અધર્મો ન સ્પૃશેદેષ મહાન્મામિહ ભાર્ગવ। વર્ણસંકરજો બ્રહ્મન્નિતિ ત્વાં પ્રવૃણોમ્યહમ્
મહાન ભર્ગવ, જાતિભ્રષ્ટિનું આ મોટું પાપ મને ન લાગે. બ્રાહ્મણ, એ માટે જ હું તને મારી દીકરી સોંપું છું.
અધર્માત્ત્વાં વિમુઞ્ચામિ શૃણુ ત્વં વરમીપ્સિતમ્। અસ્મિન્વિવાહે મા મ્લાસીરહં પાપં નુદામિ તે
હું તને પાપમાંથી મુક્ત કરું છું—તને જે વર માંગવો હોય એ સાંભળ. આ લગ્નમાં તું ચિંતિત ન થા; તારો પાપ હું દૂર કરું છું.
વહસ્વ ભાર્યાં ધર્મેણ દેવયાનીં સુમધ્યમામ્। અનયા સહ સંપ્રીતિમતુલાં સમવાપ્નુહિ
દેવયાની, સુંદર કટિવાળી, ધર્મથી તારી પત્ની તરીકે સ્વીકાર. એ સાથે તને અનન્ય સુખ પ્રાપ્ત થાય એવી શુભકામના.
ઇયં ચાપિ કુમારી તે શર્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી। સંપૂજ્યા સતતં રાજન્મા ચૈનાં શયને હ્વયેઃ
આ વરષપર્વન કન્યા શર્મિષ્ઠા પણ તારી છે. રાજા, એને હંમેશા સન્માન આપજે, પણ એને ક્યારેય પથારીમાં બોલાવતી નહિ.
રહસ્યેનાં સમાહૂય ન વદેર્ન ચ સંસ્પૃશેઃ। વહસ્વ ભાર્યાં ભદ્રં તે યથા કામમવાપ્સ્યસિ
એને એકાંતમાં બોલાવીશ, પણ વાત ન કરવી અને સ્પર્શ પણ ન કરવો. તારી પત્ની સ્વીકાર અને તને મનગમતું સુખ મળે એવી શુભકામના.
એવમુક્તો યયાતિસ્તુ શુક્રં કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્। શાસ્ત્રોક્તવિધિના રાજા વિવાહમકરોચ્છુભમ્
આ રીતે કહ્યું ત્યારે યયાતિએ શુક્રજીની પરિક્રમા કરી અને શાસ્ત્રોક્ત વિધિથી શુભ લગ્ન કર્યા.
લબ્ધ્વા શુક્રાન્મહદ્વિત્તં દેવયાનીં તદોત્તમામ્। દ્વિસહસ્રેણ કન્યાનાં તથા શર્મિષ્ઠયા સહ
શુક્રજી પાસેથી મોટું ધન અને ઉત્તમ દેવયાની, બે હજાર કન્યાઓ અને શર્મિષ્ઠા પણ મેળવી,
સંપૂજિતશ્ચ શુક્રેણ દૈત્યૈશ્ચ નૃપસત્તમઃ। જગામ સ્વપુરં હૃષ્ટોઽનુજ્ઞાતોઽથ મહાત્મના
શુક્રજી અને દૈત્યોએ સન્માન આપ્યા પછી, એ શ્રેષ્ઠ રાજા મહાત્મા શુક્રજીની આજ્ઞાથી આનંદથી પોતાના શહેરે પરત ફર્યા.
યયાતિઃ સ્વપુરં પ્રાપ્ય મહેન્દ્રપુરસંનિભમ્। પ્રવિશ્યાન્તઃપુરં તત્ર દેવયાનીં ન્યવેશયત્
યયાતિ પોતાનું શહેર, જે મહેન્દ્રપુર જેવું ભવ્ય હતું, ત્યાં પહોંચ્યા. પછી આંતઃપુરમાં જઈને દેવયાનીને ત્યાં વસાવી.
દેવયાન્યાશ્ચાનુમતે સુતાં તાં વૃષપર્વણઃ। અશોકવનિકાભ્યાશે ગૃહં કૃત્વા ન્યવેશયત્
દેવયાનીની મંજુરીથી, એણે વરષપર્વનની દીકરી માટે અશોકવટિકા પાસે ઘર બનાવી અને એને ત્યાં વસાવી.
