વર્ષં ચ શરવર્ષેણ વારિતં દુર્જયેન વૈ। કરમાહારિતાઃ સર્વે પાર્થિવાઃ પૃથિવીતલે
એના તીરોની વરસાદથી વરસાદ પણ અટકી ગયો; એ અપરાજિત છે અને પૃથ્વીના બધા રાજાઓએ એને કર આપ્યો છે.
સ્ત્રીવેષં કૃતવાનેષ તવ રાજન્નિવેશને। બૃહન્નલેતિ યામાહુરર્જુનં જયતાંવરમ્
રાજા, એ જ અર્જુને તમારા મહેલમાં સ્ત્રીવેશ ધારણ કર્યો હતો; જેને બધા બૃહન્નલા કહે છે, એ જ વિજયી અર્જુન છે.
ઉષિતાઃસ્મ સુખં સર્વે તવ રાજન્નિવેશને। અજ્ઞાતવાસે નિભૃતા ગર્ભવાસ ઇવ પ્રજાઃ
રાજા, અમે બધા તમારા મહેલમાં સુખથી રહ્યા, અજ્ઞાતવાસમાં છુપાઈને, જેમ ગર્ભમાં સંતાન છુપાય છે એમ.
યદાઽર્જુનેન તે વીરાઃ કથિતાઃ પઞ્ચ પાણ્ડવાઃ। પુનરેવ ચ તાન્પાર્થાન્દર્શયામાસ ચોત્તરઃ
જ્યારે અર્જુને તમારા વીરોએ કહ્યું કે આ પાંચે પાંડવો છે, ત્યારે ઉત્તરએ ફરીથી એ પાર્થે દર્શાવ્યા.
ય એષ જામ્બૂનદશુદ્ધગૌર- તનુર્મહાન્સિંહ ઇવ પ્રવદ્ધઃ । પ્રચણ્ડઘોણઃ પૃથુદીર્ઘનેત્ર- સ્તામ્રાયતાક્ષઃ કુરુરાજ એષઃ
આ જે છે, જાંબુનદના શુદ્ધ સોનાની જેમ ચમકતું શરીર ધરાવે છે, મહાન અને સિંહ જેવી ગાંભીર્યભરી ચાલ ધરાવે છે, પહોળા અને લાંબા તાંબાના રંગના નેત્રો ધરાવે છે—એ છે કુરુઓના રાજા.
અયં પુનર્મત્તગજેન્દ્રગામી પ્રતપ્તચામીકરશુદ્ધગૌરઃ। પૃથ્વાયતાંસો ગુરુદીર્ઘબાહુ- ર્વૃકોદરઃ પશ્યત પશ્યતૈનમ્
આ બીજો, પાગલ થયેલા હાથી જેવી ચાલ ધરાવે છે, શુદ્ધ અને તેજસ્વી સોનાની જેમ રંગ છે, પહોળા ખભા અને ભારે, લાંબા હાથ ધરાવે છે—આ છે ભીમ, જુઓ, જુઓ એને.
યસ્ત્વેવ પાર્શ્વેઽસ્ય મહાધનુષ્મા- ઞ્શ્યામો યુવા વારણયૂથપોપમઃ । સિંહોન્નતાંસો ગજરાજગામી પદ્માયતાક્ષોઽર્જુન એષ વીરઃ
અને એની બાજુમાં, યુવાન, શ્યામવર્ણનો, મોટું ધનુષ્ય ધરાવતો, હાથીના ટોળાના નેતા જેવો, સિંહ જેવી ઊંચી છાતી ધરાવતો, હાથીની જેમ ગમન કરતો અને કમળ જેવી વિશાળ આંખો ધરાવતો—આ છે વીર અર્જુન.
રાજ્ઞઃ સમીપે પુરુષોત્તમૌ તુ યમાવિમૌ વિષ્ણુમહેન્દ્રકલૌ। મનુષ્યલોકે સકલે સમોઽસ્તિ યયોર્ન રૂપે ન બલે ન શીલે
રાજાના પાસે બે શ્રેષ્ઠ પુરુષો છે, જેમા એક યમ અને બીજો વિષ્ણુ જેવો છે, અને બળમાં ઇન્દ્ર જેવો છે; માનવલોકમાં, રૂપ, બળ કે સ્વભાવમાં એમની સરખામણી કોઈ કરી શકે નહીં.
આભ્યાં તુ પાર્શ્વે કનકોત્તમાઙ્ગી યૈષા પ્રભા મૂર્તિમતીવ ગૌરી। નીલોત્પલાભા સુરદેવતેવ કૃષ્ણા સ્થિતા મૂર્તિમતીવ લક્ષ્મીઃ
એ બંનેની બાજુએ એક સ્ત્રી ઊભી છે, જેના અંગો સોનાથી શોભાયમાન છે, પ્રકાશ જેવી તેજસ્વી છે, ગૌરી જેવી ગોરવર્ણની છે, નીલકમળ જેવી વાદળીછાંયાવાળી છે, દેવીઓ જેવી દિવ્ય છે; કૃષ્ણા ત્યાં લક્ષ્મી સ્વરૂપે પ્રગટ છે.
