મયા પ્રશસ્યમાને તુ ત્વયિ પણ્ડં પ્રશંસતિ। બૃહન્નલાપ્રશંસાભિરભ્યસૂયમહં તદા। તાડિતોઽયં મયા પુત્ર દુરાત્મા શત્રુપક્ષકૃત્
જ્યારે હું તારી પ્રશંસા કરતો હતો, ત્યારે એ પંડિત બૃહન્નલાની પ્રશંસા કરતો હતો; બૃહન્નલાની વારંવારની પ્રશંસાથી હું ગુસ્સે થયો અને પુત્ર, શત્રુ પક્ષે રહેનાર આ દુષ્ટને મેં માર્યો.
તાડિતોઽયં યતિઃ કઙ્ક ઇત્યુક્તં તદ્વચોત્તરઃ। શ્રુત્વા પિતુર્ભૃશં ક્રુદ્ધઃ પિતરં વાક્યમબ્રવીત્
જ્યારે 'આ યતિ કંકને મારવામાં આવ્યો છે' એવું કહેવામાં આવ્યું, ત્યારે પિતાના શબ્દો સાંભળી ઉત્તરાએ ખૂબ ગુસ્સાથી પિતાને કહ્યું.
અકાર્યં તે કૃતં રાજન્ક્ષિપ્રમેષ પ્રસાદ્યતામ્। મા ત્વા બ્રહ્મવિષં ઘોરં સમૂલમુપનિર્દહેત્
રાજા, તું અયોગ્ય કામ કર્યું છે; તું તરત જ તેને મનાવી લે! નહિંતર બ્રાહ્મણનો ભયાનક ઝેર તને મૂળથી ભસ્મ કરી નાખે.
યાવન્ન ક્ષયમાયાતિ કુલં સર્વમશેષનઃ। સ્ફીતં વૃદ્ધં ચ માત્સ્યાનામયં તાવત્પ્રસાદ્યતામ્
જ્યાં સુધી માછ્યરાજનો આખો કુટુંબ, જે સુખી અને વૃદ્ધ છે, સંપૂર્ણપણે નાશ પામે, ત્યાં સુધી તરત જ તેને મનાવી લેવું જોઈએ.
પ્રણમ્ય પાદયોરસ્ય દણ્ડવત્ક્ષિતિમણ્ડલે । પ્રગૃહ્ય પાદૌ પાણિભ્યામયં તાવત્પ્રસાદ્યતામ્
તારા હાથથી તેના પગ પકડી, જમીન પર દંડવત્ નમન કરીને, તરત જ તેને મનાવી લેવું જોઈએ.
દક્ષેણ પાણિના સ્પૃષ્ટ્વા શપે ત્વાં ક્ષપિતં મયા। ઇતિ યાવદ્વદેત્કઙ્ અયં તાવત્પ્રસાદ્યતામ્
જ્યાં સુધી એ કંક તને 'હું તને શાપ આપું છું, તું મારા દ્વારા નષ્ટ થયો' એવું કહે નહીં, ત્યાં સુધી જલદી જમણા હાથથી તેને સ્પર્શી મનાવી લેવું જોઈએ.
સ પુત્રસ્ય વચઃ શ્રુત્વા વિરાટઃ સાધ્વસાકુલઃ। ક્ષમયામાસ કૌન્તેયં છન્નં બ્રાહ્મણવર્ચસા
પુત્રના શબ્દો સાંભળીને વિરાટ રાજા ભયથી વ્યાકુળ થઈ ગયા અને બ્રાહ્મણ જેવો તેજ ધરાવતા છુપાયેલા કૌંતેયને માફ કરી દીધા.
ક્ષમયન્તં તુ રાજાનં પાણ્ડવઃ પ્રત્યભાષત। ચિરં ક્ષાન્તં મયા રાજન્મન્યુર્મમ ન વિદ્યતે
પાંડવે માફી આપતા રાજાને કહ્યું: 'રાજા, તમે લાંબા સમયથી મને સહન કર્યો છે; મને તમારી ઉપર કોઈ ગુસ્સો નથી.'
યદિ સ્મ તત્પતેદ્ભૂમૌ રુધિરં મમ પાર્થિવ । સરાષ્ટ્રસ્ત્વમિહોચ્છેદમાપદ્યેથા નરર્ષભ
હે રાજા, જો મારી લોહી જમીન પર પડત, તો આખું તમારું રાજ્ય અહીં વિનાશ પામત, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ.
