ગાન્ધારરાજઃ શકુનિર્નિવૃત્ય દ્રૌણિશ્ચ સર્વાસ્ત્રવિદાં વરિષ્ઠઃ । રરક્ષતુઃ કૌરવમભ્યુપેત્ય પાર્થાન્નૃવીરૌ યુધિ સવ્યતશ્ચ
ગાંધીરાજ શકુની અને દ્રોણપુત્ર, શસ્ત્રવિદ્યા માં શ્રેષ્ઠ, વળી ગયા અને પાંડવવીરો સામે યુદ્ધમાં, ડાબી બાજુએ રહી, કૌરવનું રક્ષણ કર્યું.
ભીષ્મસ્તતઃ શાન્તનવો વિવૃત્ય હિરણ્યકક્ષ્યાંસ્ત્વરયા તુરંગાન્। દુર્યોધનં પશ્ચિમતો રરક્ષ પાર્થાન્મહાબાહુરધિજ્યધન્વા
પછી શાંતનુપુત્ર ભીષ્મે, સોનાની પટ્ટીધારી ઘોડાઓને ઝડપથી ફેરવી, ધનુષ્ય તણેલું, શક્તિશાળી હાથવાળો, પાંડવો સામે દુર્યોધનનું પાછળથી રક્ષણ કર્યું.
દ્રોણઃ કૃપશ્ચૈવ વિવિંશતિશ્ચ દુઃશાસનશ્ચૈવ નિવૃત્ય શીઘ્રમ્। સર્વે પુરસ્તાત્પ્રણિધાય બાણાન્દુર્યોધનાર્થં ત્વરિતાઽભ્યુપેયુઃ
દ્રોણ, કૃપ, વિવિંશતિ અને દુઃશાસન ઝડપથી વળી ગયા, બધા તીરો સંભાળી, દુર્યોધન માટે ઉત્સાહથી આગળ વધ્યા.
સર્વાણ્યનીકાનિ નિવર્તિતાનિ સંપ્રેક્ષ્ય પૂર્ણૌઘનિભાનિ પાર્થઃ । હંસો મહામેઘમિવાપતન્તં ધનઞ્જયઃ પ્રત્યપતત્તરસ્વી
બધી સેનાઓને ફરી વળતી જોઈ, જે પૂરા પ્રવાહ જેવી ઘન હતી, ધનંજયે, મહા મેઘને મળવા જતા હંસ જેવો, ઝડપથી સામનો કર્યો.
તે સર્વતઃ સંપરિવાર્ય પાર્થમસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ સમાદદાનાઃ । વવર્ષુરભ્યેત્ય શરૈઃ સમગ્રૈર્મેઘા યથા ભૂધરમમ્બુવેગૈઃ
તેઓએ ચારે બાજુથી પાર્થને ઘેરી, દિવ્ય શસ્ત્રો ઉપાડી, આગળ આવી, બધે થી તીરોની વરસાદ વરસાવી, જેમ મેઘો પર્વત પર પાણી વરસાવે છે.
તતોઽસ્રમસ્ત્રેણ નિવાર્ય તેષાં ગાણ્ડીવધન્વા કુરુપુઙ્ગવાનામ્। સંમોહનં શત્રુસહોઽન્યદસ્ત્રં પ્રાદુશ્ચકારૈન્દ્રમવારણીયમ્
પછી, પોતાના શસ્ત્રોથી તેમના શસ્ત્રો અટકાવીને, ગાંડીવધારી અર્જુને કુરુ શ્રેષ્ઠો સામે અવિરત ઇન્દ્રાસ્ત્ર, મોહનાસ્ત્ર છોડ્યું.
તતો દિશશ્ચાનુદિશો નિવાર્ય શરૈઃ સુઘોરૈર્નિશિતૈઃ સુપુઙ્ખૈઃ। ગાણ્ડીવશબ્દેન મનાંસિ તેષાં મહાબલં પ્રવથયાંચકાર
પછી, ગાંડીવના ભયાનક, તીખા, સુંદર પાંખવાળા તીરો વડે બધાં દિશાઓ અને ખૂણાઓ બંધ કરી, તેનો અવાજ એ મહાવીરોના મન હલાવી દીધા.
તતઃ પુનર્ભીમરવં નિગૃહ્ય દોર્ભ્યાં મહાશઙ્ખમુદારઘોષમ્। વ્યનાદયન્સંપ્રદિશો દિશઃ ખં ભુવં ચ પાર્થો દ્વિષતાં નિહન્તા
પછી, ભીમના ગર્જનાને દબાવી, બંને હાથથી મહાશંખ પકડી, દુશ્મનોના વિનાશક પાર્થએ, તેની ઊંડી ધ્વનિથી બધાં દિશાઓ, આકાશ અને ધરતી ગુંજી ઉઠી.