વૃતાં દાસીસહસ્રેણ શર્મિષ્ઠાં વાર્ષપર્વણીમ્। વાસોભરન્નપાનૈશ્ચ સંવિભજ્ય સુસત્કૃતામ્
વરષપર્વન કન્યા શર્મિષ્ઠા, હજારો દાસીઓથી ઘેરાયેલ, વસ્ત્ર, ખોરાક અને પીણાંથી સુખપૂર્વક રહેતી અને સન્માન પામતી હતી.
દેવયાન્યા તુ સહિતઃ સ નૃપો નહુષાત્મજઃ। `પ્રીત્યા પરમયા યુક્તો મુમુદે શાશ્વતીઃ સમાઃ
દેવયાની સાથે, નાહુષપુત્ર રાજા પરમ આનંદથી વર્ષો સુધી સુખી રહ્યા.
અશોકવનિકામધ્યે દેવયાની સમાગતા। શર્મિષ્ઠયા સા ક્રીડિત્વા રમણીયે મનોરમે
અશોકના વનમધ્યે દેવયાની અને શર્મિષ્ઠા સાથે રમતી રમતી એકઠી થઈ હતી, એ મનોહર અને આનંદદાયક સ્થળે.
તત્રૈવ તાં તુ નિર્દિશ્ય રાજ્ઞા સહ યયૌ ગૃહમ્। એવમેવ સહ પ્રીત્યા બહુ કાલં મુમોદ ચ
ત્યાં તેણે રાજાને શર્મિષ્ઠા બતાવી અને પછી ઘેર પરત ગઈ; આમ બંને પ્રેમપૂર્વક ઘણો સમય આનંદમાં રહી.
વિજહાર બહૂનબ્દાન્દેવવન્મુદિતઃ સુખી
તે રાજાએ દેવવનમાં ઘણા વર્ષો આનંદથી અને સુખથી વિતાવ્યા.
ઋતુકાલે તુ સંપ્રાપ્તે દેવયાની વરાઙ્ગના। લેભે ગર્ભં પ્રથમતઃ કુમારં ચ વ્યજાયત
પછી જ્યારે દેવયાનીનું ઋતુકાળ આવ્યો, ત્યારે એ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીએ પ્રથમ વખત ગર્ભ ધારણ કર્યો અને પુત્રને જન્મ આપ્યો.
ગતે વર્ષસહસ્રે તુ શર્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી। દદર્શ યૌવનં પ્રાપ્તા ઋતું સા ચાન્વચિન્તયત્
હજારો વર્ષ વીતી ગયા પછી, વૃષપર્વાની પુત્રી શર્મિષ્ઠાએ યુવાની પ્રાપ્ત કરી અને પોતાના ઋતુ વિશે વિચારી રહી.
શુદ્ધા સ્નાતા તુ શર્મિષ્ઠા સર્વાલઙ્કારશોભિતા। અશોકશાખામાલમ્બ્ય સુપુષ્પસ્તબકૈર્વૃતામ્
શુદ્ધ થઈને, બધા આભૂષણોથી શોભાયમાન શર્મિષ્ઠાએ સુંદર ફૂલોવાળી અશોકની ડાળ પકડી.
આદર્શે મુખમુદ્વીક્ષ્ય ભર્તુર્દર્શનલાલસા। શોકમોહસમાવિષ્ટા વચનં ચેદમબ્રવીત્
આઈનામાં પોતાનું ચહેરું જોઈ, પતિના દર્શન માટે આતુર થઈ, દુઃખ અને મોહથી ઘેરાઈને એ બોલી.
અશોક શોકાપનુદ શોકોપહતચેતસામ્। ત્વન્નામાનં કુરુષ્વાદ્ય પ્રિયસંદર્શનેન મામ્। એવમુક્તવતી સા તુ શર્મિષ્ઠા પુનરબ્રવીત્
"અશોક, દુઃખ દૂર કરનાર, મારા જેવું દુઃખી મન ધરાવનાર માટે, આજે તું તુંજ નામ સાચું કર, મને પ્રિયના દર્શનથી આનંદ આપ." આમ કહી શર્મિષ્ઠાએ ફરી કહ્યું:
ઋતુકાલશ્ચ સંપ્રાપ્તો ન ચ મેઽસ્તિ વૃતઃ પતિઃ। કિં પ્રાપ્તં કિં નુ કર્તવ્યં કિં વા કૃત્વા સુખં ભવેત્
"મારો ઋતુકાળ આવ્યો છે, પણ મારે પસંદ કરેલો પતિ નથી. હવે મને શું મળ્યું? શું કરવું? કે શું કરવાથી સુખ મળશે?"
