દરમ્
ત્યાં, માનવથી પણ ઉત્તમ એવા સુખ-સગવડો વચ્ચે રહી, તેણે પોતાને બધાથી શ્રેષ્ઠ માન્યો અને પુરંદર (ઇન્દ્ર)ને પણ નાની નજરે જોયો.
પપ્રચ્છ સ તતઃ પ્રેષ્યાન્પ્રહૃષ્ટઃ ક્ષત્રિયર્ષભઃ ।। યુધિષ્ઠિરસ્ય પુરુષાઃ કેઽત્ર ચક્રુઃ સભા ઇમાઃ
પછી આનંદિત થયેલા એ ક્ષત્રિયશ્રેષ્ઠે સેવકોને પૂછ્યું: 'યુધિષ્ઠિરના કયા માણસોએ આ સભાઓ બનાવી છે?'
આનીયન્તાં સભાકારાઃ પ્રદેયાર્હા હિ મે મતાઃ ।। પ્રદેયમેષાં દાસ્યામિ કુન્તીપુત્રોઽનુમન્યતામ્
'સભા બનાવનારાઓને અહીં લાવો, તેઓ પુરસ્કાર માટે યોગ્ય છે એમ હું માનું છું. હું તેમને દાન આપું—કુંતીપુત્ર મંજૂરી આપે.'
તતઃ પ્રહૃષ્ટં રાજાનં જ્ઞાત્વા તે સચિવાસ્તદા' દુર્યોધનાય તત્સર્વં કથયન્તિ સ્મ વિસ્મિતાઃ
પછી, રાજાને ખુશ જાણીને, એ મંત્રીઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ દુર્યોધનને બધું કહી દીધું.
સંપ્રહૃષ્ટો યદા શલ્યો દિદિત્સુરપિ જીવિતમ્ । ગૂઢો દુર્યોધનસ્તત્ર દર્શયામાસ માતુલમ્
જ્યારે શલ્ય ખુશ થયો અને પોતાનું જીવન પણ અર્પણ કરવા તૈયાર થયો, ત્યારે ત્યાં છુપાયેલો દુર્યોધન પોતાના મામાને દેખાયો.
તં દૃષ્ટ્વા મદ્રરાજશ્ચ જ્ઞાત્વા યત્નં ચ તસ્ય તમ્। પરિષ્વજ્યાબ્રવીત્પ્રીત ઇષ્ટોઽર્થો ધ્રિયતામિતિ
તેણે દુર્યોધનને જોઈને અને તેની મહેનત ઓળખીને, મદ્રરાજે તેને ભેટી અને પ્રેમથી કહ્યું: 'તારો ઇચ્છિત કાર્ય પૂર્ણ થાઓ.'
સત્યવાગ્ભવ કલ્યાણ વરો વૈ મમ દીયતામ્। સર્વસેનાપ્રણેતા વૈ ભવાન્ભવિતુમર્હતિ
'સત્ય બોલ, શુભકામના ધરાવનાર; મને જે વર માંગું છું તે આપ. તું સર્વ સેનાનો અધ્યક્ષ બનવા યોગ્ય છે.'