ભવતઃ ક્ષમયા રાજન્ત્સર્વે દોષાશ્ચ નોઽભવન્। તં માત્સ્યં સબલં હત્વા સપુત્રજ્ઞાતિબાન્ધવમ્। પશ્ચાચ્ચૈવ કુરૂન્સર્વાન્હનિષ્યામિ ન સંશયઃ
રાજા, તમારી સહનશીલતા કારણે અમારા કોઈ પણ દોષ બહાર આવ્યા નહીં. હવે હું માટ્સ્ય રાજાને તેની સેનાસહીત, પુત્રો, જ્ઞાતિ અને બાંધવો સાથે મારશ. પછી બધા કૌરવોને પણ નિશ્ચયપૂર્વક સંહાર કરીશ—આમાં કોઈ શંકા નથી.
ભીમસેનશ્ચ યે ચાન્યે તથૈવેતિ તમબ્રુવન્
ભીમસેન અને બીજા બધા પણ એ જ વાત સાથે સંમત થયા.
તમબ્રવીદ્ધર્મસુતો મહાત્મા ક્ષમી વદાન્યઃ કુપિતં ચ ભીમમ્। ન પ્રત્યુપસ્થાસ્યતિ ચેત્સદારઃ પ્રસાદને સમ્યગથાસ્તુ વધ્યઃ
પછી ધર્મપુત્ર, મહાન આત્માવાળા, સહનશીલ અને દયાળુ, ગુસ્સે થયેલા ભીમને કહ્યું: 'જો એ પોતાની પત્ની સાથે આગળ આવીને માફી નહીં માંગે, તો પછી તેને યોગ્ય રીતે દંડ આપવો.'
ન હન્તવ્યો દુરાત્માઽયં વિરાટશ્ચાપિ તેઽર્જુન
અર્જુન, આ દુષ્ટ માણસને કે વિરાટને પણ મારવો નહીં.
શ્વઃ પ્રભાતે પ્રવેક્ષ્યામઃ સભાં સિંહાસનેષ્વપિ। રાજવેષેણ સંયુક્તાઃ સ્થાનમસ્વ સ્વલંકૃતાઃ
આવતીકાલે સવારે આપણે સૌ રાજવેશમાં સજ્જ થઈને સભામાં જઈશું અને સિંહાસન પર બેસીશું.
વિરાટો યદિ તત્રસ્થાન્રાજાલઙ્કારશોભિતાન્। રાજલક્ષણસંપન્નાન્યદિ તત્ર ન મંસ્યતે। પશ્ચાદ્ધન્યામહે પાર્થ વિરાટં સહબાન્ધવમ્
પાર્થ, જો વિરાટ રાજા અમને રાજલક્ષણોથી શોભાયમાન જોઈને પણ ઓળખી નહીં શકે, તો પછી આપણે વિરાટને અને તેના બાંધવોને પણ મારી નાખીશું.
ઇતિકર્તવ્યતાં સર્વે મન્ત્રયિત્વા તુ પાણ્ડવાઃ। ન્યવસંશ્ચૈવ તાં રાત્રિં ધર્મજ્ઞા ધર્મવત્સલાઃ
આ રીતે શું કરવું એ નક્કી કરીને, ધર્મને જાણનારા અને ધર્મપ્રેમી પાંડવો એ રાત ત્યાં જ વિતાવી.
સહપુત્રેણ માત્સ્યઃ સ સંપ્રહૃષ્ટો નરાધિપઃ । તાં રાત્રિમવસત્પ્રીતઃ સંપ્રહૃષ્ટેન ચેતસા
માટ્સ્ય રાજા પોતાના પુત્ર સાથે ખૂબ આનંદિત થઈને એ રાત ખુશીથી રહ્યો.
તતો દ્વિતીયે દિવસે ભ્રાતરઃ પઞ્ચ પાણ્ડવાઃ। સ્નાતાઃ શુક્લામ્બરધરાઃ સર્વે સુચરિતવ્રતાઃ
બીજે દિવસે પાંચેય પાંડવ ભાઈઓ સ્નાન કરીને સફેદ વસ્ત્ર પહેરી, પોતાના વ્રતને પાળતા, બહાર નીકળ્યા.
યુધિષ્ઠિરં પુરસ્કૃત્ય સર્વાભરણભૂષિતાઃ। અભિપન્ના મહાભાગા ભ્રાજમાના મહારથાઃ
યુધિષ્ઠિરને આગળ રાખીને, બધા મહાન પાંડવો શોભાયમાન આભૂષણોથી સજ્જ થઈને આગળ વધ્યા.
