તથોપવિષ્ટેષુ મહારથેષુ વિરાજમાનાભરણામ્બરેષુ રરાજ સા રાજવતી સમૃદ્ધા ગ્રહૈરિવ દ્યૌર્વિમલૈરુપેતા
એ મહારથીઓ તેજસ્વી વસ્ત્રો અને આભૂષણોથી શોભાયમાન થઈ બેઠા ત્યારે એ સમૃદ્ધ રાજસભા નિર્મળ તારાઓથી શોભાયમાન આકાશ જેવી લાગતી હતી.
તતઃ કથાસ્તે સમવાયયુક્તાઃ કૃત્વા વિચિત્રાઃ પુરુષપ્રવીરાઃ । તસ્થુર્મુહૂર્તં પરિચિન્તયન્તઃ કૃષ્ણં નૃપાસ્તે સમુદીક્ષમાણાઃ
પછી એ શ્રેષ્ઠ પુરુષો એકત્રિત થઈ, વિવિધ વાતો કરતા, થોડો સમય વિચાર કરતા અને કૃષ્ણને નિહાળી રહ્યા.
કથાન્તમાસાદ્ય ચ માધવેન સંઘટ્ટિતાઃ પાણ્ડવકાર્યહેતોઃ। તે રાજસિંહાઃ સહિતા હ્યશ્રૃણ્વ- ન્વાક્યં મહાર્થં સુમહોદયં ચ
વાતચીત પૂરી થતાં, માધવે પાંડવોના હિત માટે સૌને એકત્ર કર્યા; એ સિંહસમાન રાજાઓએ મહાન અને મહત્વપૂર્ણ વચન સાંભળ્યા.
સર્વૈર્ભવદ્ભિર્વિદિતં યથાઽયં યુધિષ્ઠિરઃ સૌબલેનાક્ષવત્યામ્। જિતો નિકૃત્યાઽપહૃતં ચ રાજ્યં વનપ્રવાસે સમયઃ કૃતશ્ચ
તમને બધાને ખબર છે કે યુધિષ્ઠિરને શકુનીએ જુગારમાં છેતરપિંડીથી હરાવ્યો, રાજ્ય છીનવી લીધું અને વનવાસ માટે સંમતિ થઈ.
શક્તૈર્વિજેતું તરસા મહીં ચ સત્યે સ્થિતૈઃ સત્યરથૈર્યથાવત્। પાણ્ડોઃ સુતૈસ્ત્રદ્રુતમુગ્રરૂપં વર્ષાણિ ષટ્ સપ્ત ચ ચીર્ણમગ્ર્યૈઃ
પાંડુપુત્રો, સત્યમાં સ્થિર અને સત્યયોદ્ધા, બળથી પૃથ્વી જીતવાની શક્તિ હોવા છતાં, છ અને સાત વર્ષનું કઠિન વનવાસ સહન કર્યું.
રિચ્છદ્ભિરાપ્તં સ્વકુલેન રાજ્યમ્
રાજ્ય પોતાનાં કુટુંબજનો દ્વારા મુશ્કેલીથી પાછું મેળવાયું.
એવં ગતે ધર્મસુતસ્ય રાજ્ઞો દુર્યોધનસ્યાપિ ચ યદ્ધિતં સ્યાત્। તચ્ચિન્તયધ્વં કુરુપાણ્ડવાનાં ધર્મ્યં ચ યુક્તં ચ યશસ્કરં ચ
હવે, ધર્મપુત્ર રાજા અને દુર્યોધન બંને માટે શું હિતકારક છે તે વિચારો; કુરુ અને પાંડવો માટે જે ધર્મસંગત, યોગ્ય અને યશ આપનારું હોય તે વિચારવું.
અધર્મયુક્તં ન ચ કામયેત રાજ્યં સુરાણામપિ ધર્મરાજઃ। ધર્માર્થયુક્તં તુ મહીપતિત્વં ગ્રોમેઽપિ કસ્મિંશ્ચિદયં બુભૂષેત્
ધર્મરાજા અધર્મથી મળતું રાજ્ય—even દેવતાઓમાં—ક્યારેય ઇચ્છતા નથી; પણ જ્યાં પણ ધર્મ અને સમૃદ્ધિ સાથે રાજપદ મળે—even ગામમાં—એવું રાજ્ય ઇચ્છે છે.
