ઇમં નિત્યપુમાતિષ્ઠન્કુરવઃ કિંકરાસ્તદા। સર્વે ચ નૃપ રાજાનં ધનેશ્વરમિવામરાઃ
તે સમયે કુરુઓ સતત તેની સેવા કરતા અને સર્વ રાજાઓ, હે રાજન, અમરોએ જેમ ધનની દેવતા કુંભારને સેવા આપે તેમ તેની સેવા કરતા.
એષ સર્વાન્મહીપાલાન્કરમાહારયત્તદા। વૈશ્યાનિવ મહારાજ વિવશાન્સ્વવશાનપિ
આ પુરુષે ત્યારે સર્વ ભૂપાલોને કર આપવા મજબૂર કર્યા, હે મહારાજ, જેમ સ્વતંત્ર અને આધારિત વૈશ્યોને પણ કર આપવો પડે છે.
અષ્ટાશીતિસહસ્રાણિ સ્નાતકાનાં મહાત્મનામ્। ઉપજીવન્તિ રાજાનમેનં સુચરિતવ્રતાઃ
અઠ્ઠ્યાસી હજાર મહાન આત્માવાળા, સારા વર્તનવાળા સ્નાતકો આ રાજાને આધાર બનાવીને જીવન નિર્વાહ કરે છે.
એષ વૃદ્ધાનનાથાંશ્ચ વ્યઙ્ગાન્પઙ્ગૂશ્ચં વામનાન્ । પુત્રવત્પાલયામાસ પ્રજાધર્મેણ ચાભિભૂઃ
આ પુરુષે વૃદ્ધ, અનાથ, અપંગ, લંગડા અને નાનાં-નાનાં લોકોને પુત્ર સમાન સંભાળ્યા અને પ્રજાઓ પર ધર્મથી શાસન કર્યું.
એષ ધર્મે દમે ચૈવ દાને સત્યે રતઃ સદા। મહાપ્રસાદો બ્રહ્મણ્યઃ સત્યવાદી ચ પાર્થિવઃ
આ રાજા હંમેશાં ધર્મ, દમન, દાન અને સત્યમાં તત્પર રહે છે; મહાન કૃપાળુ છે, બ્રાહ્મણપ્રેમી છે અને સત્ય બોલનાર છે.
શ્રીમત્સંપત્પ્રભાવેન તપ્યતે યસ્ય કૌરવઃ । રગણઃ સહ કર્ણેન સૌબલેન ચ વીર્યવાન્
તેની સંપત્તિ અને વૈભવના પ્રભાવથી, હે કૌરવ, કર્ણ અને શક્તિશાળી સૌબલ સહિતનો સમૂહ દુઃખી થાય છે.
ગુણા ન શક્યાઃ સંખ્યાતુમેતસ્યૈવ નરેશ્વર। એષ ધર્મપરો નિત્યમનૃશંસઃ સુશીલવાન્
રાજાઓના રાજા, આ પુરુષના ગુણો તો ગણાવી શકાય એમ જ નથી. એ હંમેશા ધર્મમાં સ્થિર છે, દયાળુ છે અને સારા સ્વભાવનો છે.
એવં યુક્તો મહારાજા પાણ્ડવઃ પુરુષર્ષભઃ । કથં નાર્હતિ રાજાર્હમાસનં પૃથિવીપતિઃ
જ્યારે પાંડવ મહારાજ આવી રીતે ગુણો ધરાવે છે, પૃથ્વીના સ્વામી, તો એ રાજગાદી પર બેસવાનો હક કેમ નથી રાખતો?
યદ્યેષ રાજા કૌરવ્યઃ કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। કતમોઽસ્યાર્જુનો ભ્રાતા ભીમશ્ચ કતમો બલી
જો આ કૌરવ વંશના કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિર રાજા છે, તો એના ભાઈઓમાં અર્જુન કયો છે અને શક્તિશાળી ભીમ કયો છે?
નકુલઃ સહદેવો વા દ્રૌપદી વા યશસ્વિની । યદા હ્યક્ષૈર્જિતા હ્યેતે નાન્તરા શ્રૂયતે કથા
નકુલ, સહદેવ કે યશસ્વી દ્રૌપદી—આમાંથી કયો છે? કેમ કે એ બધા જ જુગારમાં જીતાયા હતા, અને વચ્ચે બીજું કંઈ સાંભળવામાં આવ્યું નથી.
ય એષ બલલોઽભૂત્તે સૂપકારશ્ચ તે નૃપ। એષ ભીમો મહાભાગ ભીમવેગપરાક્રમઃ
રાજા, જે તમારો રસોઈયો અને બળવાન હતો, એ મહાભાગ્યશાળી ભીમ છે, જેની ગતિ અને પરાક્રમ ભયાનક છે.
