શોણિતે તુ વ્યતિક્રાન્તે પ્રવિવેશ બૃહન્નલા। અભિવાદ્ય મહારાજં કઙ્કં ચાપ્યુપતિષ્ઠત
લોહી વહી જવું બંધ થયું ત્યારે બૃહન્નલા અંદર આવી, મહારાજને વંદન કર્યું અને કંકના નજીક ઊભી રહી.
ક્ષમયિત્વા તુ કૌરવ્યં રણાદુત્તરમાગતમ્ । પરિષ્વજ્ય દૃઢં રાજા પ્રવેશ્ય ભવનોત્તમમ્। પ્રશશંસ તતો માત્સ્યઃ શૃણ્વતઃ સવ્યસાચિનઃ
યુદ્ધમાંથી પરત આવેલા કૌરવને રાજાએ માફ કરી, તેને ભેળવીને ભવ્ય મહેલમાં લઈ ગયા અને પછી સવ્યાસાચી સાંભળે તે રીતે તેની પ્રશંસા કરી.
ત્વયા દાયાદવાનસ્મિ કૈકેયીનન્દિવર્ધન। ત્વયા મે સદૃશઃ પુત્રો ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ
કૈકેય વંશના આનંદ વધારનાર, તારા કારણે મને વારસ મળ્યો છે; તારા જેવા પુત્ર મને ન તો ક્યારેય થયો છે, ન તો ક્યારેય થશે.
પદં પદસહસ્રેણ યશ્ચરન્નાપરાધ્નુયાત્। તેન કર્ણેન તે તાત કથમાસીત્સમાગમઃ
જે માણસ હજાર પગલાં ચાલે અને કોઈ ગુનો ન કરે—એવા કર્ણ સાથે તારો કેવી રીતે સામનો થયો, બેટા?
રણે યં પ્રેક્ષ્ય સીદન્તિ હૃતવીર્યપરાક્રમાઃ। કૃપેન તેન તે તાત કથમાસીત્સમાગમઃ
યુદ્ધમાં જેને જોઈને વીરોએ પોતાનું બળ અને સાહસ ગુમાવી દીધું—એવા કૃપા સાથે તારો કેવી રીતે સામનો થયો, બેટા?
યસ્ય તદ્વિશ્રુતં લોકે મહદ્વૃત્તમનુત્તમમ્ । પિતુઃ કૃતે કૃતં ઘોરં બ્રહ્મચર્યમનુત્તમમ્
જેની મહાન અને શ્રેષ્ઠ વૃત્તિ દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ છે, અને જેણે પિતાના માટે ભયાનક અને અનન્ય બ્રહ્મચર્યનું વર્તન કર્યું—
યોઽયોધીત્સમરે રામં જામદગ્ન્યં પ્રતાપિનમ્। ભીષ્મોસૌ પુરુષવ્યાઘ્ર ન ચ યુદ્ધે પરાજિતઃ
જે રામ, જમદગ્નિપુત્ર, સાથે યુદ્ધમાં લડ્યો અને ક્યારેય પરાજિત થયો નહીં—એ પુરુષશ્રેષ્ઠ ભીષ્મ છે.
પરાક્રમી ચ દુર્ધર્ષો વિદ્વાઞ્શૂરો જિતેન્દ્રિયઃ। દૃઢવેધી ક્ષિપ્રકારી વિશ્રુતઃ સર્વકર્મસુ
મહાન પરાક્રમી, અપરાજેય, વિદ્વાન, વીર, ઇન્દ્રિયજિત, દૃઢનિશ્ચયી, ઝડપી કામ કરનાર અને સર્વ કાર્યોમાં પ્રસિદ્ધ—
તેન તે સહ ભીષ્મેણ કુરુવૃદ્ધેન સંયુગે । યુદ્ધમાસીત્કથં તાત સર્વમેતદ્બ્રવીહિ મે
કુરુઓના વૃદ્ધ ભીષ્મ સાથે યુદ્ધમાં તારો કેવી રીતે સામનો થયો, બેટા? મને આ બધું કહો.
પર્વતં યો વિનિર્ભિન્દ્યાદ્રાજપુત્રો વરેષુભિઃ। દુર્યોધનેન તે તાત કથમાસીત્સમાગમઃ
જે રાજકુમાર પોતાના ઉત્તમ બાણોથી પર્વતને પણ તોડી શકે—એવા દુર્યોધન સાથે તારો કેવી રીતે સામનો થયો, બેટા?