સંમોહનાસ્ત્રપ્રભવૈઃ શરૌઘૈર્વિનષ્ટદેહાશ્ચ નિપત્ય યોધાઃ । નિઃસત્વવેગાઃ કુરુરાજસૈન્યાઃ કુડયોપમાસ્તસ્થુરનીહમાનાઃ
સંમોહનાસ્ત્રની શક્તિથી, તીક્ષ્ણ બાણોના વરસાદમાં યોધાઓના શરીર નાશ પામ્યા અને તેઓ જમીન પર પડી ગયા. કુરુરાજાની સૈના શક્તિ અને જોર ગુમાવીને, લાકડાની જેમ નિષ્ક્રિય ઊભી રહી ગઈ, કંઈ કરી શકી નહિ.
તે શઙ્ખનાદેન કુરુપ્રવીરાઃ સંમોહિતાઃ પાર્થસમીરિતેન । ઉત્સૃજ્ય ચાપાનિ દુરાસદાનિ સર્વે તદા મોહપરા બભૂવુઃ
પાર્થના શંખના નાદથી કુરુઓના વીર યોધાઓ મૂંઝાઈ ગયા. તેઓએ પોતાના ભયંકર ધનુષ્યો છોડી દીધા અને બધા જ મૂંઝવણમાં ગરકાવ થઈ ગયા.
તતો વિસંજ્ઞાનિ પરેષુ પાર્થઃ સંસ્મૃત્ય સંદેશમથોત્તરાયાઃ । નિર્યાહિ વાહાદિતિ માત્સ્યપુત્રમુવાચ યાવત્કુરવો વિસંજ્ઞાઃ
પછી પાર્થએ, બીજા બધા મૂંઝાયેલા જોઈને, ઉત્તરાનું સંદેશ યાદ કર્યો અને માથ્સ્યપુત્રને કહ્યું: 'કુરુઓ હજુ મૂંઝાયેલા છે, તું તુરંત ઘોડાઓને બહાર કાઢ.'
આચાર્યશારદ્વતયોઃ સુશુક્લે કર્ણસ્ય પીતં રુચિરં ચ વસ્ત્રમ્। દ્રૌણેશ્ચ રાજ્ઞશ્ચ તથૈવ નીલે વસ્ત્રે સમાદત્સ્વ નરપ્રવીર
હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, તું શારદ્વત અને કૃપાચાર્યના શુદ્ધ સફેદ વસ્ત્રો, કર્ણના તેજસ્વી પીળા વસ્ત્રો, અને દ્રોણ તથા રાજાના વાદળી વસ્ત્રો લઈ લે.
ભીષ્મસ્ય સંજ્ઞાં તુ તથૈવ મન્યે જાનાતિ મેઽસ્ત્રપ્રતિઘાતમેષઃ। એતસ્ય વાહાન્કુરુ સવ્યતસ્ત્વમેવં પ્રયાતવ્યમમૂઢસંજ્ઞૈઃ
મને લાગે છે કે ભીષ્મ જ એકમાત્ર જાગૃત છે; એ મારા અસ્ત્રને કેવી રીતે રોકવું એ જાણે છે. તું એના રથના ડાબી બાજુએ ઘોડાઓ હંકારજે, કારણ કે બીજાં બધા હજુ મૂંઝાયેલા છે, એ રીતે આગળ વધવું.
રશ્મીન્સમુત્સૃજ્ય તતો મહાત્મા રથાદવપ્લુત્ય વિરાટપુત્રઃ । વસ્ત્રાણ્યુપાદાય મહારથાનાં નાનાવિધાન્યદ્ભુતવર્ણકાનિ
પછી વિરાટપુત્ર મહાન આત્મા, રશ્મિઓ છોડી, રથમાંથી કૂદી પડ્યો અને મહારથિઓના અદ્ભુત રંગીન વસ્ત્રો ભેગા કર્યા.
મહાન્તિ ચીનાંશુદુકૂલકાનિ પટ્ટાંશુકાનિ વિવિધાનિ મનોજ્ઞકાનિ । હારાંશ્ચ રાજ્ઞાં મણિભૂષણાનિ સુવર્ણનિષ્કાભરણાનિ મારિષ
તેને મોટા ચીની રેશમી કપડા, સુંદર વિવિધ પ્રકારના પટ્ટાં અને મનોહર વસ્ત્રો મળ્યા, તેમજ રાજાઓના હાર, મણિભૂષણો અને સોનાના નિષ્ક પણ ભેગા કર્યા, હે મારિષા.