પિત્ર્યં હિ રાજ્યં વિદિતં નૃપાણાં યથાઽપકૃષ્ટં ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રૈઃ। મિથ્યોપચારેણ યથા હ્યનેન કૃચ્છ્રં મહત્પ્રાપ્તમસહ્યરૂપમ્
તમને ખબર છે કે પિતૃઓ પાસેથી મળેલું રાજ્ય ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોએ સાચા રાજાઓ પાસેથી દગાથી છીનવી લીધું છે, જેના કારણે બહુ મોટું અને સહન ન કરી શકાય એવું દુઃખ થયું છે.
ન ચાપિ પાર્થો વિજિતો રણે તૈઃ સ્વતેજસા ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રૈઃ। તથાઽપિ રાજા સહિતઃ સુહૃદ્ભિ- રભીપ્સતેઽનામયમેવ તેષામ્
પાર્થ ક્યારેય ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો દ્વારા તેમના પરાક્રમથી યુદ્ધમાં હાર્યો નથી; છતાં પણ રાજા અને તેમના મિત્રો માત્ર તેમના કલ્યાણની જ ઇચ્છા રાખે છે.
યત્તુ સ્વયં પાણ્ડુસુતૈર્વિજિત્ય સમાહૃતં ભૂમિપતીન્પ્રપીડ્ય તત્પ્રાર્થયન્તે પુરુષપ્રવીરાઃ કુન્તીસુતા માદ્રવતીસુતૌ ચ
પાંડુપુત્રો અને માદ્રીના પુત્રો જે માંગે છે એ તો એ જ છે, જે એમણે પોતે પોતાના બળે અન્ય રાજાઓને હરાવીને મેળવ્યું છે.
બલાભિયુક્તૈર્વિવિધૈરુપાયૈઃ સંપ્રાર્થિતા હન્તુમમિત્રસઙ્ઘૈઃ। રાજ્યં જિહીર્ષદ્ભિરસદ્ભિરુગ્રૈઃ સર્વં ચ તદ્વો વિદિતં યથાવત્
તમે બધા જાણો છો કે કેવી રીતે દુષ્ટ અને ક્રૂર લોકોએ બળ અને અનેક ઉપાયો વડે રાજ્ય મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો, દુશ્મનોને નાશ કરવા અને સત્તા મેળવવા માટે.
તેષાં ચ લોભં પ્રસમીક્ષ્ય વૃદ્ધં ધર્મજ્ઞતાં ચાપિ યુધિષ્ઠિરસ્ય। સંબન્ધિતાં ચાપિ સમીક્ષ્ય તેષાં મતિં કુરુધ્વં સહિતાઃ પૃથક્વ
તેમનો વધતો લોભ, યુધિષ્ઠિરની ધર્મનિષ્ઠા અને બંને પક્ષો સાથેના સંબંધને ધ્યાનમાં રાખીને, તમે સૌ મળીને કે અલગથી, શું કરવું એ નક્કી કરો.
ઇમે ચ સત્યેઽભિરતાઃ સદૈવ તં પાલયિત્વા સમયં યથાવત્। અતોઽન્યથા તૈરુપચર્યમાણા હન્યુઃ સમેતાન્ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રાન્
આ લોકો સત્યમાં હંમેશાં સ્થિર છે અને એમણે કરારને સાચવ્યો છે; પણ જો એમને અન્યાયથી વર્તવામાં આવે, તો એ બધા એક થઈને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને નાશ કરશે.
તૈર્વિપ્રકારં ચ નિશમ્ય કાર્યે સુહૃજ્જનાસ્તાન્પરિવારયેયુઃ। યુદ્ધેન બાધેયુરિમાંસ્તથૈવં તૈર્બાધ્યમાના યુધિ તાંશ્ચ હન્યુઃ
આવો અન્યાય સાંભળીને તેમના મિત્રો અને સાથીઓ તેમને ઘેરી લેશે, અને જો યુદ્ધમાં એમને તકલીફ આપવામાં આવે તો એ પણ લડીને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને મારી નાખશે.
તથાઽપિ નેમેઽલ્પતયાઽસમર્થા- સ્તેષાં જયાયેતિ ભવેન્મતિર્વઃ । સમેત્ય સર્વે સહિતાઃ સુહૃદ્ભિ- સ્તેષાં વિનાશાય યતેયુરેવ
છતાં પણ, એમને નબળા કે અસમર્થ માનો નહીં; જો બધા મિત્રો એક થાય તો એ ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોના વિનાશ માટે પ્રયત્ન કરશે.
