સમીક્ષ્ય તુષ્ટોસ્મિ નરેન્દ્રસત્તમ
વિચારીને, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, હું સંતોષ પામ્યો છું.
ક્ષાન્તમેતન્મહાબાહો યન્માં વદસિ પાર્થિવ। ન ચૈવ કિંચિત્પશ્યામિ વિકૃતં તે નરાધિપ
મહાબાહુ રાજા, તમે જે કહ્યુ તે હું સહન કર્યું છે. અને, નરાધિપ, હું તારા માં કોઈ ખોટ કે દોષ નથી જોતો.
તતો વિરાટઃ પરમામિતુષ્ટઃ સમેત્ય રાજ્ઞા સમયં ચકાર। રાજ્યં ચ સર્વં વિસસર્જ તસ્મૈ સદણ્ડકોશં સપુરં મહાત્મા
પછી વિરાટ રાજા અત્યંત પ્રસન્ન થઈ, બીજા રાજા સાથે સંમતિ કરી. મહાત્મા વિરાટે આખું રાજ્ય, ખજાનો, શહેર અને બધા સેવકો સાથે તેને સોંપી દીધું.
યચ્ચ વક્ષ્યામ્યહં તેઽદ્ય મા શઙ્કેથા યુધિષ્ઠિર। ઇદં સનગરં રાષ્ટ્રં સજનં સવધૂજનમ્। યુષ્યભ્યં સંપ્રદાસ્યામિ ભોક્ષ્યામ્યુચ્છિષ્ટમેવ ચ
યુધિષ્ઠિર, આજે હું જે કહું છું તેમાં શંકા ન રાખજે: આ શહેર, આ રાજ્ય, એના લોકો અને સ્ત્રીઓ બધું હું તને આપી દઈશ; હું તો ફક્ત બચેલું જ સ્વીકારીશ.
અહં વદ્ધશ્ચિરં રાજન્ભુક્તભોગશ્ચિરં સુખમ્। રાજ્યં દત્ત્વા તુ યુષ્મભ્યં પ્રવ્રજિષ્યામિ કાનનમ્
રાજા, હું લાંબા સમયથી સુખ ભોગવીને રહ્યો છું; હવે રાજ્ય તને આપી, હું વનમાં જવા નીકળી જઈશ.
ઉત્તરાં પ્રતિગૃહ્ણાતુ સવ્યસાચી ધનંજયઃ । અયં હ્યૌપયિકો ભર્તા તસ્યાઃ પુરુષસત્તમઃ
સવ્યસાચી ધનંજયે ઉત્તરાને સ્વીકારી લેવી જોઈએ; એ જ તેની યોગ્ય પતિ છે, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ.
એવમુક્તો ધર્મરાજઃ પાર્થપૈક્ષદ્વનંજયમ્। ઈક્ષિતં ચાર્જુનો જ્ઞાત્વા માત્સ્યં વચનમબ્રવીત્
એવું સાંભળીને ધર્મરાજાએ અર્જુન તરફ જોયું. અર્જુને માછ્યરાજાના શબ્દો સમજીને બોલ્યો.
વયં વનાન્તરાત્પ્રાપ્તા ન તે રાજ્યં ગૃહામહે। કિંતુ દુર્યોધનાદીનાં રાજ્ઞાં રાજ્યં ગૃહામહે
અમે વનમાંથી આવ્યા છીએ, તું જે રાજ્ય આપે છે એ અમે સ્વીકારતા નથી; પણ દુર્યોધન અને બીજા રાજાઓ પાસેથી રાજ્ય સ્વીકારશું.
પ્રતિગૃહ્ણામ્યહં રાજન્સ્રુષં દુહિતરં તવ। યુક્તો હ્યાવાં હિ સંબન્ધો માત્સ્યભારતવંશયોઃ
રાજા, હું તારી દીકરીને મારા શિષ્ય તરીકે સ્વીકારું છું; કારણ કે માછ્ય અને ભારત વંશ વચ્ચે યોગ્ય સંબંધ છે.
કિમર્થં પાણ્ડવશ્રેષ્ઠ ભાર્યાં દુહિતરં મમ। પ્રતિગ્રહીતું નેમાં ત્વં મયા દત્તમિહેચ્છસિ
પાંડવોમાં શ્રેષ્ઠ, હું અહીં દીકરી તને પત્ની તરીકે આપ્યો નથી, તો તું કેમ તેને સ્વીકારવા ઈચ્છે છે?