એવં નિવેદ્ય તાન્પાર્થાન્પાણ્ડવાન્પઞ્ચ ભૂપતેઃ। તતોઽર્જુનસ્ય વૈરાટિઃ કથયામાસ વિક્રમમ્
આ રીતે, પાંડવોના પાંચેય ભાઈઓને રાજાને ઓળખાવીને, પછી વિરાટએ અર્જુનના પરાક્રમની વાત કરી.
અયં સ દ્વિષતાં મધ્યે મૃગાણામિવ કેસરી। અચરદ્રથબૃન્દેષુ નિઘ્નંસ્તેષાં પરાવરાન્
આ એ છે, જે દુશ્મનોની વચ્ચે સિંહ જેમ હરણોમાં ફરતો હતો, રથોની પંક્તિઓમાં ફરીને, આગળ-પાછળના બધા શત્રુઓને પરાજિત કરતો હતો.
અનેન વિદ્ધા માતઙ્ગા મહામેઘોપમાસ્તદા। હિરણ્યકક્ષ્યાઃ સંગ્રામે દન્તાભ્યામગમન્મહીમ્
એના હાથે, યુદ્ધમાં સોનાની કવચવાળા, મેઘ જેવા મોટા હાથીઓ ઘાયલ થઈને, પોતાના દાંતથી જમીન પર પડી ગયા હતા.
અનેન વિજિતા ગાવો નિર્જિતાઃ કુરવો યુધિ। અસ્ય શઙ્ખસ્ય શબ્દેન કર્ણૌ મે બધિરીકૃતૌ
એના દ્વારા ગાયો પાછી મેળવાઈ, યુદ્ધમાં કૌરવો હાર્યા; એના શંખના અવાજે મારા કાન બહેરા થઈ ગયા.
જાયતે રોમર્ષો મે સંસ્મૃત્યાસ્ય ધનુર્ધ્વનિમ્। ધ્વજસ્ય વાનરં ભૂતૈરાક્રોશન્તં સહાનુગૈઃ
જ્યારે એના ધનુષ્યનો અવાજ યાદ આવે છે ત્યારે મારા શરીરે રોમાંચ થાય છે; વાનરવાળી ધ્વજાએ અને એના સાથીઓએ યુદ્ધભૂમિ ગજગજાવી નાખી હતી.
નાદદાનં શરાન્ઘોરાન્ન મુઞ્ચન્તં શરોત્કરાન્। ન કાર્મુકં વિકર્ષન્તમેનં પશ્યામિ સંયુગે
હું એને યુદ્ધમાં ભયાનક બાણ ઉઠાવતા, બાણોની વર્ષા કરતાં કે ધનુષ્ય ખેંચતાં જોઈ શક્યો નહીં.
એતદ્ધનુઃપ્રમુક્તાશ્ચ શરાઃ પુઙ્ખાનુપુઙ્ખિનઃ । નાલક્ષ્યેષુ રણે પેતુર્નારાચા રક્તભોજનાઃ
પણ એના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા પાંખવાળા અને અપાંખવાળા બાણો યુદ્ધમાં અદૃશ્ય રીતે પડતા; એ બાણો કે લોહી પીતા તીક્ષ્ણ શસ્ત્રો દેખાતા જ નહોતા.
તીક્ષ્ણનારાચસંકૃત્તશિરોબાહૂરુવક્ષસામ્। કલેબરાણિ દૃશ્યન્તે યોધાનાં સાશ્વસાદિનાં
તીક્ષ્ણ બાણોથી કાપી નાખેલા યોદ્ધાઓના, ઘોડેસવાર અને રથસવારના, માથા, હાથ, જાંઘ અને છાતી ધરાવતાં મૃતદેહો દેખાતા.
અનેન તટિની તત્ર શોણિતામ્બુપ્રવાહિની। પ્રવર્તિતા ભીમરૂપા યાં સ્મૃત્વાઽદ્યાપિ મે મનઃ। પ્રકમ્પતે ચણ્ડવાયુકમ્પિતા કદલી યથા
એના દ્વારા ત્યાં લોહીની ભયાનક નદી વહેતી થઈ હતી; આજે પણ એ યાદ આવે ત્યારે મારું મન ભયથી કંપે છે, જાણે જંગલી પવનમાં કેળાનું ઝાડ ધ્રૂજી ઉઠે.