દુર્યોધનસ્યાપિ મતં યથાવ- ન્ન જ્ઞાયતે કિં નુ કરિષ્યતીતિ અજ્ઞાયમાને ચ મતે પરસ્ય મન્ત્રસ્ય પારં કથમભ્યુપેમઃ
દુર્યોધન શું વિચારે છે અને શું કરશે એ પણ સ્પષ્ટ નથી; અને જ્યારે સામે પક્ષનો વિચાર જાણી શકાયો નથી, ત્યારે આ ચર્ચાનો અંત કેવી રીતે આવે?
તસ્માદિતો ગચ્છતુ ધર્મશીલઃ શુચિઃ કુલીનઃ પુરુષોઽપ્રમત્તઃ। દૂતઃ સમર્થઃ પ્રશમાય તેષાં રાજ્યાર્ધદાનાય યુધિષ્ઠિરસ્ય
એટલે ધર્મમાં સ્થિર, શુદ્ધ, ઉચીત કુળનો અને સાવધાન એવો પુરુષ, જે સમર્થ દૂત બની શકે, એ જાય અને યુધિષ્ઠિર માટે શાંતિ અને અડધું રાજ્ય માગે.
નિશમ્ય વાક્યં તુ જનાર્દનસ્ય ધર્માર્થયુક્તં મધુરં સમં ચ। સમાદદે વાક્યમથાગ્રજોઽસ્ય સંપૂજ્ય વાક્યં તદતીવ રાજન્
જનાર્દનના ધર્મ અને ન્યાયથી ભરપૂર, મધુર અને સમતાવાળાં વચનો સાંભળીને, તેમના મોટા ભાઈએ એ વચનને ખૂબ માન આપીને સ્વીકારી લીધું, હે રાજા.
શ્રુતં ભવદ્ભિર્ગદપૂર્વજસ્ય વાક્યં યથા ધર્મવદર્થવચ્ચ। અજાતશત્રોશ્ચ હિતં ચ યુક્તં દુર્યોધનસ્યાપિ તથૈવ રાજ્ઞઃ
કૃષ્ણ, જે વૃષ્ણિ કુળના મોટા છે, એમના ધર્મ અને હિતથી ભરેલા, અજાતશત્રુ અને દુર્યોધન બંને માટે યોગ્ય એવા વચનો તમે બધા સાંભળ્યા છે.
અર્ધં હિ રાજ્યસ્ય વિસૃજ્ય વીરાઃ કુન્તીસુતાસ્તસ્ય કૃતે યતન્તે। પ્રદાય ચાર્ધં ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રઃ સુખી સહાસ્માભિરતીવ મોદેત્
કુંતીપુત્રો, એ વિર પુરુષો, એના માટે અડધું રાજ્ય છોડવા તૈયાર છે; અને જો ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર અડધું રાજ્ય આપે તો એ પણ અમારે સાથે ખૂબ આનંદ માણશે.
લબ્ધ્વા હિ રાજ્યં પૂરુષપ્રવીરાઃ સમ્યક્પ્રવૃત્તેષુ પરેષુ ચૈવ । ધ્રુવં પ્રશાન્તાઃ સુખમાવિશેયુ- સ્તેષાં પ્રશાન્તિશ્ચ હિતં પ્રજાનામ્
રાજ્ય મળ્યા પછી, એ પુરુષશ્રેષ્ઠો અને બીજા બધા યોગ્ય રીતે વર્તે તો, ચોક્કસ શાંતિ અને સુખથી વસે; અને એમની શાંતિ પ્રજાના હિત માટે પણ છે.
દુર્યોધનસ્યાપિ મતં ચ વેત્તું વક્તું ચ વાક્યાનિ યુધિષ્ઠિરસ્ય। પ્રિયં ચ મે સ્યાદ્યદિ તત્ર કશ્ચિ- દ્વ્રજેચ્છમાર્થં કુરુપાણ્ડવાનામ્
જો કોઈ દુર્યોધનનો સાચો ઈરાદો જાણવા અને યુધિષ્ઠિરના વચનો કહેવા જાય, તો એ મને ખૂબ ગમશે—જો કોઈ કૌરવો અને પાંડવો બંનેના હિત માટે જાય.
