કથમાશીવિષાત્સર્પાજ્જ્વલનાત્સર્વતોમુખાત્। દુરાધર્ષતરો વિપ્ર ઇત્યાત્થ પુરુષર્ષભ
હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, તમે કહ્યુ તેમ, બ્રાહ્મણ કેવી રીતે ઝેરી સાપ કે ચારે બાજુથી દહકતા અગ્નિ કરતાં પણ વધુ ભયાનક છે?
એકમાશીવિષો હન્તિ શસ્ત્રેણૈકશ્ચ વધ્યતે। હન્તિ વિપ્રઃ સરાષ્ટ્રાણિ પુરાણ્યપિ હિ કોપિતઃ
એક ઝેરી સાપ એકને જ મારે છે, શસ્ત્ર પણ એકને જ મારે છે; પણ ગુસ્સે થયેલો બ્રાહ્મણ આખા રાજ્ય અને જૂના શહેરો સુધીનો નાશ કરી શકે છે.
દુરાધર્ષતરો વિપ્રસ્તસ્માદ્ભીરુ મતો મમ। અતોઽદત્તાં ચ પિત્રા ત્વાં ભદ્રે ન વિવહામ્યહમ્
એથી હું માનું છું કે બ્રાહ્મણ સૌથી વધુ ભયાનક છે. તેથી મારા પિતાએ તમને મને આપ્યા નથી અને હું પણ તમારાથી લગ્ન કરતો નથી, હે સુમને.
દત્તાં વહસ્વ તન્મા ત્વં પિત્રા રાજન્વૃતો મયા। આયચતો ભયં નાસ્તિ દત્તાં ચ પ્રતિગૃહ્ણતઃ
હે રાજા, મારા પિતાએ જેને આપ્યા છે, તેને તમે સ્વીકારો. મેં પણ તમને પસંદ કર્યો છે. જે આપેલું છે તેને માંગનાર કે સ્વીકારનારને કોઈ ભય નથી.
તિષ્ઠ રાજન્મુહૂર્તં ચ પ્રેષયિષ્યામ્યહં પિતુઃ। ગચ્છ ત્વં ધાત્રિકે શીઘ્રં બ્રહ્મકલ્પમિહાનય। સ્વયંવરે વૃતં શીઘ્રં નિવેદય ચ નાહુષમ્
રાજા, થોડી વાર રાહ જો, હું પપ્પાને સંદેશો મોકલીશ. ધાત્રી, તું જલ્દી જઈને એમને અહીં લાવજે, જાણે કોઈ મોટું યજ્ઞ હોય એમ. અને નાહુષપુત્રને પણ તુરંત કહી દેજે કે મેં સ્વયંવર માટે એમને પસંદ કર્યા છે.
ત્વરિતં દેવયાન્યાથ સંદિષ્ટં પિતુરાત્મનઃ। સર્વં નિવેદયામાસ ધાત્રી તસ્મૈ યથાતથમ્
પછી દેવયાની અને તેના પિતાએ જે કહ્યું હતું એ પ્રમાણે, ધાત્રીએ બધું જલ્દીથી જઈને એમને સાચું-સાચું કહી દીધું.
શ્રુત્વૈવ ચ સ રાજાનં દર્શયામાસ ભાર્ગવઃ। દૃષ્ટ્વૈવ ચાગતં શુક્રં યયાતિઃ પૃથિવીપતિઃ। વવન્દે બ્રાહ્મણં કાવ્યં પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણતઃ સ્થિતઃ
આ સાંભળતાજ ભર્ગવ ઋષીએ રાજાને ત્યાં લાવ્યા. જ્યારે શુક્રજી આવ્યા, ત્યારે યયાતિ રાજાએ હાથ જોડીને નમ્રતાથી કાવ્ય બ્રાહ્મણને વંદન કર્યું.
રાજાયં નાહુષસ્તાત દુર્ગમે પાણિમગ્રહીત્। નાન્યપૂર્વગૃહીતં મે તેનાહમભયા કૃતા। નમસ્તે દેહિ મામસ્મૈ લોકે નાન્યં પતિં વૃણે
પપ્પા, આ નાહુષપુત્ર રાજાએ એવા સ્થળે મારું હાથ પકડી લીધું છે જ્યાં કોઈએ પહેલાં ક્યારેય પકડ્યું નહોતું. આથી હવે હું એમની છું અને એમણે મને સુરક્ષા આપી છે. પપ્પા, તમને વંદન છે—મને એમને સોંપો; હું દુનિયામાં બીજું કોઈ પતિ પસંદ કરતી નથી.