વિરાટસ્ય સભાં પ્રાપ્ય ભૂમિપાલાસનેષુ તે । નિષેદુઃ પાવકપ્રખ્યાઃ સત્રે ધિષ્ણ્યેષ્વિવાગ્નયઃ
વિરાટની સભામાં પહોંચીને, એ તેજસ્વી પાંડવો રાજાસન પર બેઠા, જાણે યજ્ઞમાં અગ્નિ ધિષણ પર બેસે છે એમ.
તેષુ તત્રોપવિષ્ટેષુ વિરાટઃ પૃથિવીપતિઃ। તસ્યાં રાત્ર્યાં વ્યતીતાયાં પ્રાતઃકૃત્યં સમાપ્ય ચ
જ્યારે તેઓ ત્યાં બેઠા, ત્યારે વિરાટ રાજા રાત પૂરી થઈ અને સવારે પોતાના કામ પૂરા કરીને સભામાં આવ્યા.
ગોસુવર્ણાદિકં દત્ત્વા બ્રાહ્મણેભ્યો યથાવિધિ । આજગામ સભાં રાજા ઉત્તરેણ સહ પ્રભો
રાજાએ બ્રાહ્મણોને ગાય, સોનુ અને અન્ય દાન યોગ્ય રીતે આપી, પછી ઉત્તરા સાથે સભામાં આવ્યા.
સ તાન્દૃષ્ટ્વા મહાસત્વાઞ્જ્વલતઃ પાવકાનિવ। રાજવેષાનુપાદાય પાર્થિવો વિસ્મિતોઽભવત્
એ મહાન પાંડવોને રાજવેશમાં તેજસ્વી જોઈને રાજા ખૂબ આશ્ચર્યચકિત થયો.
કિમિદં કો વિધિસ્ત્વેષ ભયાર્ત ઇવ પાર્થિવઃ। પુરુષપ્રવરાન્દૃષ્ટ્વા વિષાદમગમન્નૃપઃ
'આ શું છે? કઈ રીતે બન્યું?' એમ રાજા, એ શ્રેષ્ઠ પુરુષોને જોઈને, ભયથી ઉદાસ થઈ ગયો.
અથ માત્સ્યોઽબ્રવીત્કઙ્ખં દેવરાજમિવ સ્થિતમ્ । મરુદ્ગણૈરુપાસીનં ત્રિદશાનામિવેશ્વરમ્
પછી માટ્સ્ય રાજાએ કંકને કહ્યું, જે દેવરાજ જેવો બેઠો હતો અને આસપાસ મારુદગણો જેવા પાંડવો હતા, જાણે દેવતાઓના રાજા હોય.
સ કિલાક્ષનિવાપસ્ત્વં સભાસ્તારો મયા કૃતઃ। અથ રાજાસને કસ્માદુપવિષ્ટોઽસ્યલંકૃતઃ
'તમે તો હંમેશા તમારા પાશા દ્વારા મારી સભાને આનંદિત કરતા, તો હવે શા માટે રાજાસન પર શોભાયમાન થઈને બેઠા છો?'
પરિહાસેચ્છયા રાજ્ઞો વિરાટસ્ય નિશમ્ય તત્। સ્મયમાનોઽબ્રવીદ્વાક્યમર્જુનઃ પરવીરહા
વિરાટ રાજાના આ મજાકભર્યા શબ્દો સાંભળી, દુશ્મન વિરોધી અર્જુન હસીને બોલ્યો.
ઇન્દ્રસ્યાર્ધાસનં રાજન્નયમારોઢુમર્હતિ। બ્રહ્મણ્યઃ શ્રુતવાંસ્ત્યાગી સર્વલોકાભિપૂજિતઃ
હે રાજા, આ પુરુષ ઇન્દ્રના અર્ધસિંહાસન પર બેસવા યોગ્ય છે; બ્રાહ્મણપ્રેમી, વિદ્વાન, દાનશીલ અને સર્વ લોકોથી માન પામેલો છે.
એષ વિગ્રહવાન્ધર્મ એષ વીર્યવતાં વરઃ। એષ બુદ્ધ્યાધિકો લોકે તપસાં ચ પરાયણમ્
આ પુરુષ ધર્મનું જીવંત સ્વરૂપ છે, પરાક્રમીમાં શ્રેષ્ઠ છે; બુદ્ધિમાં બધાથી આગળ છે અને તપશ્ચર્યાનો શ્રેષ્ઠ આધાર છે.