માણિક્યબાહ્વઙ્ગદકઙ્કણાનિ અન્યાનિ રાજ્ઞાં મણિભૂષણાનિ। વસ્ત્રાણ્યુપાદાય મહારથાનાં તૂર્ણં પુનઃ ખં રથમારુરોહ
તેને માણિક્યથી શોભતા બાહુબંધ અને કંકણો, રાજાઓના બીજા મણિભૂષણો અને મહારથિઓના વસ્ત્રો ભેગા કરીને, ઝડપથી પાછો રથ પર ચઢી ગયો.
રાજ્ઞશ્ચ સર્વાન્કૃતસંનિકાશાન્સંમોહનાસ્ત્રેણ વિસંજ્ઞકલ્પાન્ । નાસાગ્રવિન્યસ્તકરાઙ્ગુલીકઃ પાર્થો જહાસ સ્મયમાનચેતાઃ
પાર્થએ પોતાની આંગળી નાકની આગળ રાખી, હૃદયમાં સ્મિત સાથે, સંમોહનાસ્ત્રથી મૂંઝાયેલા અને બેભાન થયેલા રાજાઓને જોઈને હસ્યો.
તતોઽન્વશાત્તાંશ્ચતુરઃ સદશ્વાન્પુત્રો વિરાટસ્ય હિરણ્યકક્ષ્યાન્ । તે તદ્વ્યતીયુર્દ્વિષતામનીકં શ્વેતા વહન્તોઽર્જુનમાજિમધ્યાત્
પછી વિરાટપુત્રએ ચાર સુવર્ણ કકષ્યાવાળા સુંદર ઘોડાઓને હંકાર્યા, અને એ ઘોડાઓ અર્જુનને ચમકતા સફેદ બનીને દુશ્મનોની સૈનાના વચ્ચે લઈ ગયા.
તથા પ્રયાન્તં પુરુષપ્રવીરં ભીષ્મઃ શરૈરભ્યહનત્તરસ્વી। સ ચાપિ ભીષ્મસ્ય હયાન્નિહત્ય વિવ્યાધ ભીષ્મં દશભિઃ પૃષત્કૈઃ
જ્યારે એ શ્રેષ્ઠ પુરુષ આગળ વધતો હતો, ત્યારે ભીષ્મે ઝડપથી તેને બાણોથી ઘાયલ કર્યો; પણ અર્જુને ભીષ્મના ઘોડાઓ મારી નાખ્યા અને ભીષ્મને દસ તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ કર્યો.
તતોઽર્જુનો ભીષ્મમપાસ્ય યુદ્ધે વિદ્ધ્વાઽસ્ય યન્તારમરિષ્ટધન્વા। તસ્થૌ વિમુક્તો રથવૃન્દમધ્યાદ્રાહું વિદાર્યેવ સહસ્રરશ્મિઃ
પછી અર્જુને યુદ્ધમાં ભીષ્મને છોડીને, તેના સારથીને ઘાયલ કર્યો અને રથોની વચ્ચે મુક્ત થઈને ઊભો રહ્યો, જાણે હજાર કિરણોવાળો સૂર્ય રાહુને ચીરીને બહાર આવે.
લબ્ધ્વા તુ સંજ્ઞાં પુરુષપ્રવીરઃ પાર્થં નિરીક્ષ્યાથ મહેન્દ્રકલ્પમ્ । રણાત્પ્રમુક્તં પુરુષપ્રવીરં સ ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ત્વરિતો બભાષે
જ્યારે એ શ્રેષ્ઠ પુરુષે સંજ્ઞા મેળવી, મહેન્દ્ર સમાન પાર્થને યુદ્ધમાંથી મુક્ત જોઈને, ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રે ઝડપથી બોલ્યું.
અયં કથંચિદ્ભવતો વિમુક્તસ્તં વૈ પ્રબધ્નીત યથા ન મુચ્યેત્। તમબ્રવીચ્છાન્તનવઃ પ્રહસ્ય ક્વ તે ગતા બુદ્ધિરભૂત્ક્ક વીર્યમ્
'તમારો શત્રુ કોઈ રીતે છૂટી ગયો છે; તેને બાંધો જેથી ફરી ન છૂટી જાય.' ત્યારે શાંતનુપુત્ર હસીને બોલ્યા, 'તારી બુદ્ધિ અને પરાક્રમ ક્યાં ગયા?'
શાન્તિં પરાં પ્રાપ્ય યથા સ્થિતસ્ત્વમુત્સૃજ્ય બાણાંશ્ચ ધનુશ્ચ ચિત્રમ્ । ન ત્વેવ બીભત્સુરલં નૃશંસં કર્તું ન પાપેઽસ્ય મનો નિવિષ્ટમ્
તમે પરમ શાંતિ પ્રાપ્ત કરીને, તમારા બાણો અને સુંદર ધનુષ્ય છોડી દીધા, પણ બીભત્સુ ક્યારેય નિર્દયતા કરશે નહીં, તેનું મન કદી પાપ તરફ વળતું નથી.
જહ્યાન્ન ધર્મં ત્રિદિવસ્ય હેતોઃ સર્વે તુ તસ્માન્ન હતા રણેઽસ્મિન્। ક્ષિપ્રં કુરૂન્યાહિ કુરુપ્રવીર વિજિત્ય ગાશ્ચ પ્રતિયાતુ પાર્થઃ
તે તો સ્વર્ગ માટે પણ ધર્મ છોડે નહીં; તેથી જ આ યુદ્ધમાં કોઈ મર્યા નથી. હે કુરુવીર, તું ઝડપથી કુરુઓનો પીછો કર અને પાર્થ ગાયોને જીતીને પાછો ફરે.
સંમોહનાસ્ત્રપ્રતિમોહિતાઃ સ્થ યૂયં ન જાનીથ ધનાપહારમ્। પશ્યામિ વસ્ત્રાભરણાનિ રાજન્વિરાટપુત્રેણ સમાહૃતાનિ
તમને બધાને સંમોહનાસ્ત્રે મૂંઝાવી દીધા છે, તેથી ધન ચોરી થઈ ગયું છે એ ખબર નથી. હે રાજા, હું જોઈ રહ્યો છું કે વિરાટપુત્રે રાજાઓના વસ્ત્રો અને આભૂષણો ભેગા કર્યા છે.
નૃપેષુ સર્વેષુ ચ મોહિતેષુ હન્તું યદીચ્છેત્સ હનિષ્યતીતિ। તદા તુ ધર્માત્મતયા નૃવીરો ન ચાહનદ્વો બલભિત્તનૂજઃ
જ્યારે બધા રાજાઓ મૂંઝાયેલા હતા, ત્યારે જો એ ઇચ્છે તો બધાને મારી શકતો; પણ ધર્મનિષ્ઠ વીર, બળવાનનો પુત્ર, એણે ધર્મના કારણે તમને ન માર્યા.
ભાગ્યેન યુષ્માનવધીન્ન પાર્થઃ સંધિં કુરૂણામનુમન્યમાનઃ । તદ્યાત યૂયં સહસૈનિકૈસ્તૈર્હતાવશિષ્ટૈર્ગજસાહ્વયં પુરુમ્
પાર્થ, નસીબે તું બચી ગયો, નહિંતર કુરુઓની સંધિ સ્વીકારીને પણ મારાત. હવે, તમે બધા બચેલા સૈનિકો સાથે હસ્તિનાપુર જાઓ, કારણ કે બચેલા લોકો પણ હવે મારાયા છે.
દુર્યોધનસ્તસ્ય નિશમ્ય વાક્યં પિતામહસ્યાત્મહિતં પ્રશસ્ય। અતીતકામો યુધિ સોઽત્યમર્ષી રાજા વિનિશ્વસ્ય બભૂવ તૂષ્ણીમ્
પિતામહના પોતાના હિત માટેના શબ્દો સાંભળીને દુર્યોધને તેમની પ્રશંસા તો કરી, પણ યુદ્ધની ઈચ્છા અને ગુસ્સાથી ભરાઈને રાજા ઊંડો શ્વાસ લઈ મૌન રહી ગયો.
તદ્ભીષ્મવાક્યં હિ નિશમ્ય સર્વે ધનઞ્જયાગ્નિં ચ વિવર્ધમાનમ્। નિવર્તનાયૈવ મતિં નિદધ્યુર્દુર્યોધનં તં પરિરક્ષમાણાઃ
ભીષ્મના શબ્દો સાંભળીને અને ધનંજયના વધતા ક્રોધને જોઈને, બધા દુર્યોધનને બચાવવા માટે પાછા ફરવાનો નક્કી કર્યો.
તાન્પ્રસ્થિતાન્પ્રીતમનાઃ સમર્થો ધનઞ્જયઃ સર્વકુરુપ્રવીરઃ । આમન્ત્ર્ય વીરોઽનુયયૌ મુહૂર્તં ગાણ્ડીવઘોષેણ વિનદ્ય લોકમ્
પછી બધા જતા હતા ત્યારે, સર્વશ્રેષ્ઠ અને શક્તિશાળી ધનંજયે આનંદથી તેમને બોલાવ્યા અને થોડો સમય માટે ગાંડીવના ઘોષથી જગતને ગુંજાવીને તેમના પાછળ ગયો.