દેવયાની પ્રજાતાઽસૌ વૃથાઽહં પ્રાપ્તયૌવના। યથા તયા વૃતો ભર્તા તથૈવાહં વૃણોમિ તમ્
"દેવયાનીને સંતાન થયું છે, હું તો વ્યર્થ યુવાન થઈ છું. જેમ તેણે પતિ પસંદ કર્યો, તેમ હું પણ એ જ પસંદ કરું છું."
રાજ્ઞા પુત્રફલં દેયમિતિ મે નિશ્ચિતા મતિઃ। અપીદાનીં સ ધર્માત્મા ઈયાન્મે દર્શનં રહઃ
"મારી પક્કડ છે કે રાજા મને પુત્રસુખ આપે; કદાચ હવે એ ધર્મનિષ્ઠ મને ગુપ્ત રીતે મળશે."
કેશૈર્બધ્યા તુ રાજાનં યાચેઽહં સદૃશં પતિમ્। સ્પૃહેદિદં દેવયાની પુત્રમીક્ષ્ય પુનઃપુનઃ। ક્રીડન્નન્તઃપુરે તસ્યાઃ ક્વચિત્ક્ષણમવાપ્ય ચ
"કેશથી બંધાઈને, હું રાજાને મારા જેવો પતિ માગું છું. દેવયાનીનો પુત્ર વારંવાર જોઈને, મનમાં ઈચ્છા થાય છે, જ્યારે એ આંતરમહેલમાં રમે છે, ત્યારે ક્યારેક મને એ દેખાઈ જાય છે."
અથ નિષ્ક્રમ્ય રાજાઽસૌ તસ્મિન્કાલે યદૃચ્છયા। અશોકવનિકાભ્યાશે શર્મિષ્ઠાં પ્રાપ તિષ્ઠતીમ્
એ સમયે, રાજા અચાનક બહાર આવ્યા અને અશોકવન પાસે શર્મિષ્ઠાને ઊભેલી જોઈ.
તમેકં રહિતે દૃષ્ટ્વા શર્મિષ્ઠા ચારુહાસિની। પ્રત્યુદ્ગમ્યાઞ્જલિં કૃત્વા રાજાનં વાક્યમબ્રવીત્
એને એકલાં, એકાંતમાં જોઈ, મોહક સ્મિત સાથે શર્મિષ્ઠા આગળ આવી, હાથ જોડીને રાજાને કહ્યું.
સોમસ્યેન્દ્રસ્ય વિષ્ણોર્વા યમસ્ય વરુણસ્ય વા। તવ વા નાહુષ ગૃહે કઃ સ્ત્રિયં દ્રષ્ટુમર્હતિ
"સોમ, ઇન્દ્ર, વિષ્ણુ, યમ, વરુણ કે તમારા ઘરમાં, હે નાહુષ, સ્ત્રીને કોણ જોઈ શકે છે?"
રૂપાભિજનશીલૈર્હિ ત્વં રાજન્વેત્થ માં સદા। સા ત્વાં યાચે પ્રસાદ્યાહમૃતું દેહિ નરાધિપ
"રૂપ, કુળ અને સ્વભાવથી, હે રાજા, તમે મને હંમેશા ઓળખો છો; તેથી હું વિનંતી કરું છું, હે નરાધિપ, મને મારું ઋતુ આપો."
વેદ્મિ ત્વાં શીલસંપન્નાં દૈત્યકન્યામનિન્દિતામ્। રૂપં ચ તે ન પશ્યામિ સૂચ્યગ્રમપિ નિન્દિતમ્
"હું જાણું છું કે તમે ગુણવંતી અને નિર્દોષ દૈત્યકન્યા છો; તમારા રૂપમાં તો સોયની ટોચ જેટલું પણ દોષ નથી દેખાતું."
તદાપ્રભૃતિ દૃષ્ટ્વા ત્વાં સ્મરામ્યનિશમુત્તમે'। અબ્રવીદુશના કાવ્યો દેવયાનીં યદાઽવહમ્। નેયમાહ્વયિતવ્યા તે શયને વાર્ષપર્વણી
"ત્યાંથી લઈને, તમને જોઈને હું સતત યાદ કરું છું, હે શ્રેષ્ઠે. જ્યારે ઉશનાસ કવિએ દેવયાનીને કહ્યું હતું અને મને સમજાયું, 'વૃષપર્વાની આ પુત્રીને તમારા શયનગૃહમાં બોલાવવી નહીં.'"