તેષામનીકાનિ નિરીક્ષ્ય પાર્થો વિકીર્ણયાનધ્વજકાર્મુકાણિ। ગાણ્ડીવધન્વા પ્રહસન્કુરૂણાં શઙ્ખ પ્રદધ્મૌ બલવાન્બલેન
પાર્થે જ્યારે દુશ્મનના વિખેરાયેલા, ધ્વજ અને ધનુષ તૂટેલા સૈનિકોને જોયા, ત્યારે ગાંડીવધારીને હસતાં-હસતાં કુરુઓમાં જોરથી શંખ વગાડ્યો.
તે શઙ્ખશબ્દં તુમુલં નિશમ્ય ધ્વજસ્ય શબ્દં ચ તતોઽન્તરિક્ષે। ગાણ્ડીવશબ્દેન મુહુર્મુહુસ્તે ભીતા યયુઃ સર્વધનં વિહાય
શંખનો ભયંકર અવાજ અને આકાશમાં ધ્વજનો ઘોષ સાંભળીને, ગાંડીવના વારંવારના ટંકારથી ડરીને, તેઓ બધું ધન છોડી ભાગી ગયા.
તાનર્જુનો દૂરતરં વિભજ્ય ધનં ચ સર્વં નિખિલં નિવર્ત્ય । આપૃચ્છ્ય તાન્દૂરમનુપ્રયાત્વા ધનઞ્જયસ્તત્ર કુરૂન્મહાત્મા। ગુરૂંશ્ચ સર્વાનભિવાદ્ય બાણૈર્ન્યવર્તતોદગ્રમનાઃ શરૈઃ સહ
અર્જુને દૂરથી જ તેમને અલગ કરી, બધું ધન પાછું મેળવ્યું. પછી તેમને વિદાય આપી, થોડું દૂર જઈ મહાન આત્માવાળા ધનંજયે બધા કુરુઓ અને વડીલોને વંદન કરી, મનમાં ઉગ્રતા લઈને તીરો સાથે પાછો ફર્યો.
પિતામહં શાન્તનવં મહાત્મા દ્વાભ્યાં શરાભ્યામભિવાદ્ય વીરઃ। દ્રોણં કૃપં ચૈવ કુરૂંશ્ચ માન્યાઞ્શરૈશ્ચ સર્વાનભિવાદ્ય સઙ્ખ્યે। દુર્યોધનસ્યોત્તમરત્નચિત્રં ચિચ્છેદ પાર્થો મકુટં શરૌઘૈઃ
મહાન આત્માવાળા અર્જુને શાંતનુના પુત્ર ભીષ્મને બે તીરો વડે વંદન કર્યું; યુદ્ધમાં દ્રોણ, કૃપ અને બધા માનનીય કુરુઓને પણ તીરો વડે વંદન કર્યું. પછી પાર્થે તીરોની વર્ષા કરીને દુર્યોધનનું રત્નજડિત મુગટ કાપી નાખ્યું.
અરાજવંશસ્ય કિમર્થમેતન્નિત્યં ન ધાર્યં મકુટં ત્વયેતિ। સંપાતિતં ભૂમિતલે સરત્નં પ્રીતસ્તુતો માત્સ્યસુતો બભૂવ
"રાજવી વંશના ન હોવાં છતાં તું આ મુગટ કેમ પહેરે છે?" એમ કહીને રત્નોથી ભરેલું મુગટ જમીન પર પડી ગયું અને મત્સ્યપુત્ર ખૂબ આનંદિત થયો.
ધનઞ્જયં નાગમિવ પ્રભિન્નં વિજિત્ય શત્રૂન્પરિવર્તમાનમ્। ગાસ્તા વિજિત્યાભિમુખં પ્રયાન્તં ન શક્નુવન્તઃ કુરવઃ પ્રયાતાઃ
શત્રુઓને જીત્યા પછી, ધનંજય તૂટી ગયેલા સાપ જેવો વળી ગયો અને ગાયો આગળ હાંકી. કુરુઓ તેને રોકી શક્યા નહિ અને પાછળ હટી ગયા.