સ ભીષ્મમામન્ત્ર્ય કુરુપ્રવીરં વૈચિત્રવીર્યં ચ મહાનુભાવમ્ । દ્રોણં સપુત્રં વિદુરં કૃપં ચ ગાન્ધારરાજં ચ સમૂતપુત્રમ્
એ ભીષ્મ, જે કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, વૈચિત્રવીર્યના મહાન પુત્ર, દ્રોણ અને તેના પુત્ર, વિદુર, કૃપ અને ગાંધારના રાજા અને તેના પુત્રોને સંબોધે.
સવે ચ યેઽન્યે ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રા બલપ્રધાના નિગમપ્રધાનાઃ । સ્થિતાશ્ચ ધર્મેષુ યથા સ્વકેષુ લોકપ્રવીરાઃ શ્રુતશીલવૃદ્ધાઃ
અને ધૃતરાષ્ટ્રના બીજા બધા પુત્રો, જે બળમાં કે નીતિમાં પ્રખર છે, પોતાના ધર્મમાં સ્થિર છે, લોકમાં પ્રસિદ્ધ, જ્ઞાનવાન, સદ્ગુણવંત અને વૃદ્ધ છે.
એતેષુ સર્વેષુ સમાગતેષુ પૌરેષુ વૃદ્ધેષુ ચ સંગતેષુ। બ્રવીતુ વાક્યં પ્રણિપાતયુક્તં કુન્તીસુતસ્યાર્થકરં યથા સ્યાત્
આ બધા, વૃદ્ધો અને નાગરિકો ભેગા થાય ત્યારે, એ વિનમ્રતાપૂર્વક કુંતીપુત્રના હિતના અને કાર્યના વચનો કહે.
સર્વાસ્વવસ્થાસુ ચ તે ન કોપ્યા ગ્રસ્તો હિ સોઽર્થો બલમાશ્રિતૈસ્તૈઃ। પ્રિયાભ્યુપેતસ્ય યુધિષ્ઠિરસ્ય દ્યૂતે પ્રસક્તસ્ય હૃતં ચ રાજ્યમ્
દરેક સ્થિતિમાં, જેઓએ બળ પર આધાર રાખ્યો હતો તેઓ યશ અને સંપત્તિ ક્યારેય જીતી શક્યા નહીં; કારણ કે યુધિષ્ઠિર તો પોતાના પ્રિયજનોની વચ્ચે બેઠો હતો, પણ જૂવામાં મગ્ન રહીને પોતાનું રાજ્ય ગુમાવી બેઠો.
નિવાર્યમાણશ્ચ કુરુપ્રવીરઃ સર્વૈઃ સુહૃદ્ભિર્હ્યમપ્યતઞ્ઝઃ। સ દીવ્યમાનઃ પ્રતિદીવ્ય ચૈનં ગાન્ધારરાજસ્ય સુતં મતાક્ષમ્
જ્યારે બધા મિત્રોએ તેને રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો, ત્યારે પણ તે કુરુવીર યુધિષ્ઠિર અટક્યો નહીં; જમતાં જમતાં, તે સતત ગાંધારના રાજપુત્ર સાથે પાંસા રમતો રહ્યો અને તેને પડકારતો રહ્યો.
હિત્વા હિ કર્ણં ચ સુયોધનં ચ સમાહ્વયદ્દેવિતુમાજમીઢઃ। દુરોદરાસ્તત્ર સહસ્રશોઽન્યે યુધિષ્ઠિરો યાન્વિષહેત જેતુમ્
કર્ણ અને સુયોધનને અવગણીને, પાંડુપુત્ર યશસ્વી યુધિષ્ઠિરે માત્ર તેને જ પાંસા રમવા બોલાવ્યો; હજારો લોકોમાં, તેણે માત્ર એ જને પડકાર્યો જેને તે જીતવાની આશા રાખતો હતો.
ઉત્સૃજ્ય તાન્સૌબલમેવ ચાયં સમાહ્વયત્તેન જિતોઽક્ષવત્યામ્। સ દીવ્યમાનઃ પ્રતિદેવનેન અક્ષેષુ નિત્યં સ્વપરાઙ્ભુખેષુ
બધાને અવગણીને, તેણે માત્ર સૌબલાને જ પાંસા રમવા બોલાવ્યો; અને એ જૂવામાં તે તેના હાથો હાર્યો; પાંસા રમતાં રમતાં, દરેક વખતની પડકારમાં, પાંસા હંમેશા સામે પક્ષના પક્ષે પડતા.