અન્તઃપુરેઽહમુષિતઃ સદા પશ્યન્સુતાં તવ। સહસ્યં ચ પ્રકાશં ચ વિશ્વસ્તા પિતૃવન્મયિ
હું તારા અંતઃપુરમાં હંમેશાં રહ્યો છું અને તારી દીકરીને જોયી છે; એ મને ખુલ્લેઆમ અને ગુપ્ત રીતે, પિતાની જેમ વિશ્વાસ કરે છે.
પ્રિયો બહુમતશ્ચાહં નર્તને ગીતવાદિતે। આચાર્યવચ્ચ માં નિત્યં મન્યતે દુહિતા તવ
નૃત્ય, ગીત અને વાદ્યમાં હું એને પ્રિય અને માન્ય છું; તારી દીકરી હંમેશા મને ગુરુ સમાન માને છે.
વયસ્યયા તયા રાજન્સહ સંવત્સરોષિતઃ । અતિશઙ્કા તતોઽસ્થાને તવ લોકસ્ય ચ પ્રભો
રાજા, એ સખી સાથે મેં એક વર્ષ વિતાવ્યું છે; તેથી તને અને તારા લોકોએ અનાવશ્યક શંકા કરી.
તસ્માદામન્ત્રયે ત્વાઽદ્ય પુત્રાર્થં મે વિશાંપતે। સુદ્ધં જિતેન્દ્રિયં મન્યે તસ્યાઃ શુદ્ધિઃ કૃતા મયા
વિશાંપતિ, આજે હું તને પુત્ર માટે વિનંતી કરું છું; મેં ઇન્દ્રિયોને જીત્યા છે, એ માટે હું એને શુદ્ધ માનું છું અને એની શુદ્ધિ રાખી છે.
સ્નુષાયાં દુહિતુર્વાપિ પુત્રે ચાત્મનિ વા પુનઃ । અતિશઙ્કાં ન પશ્યામિ તેન શુદ્ધિર્ભવિષ્યતિ
પુત્રવધૂ, દીકરી, પુત્ર કે પોતે, કોઈમાં પણ હું વધારે શંકા નથી જોતો; તેથી શુદ્ધિ રહેશે.
અભિષઙ્ગાદહં ભીતો મિથ્યાચારાત્પરંતપ । સ્રુષાર્થમુત્તરાં રાજન્પ્રતિગૃહ્ણામિ તે સુતામ્
કુટિલ વાતો અને ખોટા વર્તનથી ડરીને, શત્રુવિનાશક રાજા, હું તારી દીકરી ઉત્તરાને મારા શિષ્ય માટે સ્વીકારું છું.
સ્વસ્ત્રીયો વાસુદેવસ્ય સાક્ષાદ્દેવસુતો યથા। દયિતશ્ચક્રહસ્તસ્ય બલવાનસ્ત્રકોવિદઃ
એ વસુદેવના કુટુંબનો છે, જાણે દેવપુત્ર હોય; ચક્રધારીનો પ્રિય, બળવાન અને શસ્ત્રવિદ્યામાં નિષ્ણાત છે.
અભિમન્યુર્ગહાબાહુઃ પુત્રો મમ વિશાંપતે । જામાતા તવ યુક્તો વૈ ભર્તા ચ દુહિતુસ્તવ
મારો પુત્ર અભિમન્યુ, બાહુબલશાળી, વિશાંપતિ, તારો યોગ્ય જમાઈ છે અને તારી દીકરીનો યોગ્ય પતિ છે.
ઉપપન્નં કુરુશ્રેષ્ઠે કુન્તીપુત્રે ધનંજયે। સદૈવ ધર્મનિત્યશ્ચ જ્ઞાતજ્ઞાનશ્ચ પાણ્ડવઃ
કુરૂઓમાં શ્રેષ્ઠ, કુંતીપુત્ર અર્જુન સાચા અર્થમાં લાયક છે. એ હંમેશાં ધર્મમાં સ્થિર છે અને જ્ઞાન તથા સમજણ ધરાવે છે, હે પાંડવ.
યત્કૃત્યં મન્યસે પાર્થ ક્રિયતાં તદનન્તરમ્। સર્વે કામાઃ સમૃદ્ધા મે સંબન્ધી યસ્ય મેઽર્જુનઃ
પાર્થ, તું જે કામ યોગ્ય માને છે, એ તુરંત કરી નાખ. હવે તો મારા બધા ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે, કારણ કે અર્જુન મારા સંબંધમાં છે.