ધનઞ્જયં સિંહમિવાત્તશસ્ત્રં ગા વૈ વિજિત્યાભિમુખં પ્રયાન્તમ્ । ઉદીક્ષિતું પાર્થિવાસ્તે ન શેકુર્યથૈવ મધ્યાહ્નગતં હિ સૂર્યમ્
શસ્ત્રધારી સિંહ જેવો ધનંજય, ગાયો જીતીને આગળ વધ્યો; રાજાઓ તેને જોઈ શક્યા નહિ, જેમ મધ્યાહ્નના સૂર્યને જોઈ શકાતો નથી.
રક્તાનિ વાસાંસિ ચ તાનિ ગૃહ્ય રણોત્કટો નાગ ઇવ પ્રભિન્નઃ। જિત્વા ચ વૈરાટિમુવાચ પાર્થઃ પ્રહૃષ્ટરૂપો રથિનાં વરિષ્ઠઃ
લોહીથી રંજાયેલા વસ્ત્રો લઈને, યુદ્ધમાં ભયંકર હાથી જેવો પાર્થ, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ, જીત્યા પછી આનંદથી મત્સ્યપુત્રને બોલ્યો.
આવર્તયાશ્વાન્પશવો જિતાસ્તે યાતાઃ પરે પ્રૈહિ પુરં પ્રહૃષ્ટઃ । ઉદ્ધુષ્યતાં તે વિજયોઽદ્ય શીઘ્રં ગાત્રં તુ તે સેવતુ માલ્યગન્ધઃ । માતા તુ તે નન્દતુ બાન્ધવાશ્ચ ત્વામદ્ય દૃષ્ટ્વા સમુદીર્ણહર્ષમ્
"ઘોડાઓને વાળો, ગાયો જીતાઈ ગઈ છે અને દુશ્મન ભાગી ગયો છે. તું ઝડપથી શહેરમાં જઈને આજના વિજયમાં આનંદ મનાવ. તારો શરીર ફૂલો અને સુગંધથી શોભાયમાન થવો જોઈએ. તારી માતા અને સગાં આજે તને ખૂબ ખુશીથી જોઈ આનંદ માણે."
તતો વિજિત્ય સંગ્રામે કુરુગોવૃષભેક્ષણઃ। સમાનયામાસ તદા વિરાટસ્ય ધનં મહત્
પછી, યુદ્ધમાં જીત મેળવી, કુરુઓમાં વાછરડા જેવો તે વીર, વિરાટનું બધું મોટું ધન એકત્ર કર્યું.
મતષુ ચ પ્રભગ્નેષુ ધાર્તરાષ્ટ્રેષુ સર્વશઃ। વનાન્નિષ્ક્રમ્ય ગહનાદ્બહવઃ કુરુસૈનિકાઃ । ભયાત્સંત્રસ્તમનસઃ સમાજગ્મુસ્તતસ્તતઃ
ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો મરી ગયા અને હારી ગયા પછી, ઘણા કુરુ સૈનિકો ડરથી અને ગભરાઈને ઘનઘોર જંગલમાંથી બહાર આવી, અહીં-ત્યાં ભેગા થયા.
મુક્તકેશાઃ પ્રદૃશ્યન્તે સ્થિતાઃ પ્રાઞ્જલયસ્તદા। ક્ષુત્પિણસાપરિશ્રાન્તા વિદેશસ્થા વિચેતસઃ । ઊચુઃ પ્રાઞ્જલયઃ સર્વે પાર્થ કિં કરવામહે
ત્યારે, વાળ વિખેરાયેલા, હાથ જોડીને, ભૂખ અને થાકથી કંટાળેલા, પરદેશમાં ભટકતા અને ઉદાસ મનવાળા, બધા પાર્થને હાથ જોડીને કહ્યું: "પાર્થ, હવે અમે શું કરીએ?"
પ્રાણાનન્તર્મનોયાતાન્પ્રયાચિષ્યામહે વયમ્। વયં ચાર્જુન તે દાસા હ્યનુરક્ષ્યા હ્યનાથકાઃ
"અમારી પ્રાણ, મન અને હૃદય હવે તારા હાથમાં છે; અર્જુન, અમે તારા દાસ છીએ. અમને બચાવ, કેમ કે અમે નિરાધાર છીએ."
અનાથાન્દુઃખિતાન્દીનાન્કૃશાન્વૃદ્ધાન્પરાજિતાન્। ન્યસ્તશસ્ત્રાન્નિરાશાંશ્ચ નાહં હન્મિ કૃતાઞ્જલીન્
"હું એવા લોકોને નથી મારતો, જે નિરાધાર, દુઃખી, દયનીય, દુર્બળ, વૃદ્ધ, હારેલા, શસ્ત્ર મૂકી દીધેલા અને આશાહીન હોય, ખાસ કરીને જ્યારે તેઓ હાથ જોડીને મારી પાસે આવે છે."