આચાર્યો વૃષ્ણિરીરાણાં પાઞ્ચાલાનાં ચ યઃ પ્રભુઃ। કુરૂણાં પાણ્ડવાનાં ચ સર્વક્ષત્રસ્ય યો ગુરુઃ
જે વૃષ્ણિ અને પંચાલોનો આચાર્ય છે, કુરુ અને પાંડવોનો પણ સ્વામી છે, અને સર્વ ક્ષત્રિયોના ગુરુ છે—
સર્વશસ્ત્રભૃતાં શ્રેષ્ઠઃ સર્વલોકેષુ વિશ્રુતઃ। તેન દ્રોણેન તે તાત કથમાસીત્સમાગમઃ
જે સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે અને સર્વ લોકોએ પ્રસિદ્ધ છે—એવા દ્રોણ સાથે તારો કેવી રીતે સામનો થયો, બેટા?
આચાર્યપુત્રો યઃ શૂરો દ્રોણાદનવમો રણે। તેન વીરેણ તે તાત કથમાસીત્સમાગમઃ
જે આચાર્ય દ્રોણના પુત્ર છે, યુદ્ધમાં દ્રોણથી ઓછા નથી—એવા વીર સાથે તારો કેવી રીતે સામનો થયો, બેટા?
સર્વે ચૈવ મહાવીર્યા ધાર્તરાષ્ટ્રઃ મહારથાઃ । તૈસ્તૈર્વીરૈશ્ચ તે તાત કથમાસીત્સમાગમઃ
અને બધા મહાવીર ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો અને મહારથીઓ તથા બીજા વીરોએ—તારા તેમનો સામનો કેવી રીતે થયો, બેટા?
ન મયા નિર્જિતા ગાવો ન મયા કુરવો જિતાઃ। કૃતં ચ કર્મ તત્સર્વં દેવપુત્રેણ કેનચિત્
ન તો ગાયો મેં જીતેલી છે, ન તો મેં કુરુઓને હરાવ્યા છે; એ બધું કોઈ દેવપુત્રે જ કર્યું છે.
સ હિ ભીતં દ્રવન્તં માં ભીષ્મદ્રોણમુખાન્કુરૂન્। દૃષ્ટ્વા વિષણ્ણં સંગ્રામે દેવપુત્રો ન્યવારયત્
કારણ કે જ્યારે હું ડરથી ભાગી રહ્યો હતો અને ભીષ્મ તથા દ્રોણાદિ કુરુઓ યુદ્ધમાં નિરાશ થયા હતા, ત્યારે એ દેવપુત્રે મને રોક્યો હતો.
સ હિ તિષ્ઠન્રથોપસ્થે વજ્રપાણિનિભો યુવા। તેન તે નિર્જિતા ગાવસ્તેન તે કુરવો જિતાઃ
એ યુવાન, વજ્રધારી જેવો, રથ પર ઊભો રહીને, એ જ તમારે માટે ગાયો જીત્યો અને એ જ તમારે માટે કુરુઓને હરાવ્યો.
તસ્ય તત્કર્મ વીરસ્ય ન મયા તાત તત્કૃતમ્ । સ હિ શારદ્વતં દ્રોણં દ્રોણપુત્રં ચ વીર્યવાન્ ।ટ સૂતપુત્રં ચ ભીષ્મં ચ ચકાર વિમુખાઞ્શરૈઃ
પિતા, એ વીરનું કાર્ય મેં કર્યું નથી; એ પરાક્રમી વીરે શારદ્વત, દ્રોણ, દ્રોણપુત્ર, સૂતપુત્ર અને ભીષ્મને તીરો વડે પીઠ ફેરવાવી દીધી હતી.
દુર્યોદનં ચ સમરે પ્રભિન્નમિવ કુઞ્જરમ્। પ્રભગ્નમબ્રવીદ્ભીતં રાજપુત્રં મહાબલમ્
એ મહાબલી યોદ્ધાએ યુદ્ધમાં દુર્યોધનને હાથી જેવો તોડી નાખ્યો અને ડરેલા રાજકુમારને સંબોધન કર્યું.
ન હાસ્તિનપુરે ત્રાણં તવ પશ્યામિ કિંચન। ન હાસ્તિનપુરે ભોગા ભોક્તું શક્યાઃ પલાયતા
હું હસ્તિનાપુરમાં તને ક્યાંયે રક્ષણ દેખાતું નથી; ભાગતા તું ત્યાંના સુખો પણ ભોગવી શકતો નથી.
વ્યાયામેન પરીપ્સસ્વ જીવિતં કૌરવાત્મજ । ન મોક્ષ્યસે પલાયંસ્ત્વં લોકે યુદ્ધમના ભવ। પૃથિવીં ભોક્ષ્યસે જિત્વા હતો વા સ્વર્ગમાપ્સ્યસિ
કૌરવપુત્ર, જીવવું હોય તો પુરુષાર્થથી પ્રયત્ન કર; ભાગી જવાથી મુક્તિ નહીં મળે. યુદ્ધમાં મન લગાડ, જીતે તો ધરતી ભોગવીશ અને મરશે તો સ્વર્ગ પામશે.