ન દૂષયામિ રાજેન્દ્ર યસ્તુ હન્યાદદૂષકમ્। ફલં તસ્ય મહારાજ ક્ષિપ્રં દારુણમાપ્નુયાત્
હે રાજાધિરાજ, હું તમને દોષી નથી માનતો; પણ જે નિર્દોષને મારી નાખે છે, એ મહારાજ, જલ્દી જ ભયાનક પરિણામ ભોગવે છે.
શોણિતે તુ વ્યતિક્રાન્તે પ્રવિવેશ બૃહન્નલા। અભિવાદ્ય મહારાજં કઙ્કં ચાપ્યુપતિષ્ઠત
લોહી વહી જવું બંધ થયું ત્યારે બૃહન્નલા અંદર આવી, મહારાજને વંદન કર્યું અને કંકના નજીક ઊભી રહી.
ક્ષમયિત્વા તુ કૌરવ્યં રણાદુત્તરમાગતમ્ । પરિષ્વજ્ય દૃઢં રાજા પ્રવેશ્ય ભવનોત્તમમ્। પ્રશશંસ તતો માત્સ્યઃ શૃણ્વતઃ સવ્યસાચિનઃ
યુદ્ધમાંથી પરત આવેલા કૌરવને રાજાએ માફ કરી, તેને ભેળવીને ભવ્ય મહેલમાં લઈ ગયા અને પછી સવ્યાસાચી સાંભળે તે રીતે તેની પ્રશંસા કરી.
ત્વયા દાયાદવાનસ્મિ કૈકેયીનન્દિવર્ધન। ત્વયા મે સદૃશઃ પુત્રો ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ
કૈકેય વંશના આનંદ વધારનાર, તારા કારણે મને વારસ મળ્યો છે; તારા જેવા પુત્ર મને ન તો ક્યારેય થયો છે, ન તો ક્યારેય થશે.
પદં પદસહસ્રેણ યશ્ચરન્નાપરાધ્નુયાત્। તેન કર્ણેન તે તાત કથમાસીત્સમાગમઃ
જે માણસ હજાર પગલાં ચાલે અને કોઈ ગુનો ન કરે—એવા કર્ણ સાથે તારો કેવી રીતે સામનો થયો, બેટા?
રણે યં પ્રેક્ષ્ય સીદન્તિ હૃતવીર્યપરાક્રમાઃ। કૃપેન તેન તે તાત કથમાસીત્સમાગમઃ
યુદ્ધમાં જેને જોઈને વીરોએ પોતાનું બળ અને સાહસ ગુમાવી દીધું—એવા કૃપા સાથે તારો કેવી રીતે સામનો થયો, બેટા?
યસ્ય તદ્વિશ્રુતં લોકે મહદ્વૃત્તમનુત્તમમ્ । પિતુઃ કૃતે કૃતં ઘોરં બ્રહ્મચર્યમનુત્તમમ્
જેની મહાન અને શ્રેષ્ઠ વૃત્તિ દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ છે, અને જેણે પિતાના માટે ભયાનક અને અનન્ય બ્રહ્મચર્યનું વર્તન કર્યું—
યોઽયોધીત્સમરે રામં જામદગ્ન્યં પ્રતાપિનમ્। ભીષ્મોસૌ પુરુષવ્યાઘ્ર ન ચ યુદ્ધે પરાજિતઃ
જે રામ, જમદગ્નિપુત્ર, સાથે યુદ્ધમાં લડ્યો અને ક્યારેય પરાજિત થયો નહીં—એ પુરુષશ્રેષ્ઠ ભીષ્મ છે.
પરાક્રમી ચ દુર્ધર્ષો વિદ્વાઞ્શૂરો જિતેન્દ્રિયઃ। દૃઢવેધી ક્ષિપ્રકારી વિશ્રુતઃ સર્વકર્મસુ
મહાન પરાક્રમી, અપરાજેય, વિદ્વાન, વીર, ઇન્દ્રિયજિત, દૃઢનિશ્ચયી, ઝડપી કામ કરનાર અને સર્વ કાર્યોમાં પ્રસિદ્ધ—
તેન તે સહ ભીષ્મેણ કુરુવૃદ્ધેન સંયુગે । યુદ્ધમાસીત્કથં તાત સર્વમેતદ્બ્રવીહિ મે
કુરુઓના વૃદ્ધ ભીષ્મ સાથે યુદ્ધમાં તારો કેવી રીતે સામનો થયો, બેટા? મને આ બધું કહો.
પર્વતં યો વિનિર્ભિન્દ્યાદ્રાજપુત્રો વરેષુભિઃ। દુર્યોધનેન તે તાત કથમાસીત્સમાગમઃ
જે રાજકુમાર પોતાના ઉત્તમ બાણોથી પર્વતને પણ તોડી શકે—એવા દુર્યોધન સાથે તારો કેવી રીતે સામનો થયો, બેટા?