ભવન્તો યાન્તુ વિસ્રબ્ધા નિર્ભયા અમૃતા યથા। મમ પાદરજોલક્ષ્મ્યા જીવન્તુ સુચિરં ભુવિ
તમને બધા નિર્ભય અને નિડર બનીને, જાણે અમર હોવ તેમ, આગળ વધો; મારા પગની ધૂળથી આશીર્વાદિત થઈ, તમે ભૂમિ પર લાંબું જીવન જીવો.
તસ્ય તામભયાં વાચં શ્રુત્વા યોધાઃ સમાગતાઃ । આયુઃ કીર્તિયશોભિસ્તે તમાશીર્ભિરવર્ધયન્
તેમના આશ્વાસનભર્યા શબ્દો સાંભળી, એકઠા થયેલા યોદ્ધાઓએ તેમને આશીર્વાદ આપ્યા અને લાંબી આયુષ્ય, કીર્તિ અને મહિમા માટે શુભેચ્છા આપી.
તતો નિવૃત્તાઃ કુરવો યગ્નાશ્ચ દિવમાસ્થિતાઃ । પ્રયાતાઃ સર્વતસ્તત્ર નમસ્કૃત્ય ધનઞ્જયમ્
પછી કૌરવો પાછા ફર્યા અને યજ્ઞાગ્નિઓ સ્વર્ગે પહોંચી; ત્યાં હાજર બધા ધનંજયને વંદન કરીને વિદાય થયા.
એવં દત્તાભયાસ્તેન તતો યાતાઃ કુરૂન્પ્રતિ
આ રીતે તેમણે તેમને નિર્ભયતા આપી અને પછી તેઓ કૌરવો તરફ પાછા ગયા.
સ કર્મ કૃત્વા પરમાર્યકર્મા નિહત્ય શત્રૂન્દ્વિષતાં નિહન્તા। યાતો મહામેઘ ઇવાતપાન્તે વિદ્રાવ્ય પાર્થઃ કુરુસૈન્યમેકઃ
આ મહાન અને આર્ય કર્મ કરીને, દુશ્મનોને માર્યા અને દુશ્મન સેના ભગાડી, પાર્થ એકલો જ, જાણે ઉનાળાની તપશ બાદ મેઘ વિખેરાય તેમ, ચાલ્યો ગયો.
તં માત્સ્યપુત્રં દ્વિષતાં નિહન્તા વચોઽબ્રવીત્સંપરિગૃહ્ય રાજન્
પછી, દુશ્મનોને હરાવીને, તેણે રાજા, માછ્યપુત્રને આ શબ્દો કહ્યા.
પિતુઃ સકાશે તવ તાત સર્વે વસન્તિ પાર્થા વિદિતં ત્વયેતિ। તાન્માસ્મ શંસીર્નગરં પ્રવિશ્ય ભીતઃ પ્રણશ્યેત્સ ચ મત્સ્યરાજઃ
હે તાત, બધા પાંડવો તમારા પિતાજી પાસે રહે છે, જેમ કે તમને ખબર છે; શહેરમાં પ્રવેશો ત્યારે આ વાત જાહેર ન કરશો, નહિંતર માછ્યરાજ ભયથી નાશ પામે.
મયા જિતા સા ધ્વજિની કુરૂણાં મયા હિ ગાવો વિજિતા દ્વિષદ્ભ્યઃ । એવં તુ કામં નગરં પ્રવિશ્ય ત્વમાત્મના કર્મ કૃતં બ્રવીહિ
કૌરવોની તે સેના મેં જીતેલી છે અને દુશ્મનો પાસેથી ગાયો પણ મેં પાછી મેળવેલી છે; હવે તમે મનગમતું કરીને શહેરમાં પ્રવેશો અને આ કાર્યોને તમારાં તરીકે જાહેર કરો.