અનેન રાજન્વીરેણ ભીષ્મદ્રોણમુખા રથાઃ। દુર્યોધનેન સહિતા નિર્જિતા ભીમકર્મણા
રાજા, આ વીરના પરાક્રમથી ભીષ્મ, દ્રોણ અને દુર્યોધન સહિતના રથીઓ યુદ્ધમાં હારી ગયા હતા.
અયં ભીતં દ્રવન્તં માં દેવપુત્રો ન્યવારયત્। યસ્ય બાહુબલેનાસ્મિ જીવન્પ્રત્યાગતઃ પુરમ્
જ્યારે હું ડરીને ભાગતો હતો ત્યારે દેવપુત્રએ મને રોક્યો; એના બળવાન હાથના કારણે હું જીવતો પાછો શહેરમાં આવી શક્યો.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા માત્સ્યરાજઃ પ્રતાપવાન્। ધનંજયં પરિષ્વજ્ય પાણ્ડવાનથ સર્વશઃ
આ વાતો સાંભળીને, પરાક્રમી માછ્યરાજાએ ધનંજય અને બધા પાંડવોને હૃદયપૂર્વક ભેટી લીધા.
ધર્મરાજં નમસ્કૃત્ય રાજા રાજ્યેઽભિષેચિતમ્। નાતૃપ્યદ્દર્શને તેષાં વિરાટો વાહિનીપતિઃ
રાજાએ ધર્મરાજને વંદન કરીને, રાજ્યમાં અભિષેકિત કર્યા; વિરાટ, સેનાપતિ, એમને જોઈને તૃપ્ત જ ન થયો.
અવિભક્તં ભવદ્ભિર્મે ન સન્દેહો નરાધિપાઃ
રાજાઓ, તમે કોઈ ભેદભાવ કર્યો નથી, એમાં કોઈ શંકા નથી.
વિરાટસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પાર્થિવસ્ય મહાત્મનઃ। ઉત્તરઃ પ્રત્યુવાચેદમભિપન્નો યુધિષ્ઠિરે
મહાન આત્માવાળા વિરાટ રાજાના શબ્દો સાંભળી, યુધિષ્ઠિર પાસે આશ્રય લીધેલા ઉત્તરાએ આ રીતે જવાબ આપ્યો:
પ્રસાદનં પ્રાપ્તકાલં પાણ્ડવસ્યાભિરોચયે। તેજસ્વી બલવાઞ્શૂરો રાજરાજેશ્વરઃ પ્રભુઃ
હવે યોગ્ય સમયે, હું તેજસ્વી, બળવાન, શૂરવીર અને રાજાઓના રાજા એવા પાંડુપુત્રને પ્રસન્ન કરવાનો ઇચ્છુક છું.
ઉત્તરાં ચ સ્વસારં મે પાર્થસ્યામિત્રકર્શન। પ્રણિપત્ય પ્રયચ્છામસ્તતઃ શિષ્ટા ભવામહે
અને હું મારી બહેન ઉત્તરાને પાંડવ અર્જુનને, શત્રુઓને હરાવનારા, વંદન કરીને અર્પણ કરીશ; પછી અમે બધા તેમના આશ્રિત રહીશું.
વયં ચ સર્વે સામાત્યાઃ કુન્તીપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્ । પ્રસાદ્યાભ્યુપતિષ્ઠામો રાજન્કિં કરવાગહે
અમે બધા અને અમારા મંત્રીઓ સાથે, કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરને પ્રસન્ન કરવા જઈશું; રાજા, હવે આપણે શું કરવું?
રાજંસ્ત્વમસિ સંગ્રામે ગૃહીતસ્તેન મોક્ષિતઃ । એતેષાં બાહુવીર્યેણ ગાવશ્ચ વિજિતાસ્ત્વયા
રાજા, તમે યુદ્ધમાં પકડાયા અને તેમના દ્વારા મુક્ત થયા; અને તેમના બળના કારણે, તમે ગાયોને પાછી મેળવ્યા.
કુરવો નિર્જિતા યસ્માત્સંગ્રામેઽમિતતેજસઃ । એષ તત્સર્વમકરોત્કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ
કુરુઓને અનંત તેજવાળા તેમના દ્વારા યુદ્ધમાં હરાવાયા, આ બધું કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરના કારણે શક્ય બન્યું.
અર્ચ્યાઃ પૂજ્યાશ્ચ માન્યાશ્ચ પ્રત્યુત્થેયાશ્ચ પાણ્ડવાઃ। અર્વાર્હાશ્ચાભિવાદ્યાશ્ચ પ્રાપ્તકાલં ચ મે મતમ્
પાંડવો પૂજનીય, માનનીય, સન્માનપાત્ર અને આવકારપાત્ર છે; યોગ્ય સમયે તેમને વંદન અને આવકાર આપવો જોઈએ, એમ મારું માનવું છે.