એષોઽસ્ત્રં વિવિધં વેત્તિ ત્રૈલોક્યે સચરાચરે। ન ચૈવાન્યઃ પુમાન્વેત્તિ ન વેત્સ્યતિ કદાચન
આ પુરુષ ત્રણેય લોકમાં ચાલતા-અચલ તમામ જીવોમાં વિવિધ શસ્ત્રોનું જ્ઞાન ધરાવે છે; એવો જ્ઞાન બીજાં કોઈ પુરુષને નથી અને ક્યારેય થશે પણ નહીં.
ન દેવા નાસુરાઃ કેચિન્ન મનુષ્યા ન રાક્ષસાઃ। ગન્ધર્વયક્ષપ્રવરાઃ સકિન્નરમહોરગાઃ
દેવો, અસુરો, માનવો, રાક્ષસો, શ્રેષ્ઠ ગંધર્વો, યક્ષો, કિનર અને મહાન સાપો—કોઈ પણ નહીં—
દીર્ઘદર્શી મહાતેજાઃ પારૈજાનપદપ્રિયઃ। પાણ્ડવાનામતિરથો યજ્ઞધર્મપરો વશી
આ પુરુષ દૂરની દ્રષ્ટિ ધરાવે છે, અત્યંત તેજસ્વી છે, પ્રજાના પ્રિય છે; પાંડવોમાં મહાન રથીઓમાં એક છે, યજ્ઞ અને ધર્મમાં તત્પર અને આત્મસંયમી છે.
મહર્ષિકલ્પો રાજર્ષિઃ સર્વલોકેષુ વિશ્રુતઃ । બલવાન્ધૃતિમાન્દક્ષઃ સત્યવાદી જિતેન્દ્રિયઃ
આ મહાન ઋષિ સમાન રાજર્ષિ છે, જે સર્વ લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે; બળવાન, ધીર, કુશળ, સત્ય બોલનાર અને ઇન્દ્રિયોને જીતનાર છે.
ધનૈશ્ચ સંચયૈશ્ચૈવ શક્રવૈશ્રવણોપમઃ । યથા મનુર્મહાતેજા લોકાનાં પરિરક્ષિતા । એવમેવ મહાતેજાઃ પ્રજાનુગ્રહકારકઃ
ધન અને ખજાનામાં આ પુરુષ ઇન્દ્ર અને વૈશ્વરવણ સમાન છે; જેમ મહાતેજસ્વી મનુ લોકોના રક્ષક હતા, તેમ આ મહાન આત્મા પણ પ્રજાના કલ્યાણકર્તા છે.
અયં કુરૂણામૃષભઃ કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ । યસ્ય કીર્તિઃ સ્થિતા લોકે સૂર્યસ્યેવોદ્યતઃ પ્રભા
આ છે કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિર, જેના કીર્તિ જગતમાં ઉગતા સૂર્યની પ્રકાશ સમાન છે.
સંસરન્તિ દિશઃ સર્વા યશસોસ્ય ગભસ્તયઃ । ઉદિતસ્યેવ સૂર્યસ્ય તેજસોઽનુગભસ્તયઃ
જેમ ઉગતા સૂર્યના કિરણો સર્વ દિશામાં ફેલાય છે, તેમ તેની યશની કિરણો પણ સર્વ દિશામાં પ્રસરે છે.
એનં ત્રિંશત્સહસ્રાણિ કુઞ્જરાણાં તરસ્વિનામ્ । અન્વયુઃ પૃષ્ઠતો રાજન્યાવદધ્યાવસત્કુરૂન્
જ્યારે સુધી તેણે કુરુઓ પર રાજ કર્યું, તેટલા સમય સુધી ત્રીસ હજાર ઝડપી હાથીઓ તેની પાછળ ચાલતા હતા.
ત્રિંશચ્ચૈવ સહસ્રાણિ રથાનાં રથિનાં વરમ્। સદશ્વૈરુપસંપન્નાઃ પૃષ્ઠતોઽનુયયુસ્તદા
અને ત્રીસ હજાર શ્રેષ્ઠ રથો, ઉત્તમ ઘોડા અને રથચાલકો સાથે, પણ તેની પાછળ ચાલતા હતા.
વાજિનાં ચ શતં રાજન્ત્સહસ્રાણ્યયુતાનિ ચ। ઇમમષ્ટશતં સૂતાઃ સુમૃષ્ટમણિકુણ્ડલાઃ। તુષ્ટુવુર્માગધૈઃ સાર્ધં પુરા શક્રમિવર્ષયઃ
હે રાજા, લાખ અને દસ હજાર ઘોડાઓ, અને આઠસો સુંદર મણિ કુંડળ ધારણ કરેલા સારથીઓ, માગધો સાથે મળીને, પ્રાચીન સમયમાં જેમ મારુતો ઇન્દ્રની સ્તુતિ કરતા, તેમ તેની સ્તુતિ કરતા.