યત્તે કૃતં કર્મ ન વારણીયં તત્કર્મ કર્તું મમ નાસ્તિ શક્તિઃ। ન ત્વાં પ્રવક્ષ્યામિ પિતુઃ સકાશે યાવન્ન માં વક્ષ્યસિ સવ્યસાચિન્
તમે જે કર્યું છે તેને નકારવું શક્ય નથી, પણ એ કાર્યને મારું કહેવાની મારી પાસે શક્તિ નથી; અને જયાં સુધી તમે પોતે કહેશો નહીં, ત્યાં સુધી હું તમારા પિતાજી પાસે તમારી વાત નહીં કરું, હે સव्यસાચી.
સ શત્રુસેનાં તરસા વિજિત્ય આચ્છિદ્ય સર્વં તુ ધનં કુરૂણામ્। શ્મશાનમાગમ્ય પુનઃ શમીં તામભ્યેત્ય તસ્થૌ શરવિક્ષતાઙ્ગઃ
દુશ્મન સેના પર ઝડપથી વિજય મેળવી અને કૌરવોનું બધું ધન લઈ, તે ફરી સ્મશાનમાં આવ્યો, શમી વૃક્ષ પાસે ગયો અને તીરોના ઘા લાગેલા શરીરે ત્યાં ઊભો રહ્યો.
તતઃ સ વહ્નિપ્રતિમો મહાકપિઃ સહૈવ ભૂતૈર્દિવમુત્પપાત। તથા ચ માયા વિહિતા બભૂવ સા ધ્વજં ચ સિંહં યુયુજે રથે પુનઃ
પછી, અગ્નિ સમાન મહાકપિ અને અન્ય ભૂતો સાથે સ્વર્ગે ચડી ગયા; માયાથી ધ્વજ અને સિંહ ફરી રથ સાથે જોડાઈ ગયા.
નિધાય તચ્ચાયુધમાજિમર્દનઃ કુરૂત્તમાનામિષુધીન્ધ્વજાંસ્તથા। પ્રાયાત્સ માત્સ્યો નગરં પ્રવેષ્ટું કિરીટિના સારથિના મહાત્મા
પછી, દુશ્મન વિજયી અને કુરુઓના ધ્વજો ધરાવીને, માછ્યપુત્ર મહાત્મા પોતાના શસ્ત્રો મૂકી, કિરીટી (અર્જુન) ને સારથી બનાવી શહેરમાં પ્રવેશવા નીકળ્યા.
પાર્થશ્ચ કૃત્વા પરમાર્યકર્મ નિહત્ય શત્રૂન્દ્વિષતાં નિહન્તા। વિધાય ભૂયશ્ચ તથૈવ વેષં જગ્રાહ રશ્મીન્પુનરુત્તરસ્ય। બૃહન્નલારૂપમથો વિધાય પ્રાયાત્ય માત્સ્યો નગરં પ્રવેષ્ટુમ્
પાર્થએ આ મહાન આર્ય કર્મ કરીને, દુશ્મનોને હરાવ્યા પછી, ફરી પોતાનું જૂનું વેશ ધારણ કર્યું, ઉત્તર પાસેથી વાળાં પકડી, બૃહન્નલા રૂપ ધારણ કરીને માછ્યનગરમાં પ્રવેશવા નીકળ્યો.
તતો નિવૃત્તાઃ કુરવઃ પ્રભગ્નાઃ શમમાસ્થિતાઃ । પરસ્પરમવેક્ષ્યૈવ જગ્મુસ્તે હૃતવાસસઃ
પછી કૌરવો હાર્યા અને કપડાં ગુમાવી, એકબીજાને જોઈને શાંત થઈ પાછા ફર્યા.
પન્થાનમુપસંગમ્ય ફલ્ગુનો વાક્યમબ્રવીત્। રાજપુત્ર પ્રપદ્યસ્વ ધનાનીમાનિ સર્વશઃ। ગોકુલાનિ મહાબાહો વીરગોપાલકૈઃ સહ
માર્ગ પર આવીને, ફાલ્ગુને કહ્યું: 'રાજપુત્ર, તું આ બધું ધન અને ગોકુળો, વીર ગોપાલકો સાથે, કબજે કર.'
તતોઽપરાહ્ણે યાસ્યામો વિરાટનગરં પ્રતિ। આશ્વાસ્ય પાયયિત્વા ચ પરિપ્લાવ્ય ચ વાજિનઃ
'અપરેાહ્ને આપણે વિરાટનગર તરફ જઈશું; પહેલા ઘોડાઓને આરામ આપીને, પાણી પીવડાવી અને તાજા કરીશું.'