એષ ક્રોધવશાન્હત્વા પર્વતે ગન્ધમાદને। સૌગન્ધિકાનિ પુષ્પાણિ કૃષ્ણાર્થે સમુપાનયત્
ગંધમાદન પર્વત પર ક્રોધમાં આવીને, કૃષ્ણા માટે સૌગંધિક ફૂલો લાવનાર પણ એ જ છે.
ગન્ધર્વ એષ વૈ હન્તા કીચકાનાં દુરાત્મનામ્। વ્યાઘ્રાનૃક્ષાન્ગજાંશ્ચૈવ હતવાંશ્ચ પુરે તવ
કિચક જેવા દુષ્ટોને મારનાર પણ એ જ ગંધર્વ છે, અને તમારી નગરીમાં એ જ વાઘ, રીંછ અને હાથીઓને પણ માર્યા હતા.
હિડિમ્બં ચ બકં ચૈવ કિર્મીરં ચ જટાસુરમ્। હત્વા નિષ્કણ્ટકં ચક્રે અરણ્યં સર્વતઃ શુભમ્
હિડીમ્બ, બકાસુર અને જટાસુર જેવા દાનવોને પણ એ જ માર્યા, અને આખું જંગલ સુરક્ષિત અને નિર્વિઘ્ન બનાવી દીધું.
યશ્ચાસીદશ્વબન્ધસ્તે નકુલોઽયં પરન્તપ। ગોસઙ્ખ્યઃ સહદેવશ્ચ માદ્રીપુત્રૌ મહાબલૌ
અને જે તમારો ઘોડા રાખનાર હતો, એ નકુલ છે, દુશ્મનોને હરાવનાર. ગોવાળિયા તરીકે ઓળખાતો સહદેવ પણ એ જ છે, બંને માતૃપુત્રો અને મહાબલી છે.
શૃઙ્ગારવેષારણૌ રૂપવન્તૌ મનસ્વિનૌ । નાનારથસહસ્રાણાં સમર્થૌ ભરતર્ષભૌ
ઘોડા અને ગાયના વેશમાં રહેલા, સુંદર અને બુદ્ધિશાળી, આ ભરતવંશીઓ હજારો રથોનો સામનો કરી શકે છે.
એષા પદ્મપલાશાક્ષી સુમધ્યા ચારુહાસિની । સૈરન્ધ્રી દ્રૌપદી રાજન્યકૃતે કીચકા હતાઃ
આ, કમળ જેવી આંખો, પાતળી કમર અને મીઠી હાસ્યવાળી, એ સાઇરંધ્રી દ્રૌપદી છે; એની خاطر રાજા દ્વારા કિચકોને મારવામાં આવ્યા.
દ્રુપદસ્ય પ્રિયા પુત્રી ધૃષ્ટ્યુમ્નસ્ય ચાનુજા । અગ્નિકુણ્ડાત્સમુદ્ભૂતા દ્રૌપદી ત્વવગમ્યતામ્
એ દ્રુપદની પ્રિય દીકરી અને ધૃષ્ટદ્યુમ્નની બહેન છે, અગ્નિકુંડમાંથી જન્મેલી—એને દ્રૌપદી તરીકે ઓળખો.
અસ્ત્રજ્ઞો દુર્લભઃ કશ્ચિત્કેવલં પૃથિવીમનુ। ધનુર્ભૃતામતિશ્રેષ્ઠઃ કૌન્તેયોયં ધનંજયઃ
ધરી પર શસ્ત્રવિદ્યા જાણનાર બહુ દુર્લભ છે; કુંતીપુત્ર ધનંજય અર્જુન ધનુષ્યધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.
એતેન ખાણ્ડવં તસ્ય હ્યકામસ્ય શતક્રતોઃ। દગ્ધં નાગવનં ચૈવ સહ નાગૈર્નરાધિપ
એણે ઇન્દ્રના ઇચ્છા વિરુદ્ધ ખાંડવવન અને નાગોના જંગલને નાગો સહિત બળી નાખ્યું, રાજાઓના રાજા.
વર્ષં ચ શરવર્ષેણ વારિતં દુર્જયેન વૈ। કરમાહારિતાઃ સર્વે પાર્થિવાઃ પૃથિવીતલે
એના તીરોની વરસાદથી વરસાદ પણ અટકી ગયો; એ અપરાજિત છે અને પૃથ્વીના બધા રાજાઓએ એને કર આપ્યો છે.
સ્ત્રીવેષં કૃતવાનેષ તવ રાજન્નિવેશને। બૃહન્નલેતિ યામાહુરર્જુનં જયતાંવરમ્
રાજા, એ જ અર્જુને તમારા મહેલમાં સ્ત્રીવેશ ધારણ કર્યો હતો; જેને બધા બૃહન્નલા કહે છે, એ જ વિજયી અર્જુન છે.