અન્યો ધર્મઃ પ્રિયસ્ત્વન્યો વૃતસ્તે નાહુષઃ પતિઃ। કચશાપાત્ત્વયા પૂર્વં નાન્યદ્ભવિતુમર્હતિ
એક તરફ ધર્મ છે, બીજી તરફ મનગમતું છે; પણ પતિ તરીકે તો નાહુષપુત્ર પસંદ થયો છે. કચના શાપને કારણે હવે બીજું કશું થવું યોગ્ય નથી.
વૃતોઽનયા પતિર્વીર સુતયા ત્વં મમેષ્ટયા। સ્વયં ગ્રહે મહાન્દોષો બ્રાહ્મણ્યા વર્ણસંકરાત્। ગૃહાણેમાં મયા દત્તાં મહિષીં નહુષાત્મજ
વીર, મારી પ્રિય દીકરીએ પતિ તરીકે તને પસંદ કર્યો છે. જો હું પોતે એનું હાથ પકડીશ તો બ્રાહ્મણ તરીકે એ મોટું પાપ ગણાશે, કારણ કે એથી જાતિભ્રષ્ટિ થાય છે. એટલે, નાહુષપુત્ર, હું તને મારી દીકરી રાણી તરીકે સોંપું છું, સ્વીકારી લે.
અધર્મો ન સ્પૃશેદેષ મહાન્મામિહ ભાર્ગવ। વર્ણસંકરજો બ્રહ્મન્નિતિ ત્વાં પ્રવૃણોમ્યહમ્
મહાન ભર્ગવ, જાતિભ્રષ્ટિનું આ મોટું પાપ મને ન લાગે. બ્રાહ્મણ, એ માટે જ હું તને મારી દીકરી સોંપું છું.
અધર્માત્ત્વાં વિમુઞ્ચામિ શૃણુ ત્વં વરમીપ્સિતમ્। અસ્મિન્વિવાહે મા મ્લાસીરહં પાપં નુદામિ તે
હું તને પાપમાંથી મુક્ત કરું છું—તને જે વર માંગવો હોય એ સાંભળ. આ લગ્નમાં તું ચિંતિત ન થા; તારો પાપ હું દૂર કરું છું.
વહસ્વ ભાર્યાં ધર્મેણ દેવયાનીં સુમધ્યમામ્। અનયા સહ સંપ્રીતિમતુલાં સમવાપ્નુહિ
દેવયાની, સુંદર કટિવાળી, ધર્મથી તારી પત્ની તરીકે સ્વીકાર. એ સાથે તને અનન્ય સુખ પ્રાપ્ત થાય એવી શુભકામના.
ઇયં ચાપિ કુમારી તે શર્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી। સંપૂજ્યા સતતં રાજન્મા ચૈનાં શયને હ્વયેઃ
આ વરષપર્વન કન્યા શર્મિષ્ઠા પણ તારી છે. રાજા, એને હંમેશા સન્માન આપજે, પણ એને ક્યારેય પથારીમાં બોલાવતી નહિ.
રહસ્યેનાં સમાહૂય ન વદેર્ન ચ સંસ્પૃશેઃ। વહસ્વ ભાર્યાં ભદ્રં તે યથા કામમવાપ્સ્યસિ
એને એકાંતમાં બોલાવીશ, પણ વાત ન કરવી અને સ્પર્શ પણ ન કરવો. તારી પત્ની સ્વીકાર અને તને મનગમતું સુખ મળે એવી શુભકામના.
એવમુક્તો યયાતિસ્તુ શુક્રં કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્। શાસ્ત્રોક્તવિધિના રાજા વિવાહમકરોચ્છુભમ્
આ રીતે કહ્યું ત્યારે યયાતિએ શુક્રજીની પરિક્રમા કરી અને શાસ્ત્રોક્ત વિધિથી શુભ લગ્ન કર્યા.
લબ્ધ્વા શુક્રાન્મહદ્વિત્તં દેવયાનીં તદોત્તમામ્। દ્વિસહસ્રેણ કન્યાનાં તથા શર્મિષ્ઠયા સહ
શુક્રજી પાસેથી મોટું ધન અને ઉત્તમ દેવયાની, બે હજાર કન્યાઓ અને શર્મિષ્ઠા પણ મેળવી,
સંપૂજિતશ્ચ શુક્રેણ દૈત્યૈશ્ચ નૃપસત્તમઃ। જગામ સ્વપુરં હૃષ્ટોઽનુજ્ઞાતોઽથ મહાત્મના
શુક્રજી અને દૈત્યોએ સન્માન આપ્યા પછી, એ શ્રેષ્ઠ રાજા મહાત્મા શુક્રજીની આજ્ઞાથી આનંદથી પોતાના શહેરે પરત ફર્યા.
યયાતિઃ સ્વપુરં પ્રાપ્ય મહેન્દ્રપુરસંનિભમ્। પ્રવિશ્યાન્તઃપુરં તત્ર દેવયાનીં ન્યવેશયત્
યયાતિ પોતાનું શહેર, જે મહેન્દ્રપુર જેવું ભવ્ય હતું, ત્યાં પહોંચ્યા. પછી આંતઃપુરમાં જઈને દેવયાનીને ત્યાં વસાવી.