એવં બ્રુવતિ રાજેન્દ્રે કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। અન્વજાનત સંબન્ધં સમયે કૃષ્ણમાત્સ્યયોઃ
રાજા એ રીતે બોલતા, કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે એ ક્ષણે કૃષ્ણ અને મત્સ્યરાજ વચ્ચેની મૈત્રી ઓળખી લીધી.
દૂતાન્સર્વેષુ મિત્રેષુ વાસુદેવે ચ ભારત। પ્રેષયામાસ કૌન્તેયો વિરાટશ્ચ મહીપતિઃ
કુંતીપુત્ર અને વિરાટ રાજાએ પોતાના બધા મિત્રોને અને વસુદેવને દૂત મોકલ્યા.
પ્રતિગૃહ્ય સ્નુષાર્થં વૈ દર્શયન્વ્રતમાત્મનઃ । શીલશૌચસમાચારં લોકસ્યાવેદ્ય ફલ્ગુનઃ
પોતાની વહુ માટે સ્વીકારીને, ફાલ્ગુને પોતાના વ્રત, સ્વભાવ, પવિત્રતા અને વ્યવહાર બધાને જણાવી દીધા.
લોકે વિખ્યાપ્ય માહાત્મ્યં યશશ્ચ સ પરંતપઃ । કૃતાર્થઃ શુચિરવ્યગ્રસ્તુષ્ટિમાનભવત્તદા
એ પરાક્રમી એ પોતાની મહાનતા અને યશ જગતમાં પ્રસિદ્ધ કર્યા, અને પૂર્ણ, પવિત્ર તથા નિઃચિંતા થઈને સંતોષ અનુભવ્યો.
રાજન્પ્રીતોસ્મિ ભદ્રં તે સખા મેઽસિ પરન્તપ। સુખમધ્યુષિતાઃ સર્વે અજ્ઞાતાસ્ત્વયિ પાર્થિવ
રાજા, હું તારી ઉપર પ્રસન્ન છું, તને શુભકામનાઓ. તું મારો મિત્ર છે, હે શત્રુવિનાશક. અમે બધા તારા પાસે ખુશીથી અને અજ્ઞાત રહી શક્યા.
વિરાટનગરે રાજા ધર્માત્મા સંશિતવ્રતઃ । પૂજિતશ્ચાભિષિક્તશ્ચ રત્નૈશ્ચ શતશોર્ચિતઃ
વિરાટનગરમાં ધર્મનિષ્ઠ, દૃઢવ્રતી રાજાને બહુ સન્માન મળ્યો, અભિષેક થયો અને અનેક રત્નોથી શોભિત થયો.
તથા બ્રુવન્તં પ્રસમીક્ષ્ય રાજા પરં પ્રહૃષ્ટઃ સ્વજનેન તેન। સ્નેહાત્પરિષ્વજ્ય નૃપો ભુજાભ્યાં દદૌ મહાર્થં કુરુપાણ્ડવાનામ્
એમ બોલતા રાજાને જોઈ, રાજા અને તેના લોકો ખૂબ આનંદિત થયા. રાજાએ પ્રેમથી ભેટી અને કુરુ-પાંડવોને મોટું ધન આપ્યું.
સમાદિશન્દૂતમથો સમગ્રાઃ
પછી રાજાએ દૂતને બધું જરૂરી આદેશ આપ્યો.
યુધિષ્ઠિરશ્ચાપિ સુસંગ્રહૃષ્ટો દુર્યોધનાદ્દૂતમપશ્યદાગતમ્। સ ચાબ્રવીદ્ધર્મરાજં સમેત્ય યુધિષ્ઠિરં પાણ્ડવમુગ્રવીર્યમ્
યુધિષ્ઠિર પણ ખૂબ ખુશ હતો, ત્યારે દુર્યોધન તરફથી આવેલો દૂત મળ્યો. એ દૂતે પાંડવ રાજા યુધિષ્ઠિર પાસે જઈને સંદેશો આપ્યો.
ધનઞ્જયેનાસિ પુનર્વનાય પ્રવ્રાજિતઃ સમયે તિષ્ઠ પાર્થઃ। ત્રયોદશે હ્યેવ કિરીટમાલી સંવત્સરે પાણ્ડવેયોઽદ્ય દૃષ્ટઃ
પાર્થ, અર્જુને તને ફરીથી વનમાં મોકલ્યો છે, નિર્ધારિત સમય સુધી ત્યાં રહે. આજે તેરમા વર્ષે મુક્તા મુકડાવાળો પાંડવ દેખાઈ ગયો છે.