સ નિવૃત્તો નરવ્યાઘ્રો મુઞ્ચન્વજ્રનિભાઞ્શરાન્। સચિવૈઃ સંવૃતો રાજા ભીષ્મદ્રોણકૃપાદિભિઃ । તતો મે રોમહર્ષોઽભૂદૂરુસ્તમ્ભશ્ચ મેઽભવત્
એ મનુષ્યસિંહે, વજ્ર જેવા તીરો છોડતાં, ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપાદિ મિત્રોથી ઘેરાયેલા રાજાને, મને રોમાંચ અને શરીરમાં કંપન પેદા કર્યો.
યદભૂદ્ધનસંકાશમનીકં વ્યધમચ્છરૈઃ। તત્પ્રપુદ્ય રથાનીકં સિંહદર્પસમો યુવા। તાન્કુરુન્દ્રાવયદ્રાજન્રણે નાગ ઇવ શ્વસન્
જ્યાં ધનના ભંડાર જેવું વ્યૂહ હતું, તેને એ યુવાને તીરો વડે વિખેર્યું; પછી રથોની પાંખે જઈ, સિંહ જેવો ગર્વીલો એ વીર યુદ્ધમાં કુરુઓને હાથી જેવો ધપકાવીને હાંકી કાઢ્યો.
એકેન તેન શૂરેણ ષડ્રથાઃ પરિનિર્જિતાઃ । શાર્દૂલેનેવ મત્તેન મૃગાસ્તૃણચરા યથા
એ એક જ શૂરવીરે છ રથોને એ રીતે હરાવ્યા જેમ મદમસ્ત વાઘ ઘાસ ચરતા હરણોને હરાવે.
હયાનાં ચ ગજાનાં ચ શૂરાણાં ચ ધનુષ્મતામ્। નિહતાનિ સહસ્રાણિ ભગ્ના ચ કુરુવાહિની
ઘોડા, હાથી અને ધનુષધારી શૂરવીરોના હજારો માર્યા ગયા અને કુરુ સેના તૂટી પડી.
સૂતપુત્રં શતૈર્વિદ્ધ્વા હયાન્હત્વા મહારથઃ । અસ્ત્રેણ મોહયિત્વા તં રક્તવસ્ત્રં સમાદદે
એ મહારથીએ સૂતપુત્રને સૈંકડો તીરો મારી, તેના ઘોડા મારી નાખ્યા અને અસ્ત્ર વડે તેને ભ્રમિત કરી, તેની લાલ વસ્ત્ર લઈ લીધી.
ચતુર્ભિઃ પુનરાનર્ચ્છદ્ભીષ્મં શાન્તનવં શરૈઃ। સ તં વિદ્ધ્વા હયાંશ્ચાશુ નાસ્ય વસ્ત્રં સમાદદે
પછી એણે શાંતનુપુત્ર ભીષ્મને ચાર તીરો મારી, તેને અને તેના ઘોડાઓને ઘાયલ કર્યા, પણ તેનું વસ્ત્ર લીધું નહીં.
દુર્યોધનં ચ બલવાન્બાણૈર્વિવ્યાધ સપ્તભિઃ। તં સ વિદ્ધ્વા હયાંશ્ચાસ્ય પીતવસ્ત્રં સમાદદે
એ મહાબલી યોદ્ધાએ દુર્યોધનને સાત તીરો મારી, તેને અને તેના ઘોડાઓને ઘાયલ કર્યા અને તેનું પીળું વસ્ત્ર લઈ લીધું.
દ્રોણં કૃપં ચ બલવાન્સોમદત્તં જયદ્રથમ્। ભૂરિશ્રવસમિન્દ્રાભં શકુનિં ચ મહારથમ્
એ વીરે દ્રોણ, કૃપ, સોમદત્ત, જયદ્રથ, ઇન્દ્ર સમાન ભૂરિશ્રવસ અને મહારથી શકુનિને તીરો મારી ઘાયલ કર્યા.
ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ સ વિદ્ધ્વા તુ દુઃશાસનમુખાનપિ। વિવિધાનિ ચ વસ્ત્રાણિ મહાર્હાણ્યાજહાર સઃ
એણે દુઃશાસન અને અન્યને ત્રણ-ત્રીણ તીરો મારી અને તેમની પાસેથી અનેક કિંમતી વસ્ત્રો લઈ લીધી.