દેવયાન્યાશ્ચાનુમતે સુતાં તાં વૃષપર્વણઃ। અશોકવનિકાભ્યાશે ગૃહં કૃત્વા ન્યવેશયત્
દેવયાનીની મંજુરીથી, એણે વરષપર્વનની દીકરી માટે અશોકવટિકા પાસે ઘર બનાવી અને એને ત્યાં વસાવી.
વૃતાં દાસીસહસ્રેણ શર્મિષ્ઠાં વાર્ષપર્વણીમ્। વાસોભરન્નપાનૈશ્ચ સંવિભજ્ય સુસત્કૃતામ્
વરષપર્વન કન્યા શર્મિષ્ઠા, હજારો દાસીઓથી ઘેરાયેલ, વસ્ત્ર, ખોરાક અને પીણાંથી સુખપૂર્વક રહેતી અને સન્માન પામતી હતી.
દેવયાન્યા તુ સહિતઃ સ નૃપો નહુષાત્મજઃ। `પ્રીત્યા પરમયા યુક્તો મુમુદે શાશ્વતીઃ સમાઃ
દેવયાની સાથે, નાહુષપુત્ર રાજા પરમ આનંદથી વર્ષો સુધી સુખી રહ્યા.
અશોકવનિકામધ્યે દેવયાની સમાગતા। શર્મિષ્ઠયા સા ક્રીડિત્વા રમણીયે મનોરમે
અશોકના વનમધ્યે દેવયાની અને શર્મિષ્ઠા સાથે રમતી રમતી એકઠી થઈ હતી, એ મનોહર અને આનંદદાયક સ્થળે.
તત્રૈવ તાં તુ નિર્દિશ્ય રાજ્ઞા સહ યયૌ ગૃહમ્। એવમેવ સહ પ્રીત્યા બહુ કાલં મુમોદ ચ
ત્યાં તેણે રાજાને શર્મિષ્ઠા બતાવી અને પછી ઘેર પરત ગઈ; આમ બંને પ્રેમપૂર્વક ઘણો સમય આનંદમાં રહી.
વિજહાર બહૂનબ્દાન્દેવવન્મુદિતઃ સુખી
તે રાજાએ દેવવનમાં ઘણા વર્ષો આનંદથી અને સુખથી વિતાવ્યા.
ઋતુકાલે તુ સંપ્રાપ્તે દેવયાની વરાઙ્ગના। લેભે ગર્ભં પ્રથમતઃ કુમારં ચ વ્યજાયત
પછી જ્યારે દેવયાનીનું ઋતુકાળ આવ્યો, ત્યારે એ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીએ પ્રથમ વખત ગર્ભ ધારણ કર્યો અને પુત્રને જન્મ આપ્યો.
ગતે વર્ષસહસ્રે તુ શર્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી। દદર્શ યૌવનં પ્રાપ્તા ઋતું સા ચાન્વચિન્તયત્
હજારો વર્ષ વીતી ગયા પછી, વૃષપર્વાની પુત્રી શર્મિષ્ઠાએ યુવાની પ્રાપ્ત કરી અને પોતાના ઋતુ વિશે વિચારી રહી.
શુદ્ધા સ્નાતા તુ શર્મિષ્ઠા સર્વાલઙ્કારશોભિતા। અશોકશાખામાલમ્બ્ય સુપુષ્પસ્તબકૈર્વૃતામ્
શુદ્ધ થઈને, બધા આભૂષણોથી શોભાયમાન શર્મિષ્ઠાએ સુંદર ફૂલોવાળી અશોકની ડાળ પકડી.
આદર્શે મુખમુદ્વીક્ષ્ય ભર્તુર્દર્શનલાલસા। શોકમોહસમાવિષ્ટા વચનં ચેદમબ્રવીત્
આઈનામાં પોતાનું ચહેરું જોઈ, પતિના દર્શન માટે આતુર થઈ, દુઃખ અને મોહથી ઘેરાઈને એ બોલી.
અશોક શોકાપનુદ શોકોપહતચેતસામ્। ત્વન્નામાનં કુરુષ્વાદ્ય પ્રિયસંદર્શનેન મામ્। એવમુક્તવતી સા તુ શર્મિષ્ઠા પુનરબ્રવીત્
"અશોક, દુઃખ દૂર કરનાર, મારા જેવું દુઃખી મન ધરાવનાર માટે, આજે તું તુંજ નામ સાચું કર, મને પ્રિયના દર્શનથી આનંદ આપ." આમ કહી શર્મિષ્ઠાએ ફરી કહ્યું: