અયં સ દ્વિષતાં મધ્યે મૃગાણામિવ કેસરી। અચરદ્રથબૃન્દેષુ નિઘ્નંસ્તેષાં પરાવરાન્
આ એ છે, જે દુશ્મનોની વચ્ચે સિંહ જેમ હરણોમાં ફરતો હતો, રથોની પંક્તિઓમાં ફરીને, આગળ-પાછળના બધા શત્રુઓને પરાજિત કરતો હતો.
અનેન વિદ્ધા માતઙ્ગા મહામેઘોપમાસ્તદા। હિરણ્યકક્ષ્યાઃ સંગ્રામે દન્તાભ્યામગમન્મહીમ્
એના હાથે, યુદ્ધમાં સોનાની કવચવાળા, મેઘ જેવા મોટા હાથીઓ ઘાયલ થઈને, પોતાના દાંતથી જમીન પર પડી ગયા હતા.
અનેન વિજિતા ગાવો નિર્જિતાઃ કુરવો યુધિ। અસ્ય શઙ્ખસ્ય શબ્દેન કર્ણૌ મે બધિરીકૃતૌ
એના દ્વારા ગાયો પાછી મેળવાઈ, યુદ્ધમાં કૌરવો હાર્યા; એના શંખના અવાજે મારા કાન બહેરા થઈ ગયા.
જાયતે રોમર્ષો મે સંસ્મૃત્યાસ્ય ધનુર્ધ્વનિમ્। ધ્વજસ્ય વાનરં ભૂતૈરાક્રોશન્તં સહાનુગૈઃ
જ્યારે એના ધનુષ્યનો અવાજ યાદ આવે છે ત્યારે મારા શરીરે રોમાંચ થાય છે; વાનરવાળી ધ્વજાએ અને એના સાથીઓએ યુદ્ધભૂમિ ગજગજાવી નાખી હતી.
નાદદાનં શરાન્ઘોરાન્ન મુઞ્ચન્તં શરોત્કરાન્। ન કાર્મુકં વિકર્ષન્તમેનં પશ્યામિ સંયુગે
હું એને યુદ્ધમાં ભયાનક બાણ ઉઠાવતા, બાણોની વર્ષા કરતાં કે ધનુષ્ય ખેંચતાં જોઈ શક્યો નહીં.
એતદ્ધનુઃપ્રમુક્તાશ્ચ શરાઃ પુઙ્ખાનુપુઙ્ખિનઃ । નાલક્ષ્યેષુ રણે પેતુર્નારાચા રક્તભોજનાઃ
પણ એના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા પાંખવાળા અને અપાંખવાળા બાણો યુદ્ધમાં અદૃશ્ય રીતે પડતા; એ બાણો કે લોહી પીતા તીક્ષ્ણ શસ્ત્રો દેખાતા જ નહોતા.
તીક્ષ્ણનારાચસંકૃત્તશિરોબાહૂરુવક્ષસામ્। કલેબરાણિ દૃશ્યન્તે યોધાનાં સાશ્વસાદિનાં
તીક્ષ્ણ બાણોથી કાપી નાખેલા યોદ્ધાઓના, ઘોડેસવાર અને રથસવારના, માથા, હાથ, જાંઘ અને છાતી ધરાવતાં મૃતદેહો દેખાતા.
અનેન તટિની તત્ર શોણિતામ્બુપ્રવાહિની। પ્રવર્તિતા ભીમરૂપા યાં સ્મૃત્વાઽદ્યાપિ મે મનઃ। પ્રકમ્પતે ચણ્ડવાયુકમ્પિતા કદલી યથા
એના દ્વારા ત્યાં લોહીની ભયાનક નદી વહેતી થઈ હતી; આજે પણ એ યાદ આવે ત્યારે મારું મન ભયથી કંપે છે, જાણે જંગલી પવનમાં કેળાનું ઝાડ ધ્રૂજી ઉઠે.
અનેન રાજન્વીરેણ ભીષ્મદ્રોણમુખા રથાઃ। દુર્યોધનેન સહિતા નિર્જિતા ભીમકર્મણા
રાજા, આ વીરના પરાક્રમથી ભીષ્મ, દ્રોણ અને દુર્યોધન સહિતના રથીઓ યુદ્ધમાં હારી ગયા હતા.
અયં ભીતં દ્રવન્તં માં દેવપુત્રો ન્યવારયત્। યસ્ય બાહુબલેનાસ્મિ જીવન્પ્રત્યાગતઃ પુરમ્
જ્યારે હું ડરીને ભાગતો હતો ત્યારે દેવપુત્રએ મને રોક્યો; એના બળવાન હાથના કારણે હું જીવતો પાછો શહેરમાં આવી શક્યો.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા માત્સ્યરાજઃ પ્રતાપવાન્। ધનંજયં પરિષ્વજ્ય પાણ્ડવાનથ સર્વશઃ
આ વાતો સાંભળીને, પરાક્રમી માછ્યરાજાએ ધનંજય અને બધા પાંડવોને હૃદયપૂર્વક ભેટી લીધા.
ધર્મરાજં નમસ્કૃત્ય રાજા રાજ્યેઽભિષેચિતમ્। નાતૃપ્યદ્દર્શને તેષાં વિરાટો વાહિનીપતિઃ
રાજાએ ધર્મરાજને વંદન કરીને, રાજ્યમાં અભિષેકિત કર્યા; વિરાટ, સેનાપતિ, એમને જોઈને તૃપ્ત જ ન થયો.
અવિભક્તં ભવદ્ભિર્મે ન સન્દેહો નરાધિપાઃ
રાજાઓ, તમે કોઈ ભેદભાવ કર્યો નથી, એમાં કોઈ શંકા નથી.
વિરાટસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પાર્થિવસ્ય મહાત્મનઃ। ઉત્તરઃ પ્રત્યુવાચેદમભિપન્નો યુધિષ્ઠિરે
મહાન આત્માવાળા વિરાટ રાજાના શબ્દો સાંભળી, યુધિષ્ઠિર પાસે આશ્રય લીધેલા ઉત્તરાએ આ રીતે જવાબ આપ્યો:
પ્રસાદનં પ્રાપ્તકાલં પાણ્ડવસ્યાભિરોચયે। તેજસ્વી બલવાઞ્શૂરો રાજરાજેશ્વરઃ પ્રભુઃ
હવે યોગ્ય સમયે, હું તેજસ્વી, બળવાન, શૂરવીર અને રાજાઓના રાજા એવા પાંડુપુત્રને પ્રસન્ન કરવાનો ઇચ્છુક છું.
ઉત્તરાં ચ સ્વસારં મે પાર્થસ્યામિત્રકર્શન। પ્રણિપત્ય પ્રયચ્છામસ્તતઃ શિષ્ટા ભવામહે
અને હું મારી બહેન ઉત્તરાને પાંડવ અર્જુનને, શત્રુઓને હરાવનારા, વંદન કરીને અર્પણ કરીશ; પછી અમે બધા તેમના આશ્રિત રહીશું.
વયં ચ સર્વે સામાત્યાઃ કુન્તીપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્ । પ્રસાદ્યાભ્યુપતિષ્ઠામો રાજન્કિં કરવાગહે
અમે બધા અને અમારા મંત્રીઓ સાથે, કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરને પ્રસન્ન કરવા જઈશું; રાજા, હવે આપણે શું કરવું?
રાજંસ્ત્વમસિ સંગ્રામે ગૃહીતસ્તેન મોક્ષિતઃ । એતેષાં બાહુવીર્યેણ ગાવશ્ચ વિજિતાસ્ત્વયા
રાજા, તમે યુદ્ધમાં પકડાયા અને તેમના દ્વારા મુક્ત થયા; અને તેમના બળના કારણે, તમે ગાયોને પાછી મેળવ્યા.
કુરવો નિર્જિતા યસ્માત્સંગ્રામેઽમિતતેજસઃ । એષ તત્સર્વમકરોત્કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ
કુરુઓને અનંત તેજવાળા તેમના દ્વારા યુદ્ધમાં હરાવાયા, આ બધું કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરના કારણે શક્ય બન્યું.
અર્ચ્યાઃ પૂજ્યાશ્ચ માન્યાશ્ચ પ્રત્યુત્થેયાશ્ચ પાણ્ડવાઃ। અર્વાર્હાશ્ચાભિવાદ્યાશ્ચ પ્રાપ્તકાલં ચ મે મતમ્
પાંડવો પૂજનીય, માનનીય, સન્માનપાત્ર અને આવકારપાત્ર છે; યોગ્ય સમયે તેમને વંદન અને આવકાર આપવો જોઈએ, એમ મારું માનવું છે.
પૂજ્યતાં પૂજનીયાશ્ચ મહાભાગાશ્ચ પાણ્ડવાઃ। ન હ્યેતે કુપિતા શેષં કુર્યુરાશીવિષોપમાઃ
પાંડવો બહુ ભાગ્યશાળી છે, તેઓને સન્માન અને પૂજા કરવી જોઈએ; કારણ કે જો તેઓ ગુસ્સે થાય તો, ઝેરી સાપ જેવા, કંઈ બાકી રાખે નહીં.
તસ્માચ્છીઘ્રં પ્રપદ્યેમ કુન્તીપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્ । પ્રસાદયામ્યહં તત્ર સહ પાર્થેર્મહાત્મભિઃ
એથી, ચાલો ઝડપથી કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિર પાસે જઈએ; ત્યાં મહાન આત્માવાળા પાંડવો સાથે હું તેમને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયાસ કરીશ.
ઉત્તરામગ્રતઃ કૃત્વા શિરઃસ્નાતાં કૃતાઞ્જલિઃ । જાનામ્યહમિદં સર્વમેષાં તુ બલપૌરુષમ્ । કુલે ચ જન્મ મહતિ ફલ્ગુનસ્ય ચ વિક્રમમ્
ઉત્તરાને આગળ રાખીને, વાળ ધોઈને અને હાથ જોડીને, હું પાંડવોની બળ, પરાક્રમ, ઉન્નત કુળ અને અર્જુનના શૌર્ય વિશે બધું જાણું છું.
ઉત્તરાત્પાણ્ડવાઞ્શ્રુત્વા વિરાટો રિપુસૂદનઃ। ઉત્તરં ચાપિ સંપ્રેક્ષ્ય પ્રાપ્તકાલમચિન્તયત્
ઉત્તરાએ પાંડવો વિશે કહ્યું ત્યારે અને તેને જોઈને, શત્રુવિનાશક વિરાટે સમજ્યું કે હવે યોગ્ય સમય આવ્યો છે.
તતો વિરાટઃ સામાત્યઃ સહપુત્રઃ સબાન્ધવઃ। ઉત્તરામગ્રતઃ કૃત્વા શિરઃસ્નાતાં કૃતાઞ્જલિઃ। ભૂમૌ નિપતિતસ્તૂર્ણં પાણ્ડવસ્ય સમીપતઃ
પછી વિરાટ રાજા, મંત્રીઓ, પુત્ર અને સગાઓ સાથે, ઉત્તરાને આગળ રાખીને, વાળ ધોઈને અને હાથ જોડીને, ઝડપથી પાંડવ પાસે જમીન પર નમન કરવા પડ્યા.
પ્રસીદતુ મહારાજો ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। પ્રચ્છન્નરૂપવેષત્વાન્નાગ્નિર્દૃષ્ટસ્તૃણૈર્વૃતઃ
મહાન રાજા, ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિર કૃપા કરે; છુપાયેલા રૂપના કારણે તેઓ ઓળખાયા નહોતા, જેમ ઘાસથી ઢંકાયેલ અગ્નિ દેખાતો નથી.
શિરસાઽભિપ્રપન્નોસ્મિ સપુત્રપરિચારકઃ
હું મારા પુત્ર અને સેવકો સાથે, માથું ઝુકાવીને તમારી શરણમાં આવ્યો છું.
યદસ્માભિરજાનદ્ભિરધિક્ષિપ્તો મહીપતિઃ । અવમત્ય કૃતં સર્વમજ્ઞાનાત્પ્રાકૃતે યથા। ક્ષન્તુમર્હસિ તત્સર્વં ધર્મજ્ઞો ધર્મવત્સલ
રાજા, અમને અજાણતાં જે અપરાધ અથવા અવમાને કર્યું, સામાન્ય લોકો જે રીતે કરે છે એ રીતે, ધર્મને જાણનારા અને ધર્મપ્રેમી, તમે તે બધું માફ કરો.
યદિદં મામકં રાષ્ટ્રં પુરં રાજ્યં ચ પાર્થિવ । સદણ્ડકોશં વિસૃજે તવ વશ્યોસ્મિ પાર્થિવ । વયં ચ સર્વે સામાત્યા ભવન્તં શરણં ગતાઃ
હે રાજા, મારું રાજ્ય, શહેર, ખજાનો અને સેના સહીત બધું હું તમને અર્પણ કરું છું; હવે હું તમારો અધિકારી છું અને અમારા બધા મંત્રીઓ સાથે તમારી શરણમાં આવ્યા છીએ.
તં ધર્મરાજઃ પતિતં મહીતલે સબન્ધુવર્ગં પ્રસમીક્ષ્ય પાર્થિવમ્ । ઉવાચ વાક્યં પરલોકદર્શનઃ પ્રનષ્ટમન્યુર્ગતશોકમત્સરઃ
પારિવારિક લોકો સાથે ધરતી પર પડેલા રાજાને જોઈ, પરલોકને જાણનારા ધર્મરાજાએ, ક્રોધ, દુઃખ અને ઈર્ષ્યા વિના, આ રીતે વાત કરી.