આચાર્યો વૃષ્ણિરીરાણાં પાઞ્ચાલાનાં ચ યઃ પ્રભુઃ। કુરૂણાં પાણ્ડવાનાં ચ સર્વક્ષત્રસ્ય યો ગુરુઃ
જે વૃષ્ણિ અને પંચાલોનો આચાર્ય છે, કુરુ અને પાંડવોનો પણ સ્વામી છે, અને સર્વ ક્ષત્રિયોના ગુરુ છે—
સર્વશસ્ત્રભૃતાં શ્રેષ્ઠઃ સર્વલોકેષુ વિશ્રુતઃ। તેન દ્રોણેન તે તાત કથમાસીત્સમાગમઃ
જે સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે અને સર્વ લોકોએ પ્રસિદ્ધ છે—એવા દ્રોણ સાથે તારો કેવી રીતે સામનો થયો, બેટા?
આચાર્યપુત્રો યઃ શૂરો દ્રોણાદનવમો રણે। તેન વીરેણ તે તાત કથમાસીત્સમાગમઃ
જે આચાર્ય દ્રોણના પુત્ર છે, યુદ્ધમાં દ્રોણથી ઓછા નથી—એવા વીર સાથે તારો કેવી રીતે સામનો થયો, બેટા?
સર્વે ચૈવ મહાવીર્યા ધાર્તરાષ્ટ્રઃ મહારથાઃ । તૈસ્તૈર્વીરૈશ્ચ તે તાત કથમાસીત્સમાગમઃ
અને બધા મહાવીર ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો અને મહારથીઓ તથા બીજા વીરોએ—તારા તેમનો સામનો કેવી રીતે થયો, બેટા?
ન મયા નિર્જિતા ગાવો ન મયા કુરવો જિતાઃ। કૃતં ચ કર્મ તત્સર્વં દેવપુત્રેણ કેનચિત્
ન તો ગાયો મેં જીતેલી છે, ન તો મેં કુરુઓને હરાવ્યા છે; એ બધું કોઈ દેવપુત્રે જ કર્યું છે.
સ હિ ભીતં દ્રવન્તં માં ભીષ્મદ્રોણમુખાન્કુરૂન્। દૃષ્ટ્વા વિષણ્ણં સંગ્રામે દેવપુત્રો ન્યવારયત્
કારણ કે જ્યારે હું ડરથી ભાગી રહ્યો હતો અને ભીષ્મ તથા દ્રોણાદિ કુરુઓ યુદ્ધમાં નિરાશ થયા હતા, ત્યારે એ દેવપુત્રે મને રોક્યો હતો.
સ હિ તિષ્ઠન્રથોપસ્થે વજ્રપાણિનિભો યુવા। તેન તે નિર્જિતા ગાવસ્તેન તે કુરવો જિતાઃ
એ યુવાન, વજ્રધારી જેવો, રથ પર ઊભો રહીને, એ જ તમારે માટે ગાયો જીત્યો અને એ જ તમારે માટે કુરુઓને હરાવ્યો.
તસ્ય તત્કર્મ વીરસ્ય ન મયા તાત તત્કૃતમ્ । સ હિ શારદ્વતં દ્રોણં દ્રોણપુત્રં ચ વીર્યવાન્ ।ટ સૂતપુત્રં ચ ભીષ્મં ચ ચકાર વિમુખાઞ્શરૈઃ
પિતા, એ વીરનું કાર્ય મેં કર્યું નથી; એ પરાક્રમી વીરે શારદ્વત, દ્રોણ, દ્રોણપુત્ર, સૂતપુત્ર અને ભીષ્મને તીરો વડે પીઠ ફેરવાવી દીધી હતી.
દુર્યોદનં ચ સમરે પ્રભિન્નમિવ કુઞ્જરમ્। પ્રભગ્નમબ્રવીદ્ભીતં રાજપુત્રં મહાબલમ્
એ મહાબલી યોદ્ધાએ યુદ્ધમાં દુર્યોધનને હાથી જેવો તોડી નાખ્યો અને ડરેલા રાજકુમારને સંબોધન કર્યું.
ન હાસ્તિનપુરે ત્રાણં તવ પશ્યામિ કિંચન। ન હાસ્તિનપુરે ભોગા ભોક્તું શક્યાઃ પલાયતા
હું હસ્તિનાપુરમાં તને ક્યાંયે રક્ષણ દેખાતું નથી; ભાગતા તું ત્યાંના સુખો પણ ભોગવી શકતો નથી.