ઉષિતાઃસ્મ સુખં સર્વે તવ રાજન્નિવેશને। અજ્ઞાતવાસે નિભૃતા ગર્ભવાસ ઇવ પ્રજાઃ
રાજા, અમે બધા તમારા મહેલમાં સુખથી રહ્યા, અજ્ઞાતવાસમાં છુપાઈને, જેમ ગર્ભમાં સંતાન છુપાય છે એમ.
યદાઽર્જુનેન તે વીરાઃ કથિતાઃ પઞ્ચ પાણ્ડવાઃ। પુનરેવ ચ તાન્પાર્થાન્દર્શયામાસ ચોત્તરઃ
જ્યારે અર્જુને તમારા વીરોએ કહ્યું કે આ પાંચે પાંડવો છે, ત્યારે ઉત્તરએ ફરીથી એ પાર્થે દર્શાવ્યા.
ય એષ જામ્બૂનદશુદ્ધગૌર- તનુર્મહાન્સિંહ ઇવ પ્રવદ્ધઃ । પ્રચણ્ડઘોણઃ પૃથુદીર્ઘનેત્ર- સ્તામ્રાયતાક્ષઃ કુરુરાજ એષઃ
આ જે છે, જાંબુનદના શુદ્ધ સોનાની જેમ ચમકતું શરીર ધરાવે છે, મહાન અને સિંહ જેવી ગાંભીર્યભરી ચાલ ધરાવે છે, પહોળા અને લાંબા તાંબાના રંગના નેત્રો ધરાવે છે—એ છે કુરુઓના રાજા.
અયં પુનર્મત્તગજેન્દ્રગામી પ્રતપ્તચામીકરશુદ્ધગૌરઃ। પૃથ્વાયતાંસો ગુરુદીર્ઘબાહુ- ર્વૃકોદરઃ પશ્યત પશ્યતૈનમ્
આ બીજો, પાગલ થયેલા હાથી જેવી ચાલ ધરાવે છે, શુદ્ધ અને તેજસ્વી સોનાની જેમ રંગ છે, પહોળા ખભા અને ભારે, લાંબા હાથ ધરાવે છે—આ છે ભીમ, જુઓ, જુઓ એને.
યસ્ત્વેવ પાર્શ્વેઽસ્ય મહાધનુષ્મા- ઞ્શ્યામો યુવા વારણયૂથપોપમઃ । સિંહોન્નતાંસો ગજરાજગામી પદ્માયતાક્ષોઽર્જુન એષ વીરઃ
અને એની બાજુમાં, યુવાન, શ્યામવર્ણનો, મોટું ધનુષ્ય ધરાવતો, હાથીના ટોળાના નેતા જેવો, સિંહ જેવી ઊંચી છાતી ધરાવતો, હાથીની જેમ ગમન કરતો અને કમળ જેવી વિશાળ આંખો ધરાવતો—આ છે વીર અર્જુન.
રાજ્ઞઃ સમીપે પુરુષોત્તમૌ તુ યમાવિમૌ વિષ્ણુમહેન્દ્રકલૌ। મનુષ્યલોકે સકલે સમોઽસ્તિ યયોર્ન રૂપે ન બલે ન શીલે
રાજાના પાસે બે શ્રેષ્ઠ પુરુષો છે, જેમા એક યમ અને બીજો વિષ્ણુ જેવો છે, અને બળમાં ઇન્દ્ર જેવો છે; માનવલોકમાં, રૂપ, બળ કે સ્વભાવમાં એમની સરખામણી કોઈ કરી શકે નહીં.
આભ્યાં તુ પાર્શ્વે કનકોત્તમાઙ્ગી યૈષા પ્રભા મૂર્તિમતીવ ગૌરી। નીલોત્પલાભા સુરદેવતેવ કૃષ્ણા સ્થિતા મૂર્તિમતીવ લક્ષ્મીઃ
એ બંનેની બાજુએ એક સ્ત્રી ઊભી છે, જેના અંગો સોનાથી શોભાયમાન છે, પ્રકાશ જેવી તેજસ્વી છે, ગૌરી જેવી ગોરવર્ણની છે, નીલકમળ જેવી વાદળીછાંયાવાળી છે, દેવીઓ જેવી દિવ્ય છે; કૃષ્ણા ત્યાં લક્ષ્મી સ્વરૂપે પ્રગટ છે.
એવં નિવેદ્ય તાન્પાર્થાન્પાણ્ડવાન્પઞ્ચ ભૂપતેઃ। તતોઽર્જુનસ્ય વૈરાટિઃ કથયામાસ વિક્રમમ્
આ રીતે, પાંડવોના પાંચેય ભાઈઓને રાજાને ઓળખાવીને, પછી વિરાટએ અર્જુનના પરાક્રમની વાત કરી.